सर्ग 35: हनुमान द्वारा राम के लक्षणों का वर्णन

तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात् ।
उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा

tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |
uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā

क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम् ।
वानराणां नराणां च कथमासीत् समागमः

kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |
vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsīt samāgamaḥ

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च वानर ।
तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत्

yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca vānara |
tāni bhūyaḥ samācakṣva na māṃ śokaḥ samāviśet

कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं तस्य च कीदृशम् ।
कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे

kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ tasya ca kīdṛśam |
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me

एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनूमान् मारुतात्मजः ।
ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे

evamuktastu vaidehyā hanūmān mārutātmajaḥ |
tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame

जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि ।
भर्तुः कमलपत्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च

jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |
bhartuḥ kamalapatrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै ।
लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे

yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |
lakṣitāni viśālākṣi vadataḥ śṛṇu tāni me

रामः कमलपत्राक्षः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे

rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje

तेजसाऽऽदित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः

tejasā''dityasaṃkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |
bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ

रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः

rakṣitā jīvalokasya svajanasya ca rakṣitā |
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca paraṃtapaḥ

रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ।
मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः

rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |
maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ

अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः ।
साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्

arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |
sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām

राजनीत्यां विनीतश्च ब्राह्मणानामुपासकः ।
ज्ञानवान् शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः

rājanītyāṃ vinītaśca brāhmaṇānāmupāsakaḥ |
jñānavān śīlasampanno vinītaśca paraṃtapaḥ

यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः ।
धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः

yajurvedavinītaśca vedavidbhiḥ supūjitaḥ |
dhanurvede ca vede ca vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः ।
गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो नाम जनैः श्रुतः

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaḥ śubhānanaḥ |
gūḍhajatruḥ sutāmrākṣo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ

दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
समश्च सुविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः

dundubhisvananirghoṣaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān |
samaśca suvibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ

त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः ।
त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः

tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |
tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ

त्रिवलीमांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान् ।
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः

trivalīmāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |
catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatuḥsamaḥ

चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः ।
महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्

caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |
mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān

दशपद्मो दशबृहत् त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान् ।
षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः

daśapadmo daśabṛhat tribhirvyāpto dviśuklavān |
ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ

सत्यधर्मरतः श्रीमान् संग्रहानुग्रहे रतः ।
देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः

satyadharmarataḥ śrīmān saṃgrahānugrahe rataḥ |
deśakālavibhāgajñaḥ sarvalokapriyaṃvadaḥ

भ्राता चास्य च वैमात्रः सौमित्रिरमितप्रभः ।
अनुरागेण रूपेण गुणैश्चापि तथाविधः

bhrātā cāsya ca vaimātraḥ saumitriramitaprabhaḥ |
anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścāpi tathāvidhaḥ

स सुवर्णच्छविः श्रीमान् रामः श्यामो महायशाः ।
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ

sa suvarṇacchaviḥ śrīmān rāmaḥ śyāmo mahāyaśāḥ |
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanakṛtotsavau

विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिः सह संगतौ ।
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्

vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhiḥ saha saṃgatau |
tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām

ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम् ।
ऋष्यमूकस्य मूले तु बहुपादपसंकुले

dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam |
ṛṣyamūkasya mūle tu bahupādapasaṃkule

भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ।
वयं च हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्

bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam |
vayaṃ ca harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram

परिचर्यामहे राज्यात् पूर्वजेनावरोपितम् ।
ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ

paricaryāmahe rājyāt pūrvajenāvaropitam |
tatastau cīravasanau dhanuḥpravarapāṇinau

ऋष्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ ।
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः

ṛṣyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau |
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ

अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः ।
ततः स शिखरे तस्मिन् वानरेन्द्रो व्यवस्थितः

abhipluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ |
tataḥ sa śikhare tasmin vānarendro vyavasthitaḥ

तयोः समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम् ।
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात् प्रभू

tayoḥ samīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram |
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanāt prabhū

रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः ।
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ

rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ |
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau

पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ ।
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने

pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau |
niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane

तयोरन्योन्यसम्भाषाद् भृशं प्रीतिरजायत ।
तत्र तौ कीर्तिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ

tayoranyonyasambhāṣād bhṛśaṃ prītirajāyata |
tatra tau kīrtisampannau harīśvaranareśvarau

परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया ।
तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः

parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā |
taṃ tataḥ sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तं पुरुतेजसा ।
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः

strīhetorvālinā bhrātrā nirastaṃ purutejasā |
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ

लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत् ।
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः

lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat |
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ

तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान् ।
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया

tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān |
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā

यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले ।
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः

yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale |
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ

संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव ।
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च

saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava |
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca

स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन् विहतचेतसि ।
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तदा

svanavantyavakīrṇāni tasmin vihatacetasi |
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tadā

तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम् ।
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः

tena devaprakāśena devena paridevitam |
paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ

प्रादीपयद् दाशरथेस्तदा शोकहुताशनम्

prādīpayad dāśarathestadā śokahutāśanam

शायितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना ।
मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः

śāyitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ

तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः ।
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे संन्यवेशयत्

tāni dṛṣṭvā mahārhāṇi darśayitvā muhurmuhuḥ |
rāghavaḥ sahasaumitriḥ sugrīve saṃnyaveśayat

स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते ।
महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः

sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |
mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ

त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम् ।
तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः

tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ

तवादर्शनशोकेन राघवः परिचाल्यते ।
महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः

tavādarśanaśokena rāghavaḥ paricālyate |
mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ

काननानि सुरम्याणि नदीप्रस्रवणानि च ।
चरन् न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन् नृपात्मजे

kānanāni suramyāṇi nadīprasravaṇāni ca |
caran na ratimāpnoti tvāmapaśyan nṛpātmaje

स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः ।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे

sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje

सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा ।
समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं प्रति

sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ prati

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः ।
किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः

tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ

ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे ।
सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत् पतिम्

tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarot patim

रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत ।
हनूमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमुपागतम्

rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |
hanūmantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamupāgatam

स्वं राज्यं प्राप्य सुग्रीवः स्वानानीय महाकपीन् ।
त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान्

svaṃ rājyaṃ prāpya sugrīvaḥ svānānīya mahākapīn |
tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसः ।
अद्रिराजप्रतीकाशाः सर्वतः प्रस्थिता महीम्

ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasaḥ |
adrirājapratīkāśāḥ sarvataḥ prasthitā mahīm

ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः ।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः

tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ

अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान् वालिसूनुर्महाबलः ।
प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः

aṅgado nāma lakṣmīvān vālisūnurmahābalaḥ |
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ

तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे ।
भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः

teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |
bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ

ते वयं कार्यनैराश्यात् कालस्यातिक्रमेण च ।
भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुमुपस्थिताः

te vayaṃ kāryanairāśyāt kālasyātikrameṇa ca |
bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktumupasthitāḥ

विचित्य गिरिदुर्गाणि नदीप्रस्रवणानि च ।
अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः

vicitya giridurgāṇi nadīprasravaṇāni ca |
anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ

ततस्तस्य गिरेर्मूर्ध्नि वयं प्रायमुपास्महे ।
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान् वानरपुङ्गवान्

tatastasya girermūrdhni vayaṃ prāyamupāsmahe |
dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvān vānarapuṅgavān

भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः ।
तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च तथा वधम्

bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ |
tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca tathā vadham

प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः ।
तेषां नः स्वामिसंदेशान्निराशानां मुमूर्षताम्

prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ |
teṣāṃ naḥ svāmisaṃdeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām

कार्यहेतोरिहायातः शकुनिर्वीर्यवान् महान् ।
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट्

kāryahetorihāyātaḥ śakunirvīryavān mahān |
gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ

श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत् ।
यवीयान् केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः

śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt |
yavīyān kena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ

एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः ।
अङ्गदोऽकथयत् तस्य जनस्थाने महद्वधम्

etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ |
aṅgado'kathayat tasya janasthāne mahadvadham

रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथार्थतः ।
जटायोस्तु वधं श्रुत्वा दुःखितः सोऽरुणात्मजः

rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathārthataḥ |
jaṭāyostu vadhaṃ śrutvā duḥkhitaḥ so'ruṇātmajaḥ

त्वामाह स वरारोहे वसन्तीं रावणालये ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम्

tvāmāha sa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye |
tasya tad vacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam

अङ्गदप्रमुखाः सर्वे ततः प्रस्थापिता वयम् ।
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ताः सागरस्यान्तमुत्तमम्

aṅgadapramukhāḥ sarve tataḥ prasthāpitā vayam |
vindhyādutthāya samprāptāḥ sāgarasyāntamuttamam

त्वद्दर्शने कृतोत्साहा हृष्टाः पुष्टाः प्लवङ्गमाः ।
अङ्गदप्रमुखाः सर्वे वेलोपान्तमुपागताः

tvaddarśane kṛtotsāhā hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ plavaṅgamāḥ |
aṅgadapramukhāḥ sarve velopāntamupāgatāḥ

चिन्तां जग्मुः पुनर्भीमां त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः ।
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं दृश्य सीदतः

cintāṃ jagmuḥ punarbhīmāṃ tvaddarśanasamutsukāḥ |
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ dṛśya sīdataḥ

व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः ।
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला

vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ |
laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā

रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकनिपीडिता ।
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनिन्दिते

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokanipīḍitā |
etat te sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanindite

अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम् ।
तन्मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम्

abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham |
tanmāṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam

सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम् ।
कुशली तव काकुत्स्थः सर्वशस्त्रभृतां वरः

sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam |
kuśalī tava kākutsthaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ

गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः ।
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः

gurorārādhane yukto lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |
tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ

अहमेकस्तु सम्प्राप्तः सुग्रीववचनादिह ।
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा

ahamekastu samprāptaḥ sugrīvavacanādiha |
mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā

दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा ।
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम्

dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā |
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām

अपनेष्यामि संतापं तवाधिगमशासनात् ।
दिष्ट्या हि न मम व्यर्थं सागरस्येह लङ्घनम्

apaneṣyāmi saṃtāpaṃ tavādhigamaśāsanāt |
diṣṭyā hi na mama vyarthaṃ sāgarasyeha laṅghanam

प्राप्स्याम्यहमिदं देवि त्वद्दर्शनकृतं यशः ।
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते

prāpsyāmyahamidaṃ devi tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ |
rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate

सपुत्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम् ।
माल्यवान् नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः

saputrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
mālyavān nāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ

ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः ।
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः ।
तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरन्

tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ |
sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |
tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharan

यस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि ।
हनूमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा

yasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |
hanūmāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā

विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः ।
अचिरात् त्वामितो देवि राघवो नयिता ध्रुवम्

viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |
acirāt tvāmito devi rāghavo nayitā dhruvam

एवं विश्वासिता सीता हेतुभिः शोककर्शिता ।
उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमधिगच्छति

evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiḥ śokakarśitā |
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamadhigacchati

अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण तु जानकी ।
नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम्

atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa tu jānakī |
netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam

चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्

cāru tad vadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ

हनूमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा ।
अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम्

hanūmantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |
athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām

एतत् ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि ।
किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम्

etat te sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |
kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham

हतेऽसुरे संयति शम्बसादने
कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात् ।
ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि
प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः

hate'sure saṃyati śambasādane
kapipravīreṇa maharṣicodanāt |
tato'smi vāyuprabhavo hi maithili
prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ