सर्ग 28: सीता का प्राण-त्याग का निश्चय

सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य
तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता ।
सीता वितत्रास यथा वनान्ते
सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या

sā rākṣasendrasya vaco niśamya
tad rāvaṇasyāpriyamapriyārtā |
sītā vitatrāsa yathā vanānte
siṃhābhipannā gajarājakanyā

सा राक्षसीमध्यगता च भीरु-
र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च ।
कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा
बालेव कन्या विललाप सीता

sā rākṣasīmadhyagatā ca bhīru-
rvāgbhirbhṛśaṃ rāvaṇatarjitā ca |
kāntāramadhye vijane visṛṣṭā
bāleva kanyā vilalāpa sītā

सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके
नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः ।
यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना
जीवामि यस्मात् क्षणमप्यपुण्या

satyaṃ batedaṃ pravadanti loke
nākālamṛtyurbhavatīti santaḥ |
yatrāhamevaṃ paribhartsyamānā
jīvāmi yasmāt kṣaṇamapyapuṇyā

सुखाद् विहीनं बहुदुःखपूर्ण-
मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे ।
विदीर्यते यन्न सहस्रधाद्य
वज्राहतं शृंगमिवाचलस्य

sukhād vihīnaṃ bahuduḥkhapūrṇa-
midaṃ tu nūnaṃ hṛdayaṃ sthiraṃ me |
vidīryate yanna sahasradhādya
vajrāhataṃ śṛṃgamivācalasya

नैवास्ति नूनं मम दोषमत्र
वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य ।
भावं न चास्याहमनुप्रदातु-
मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय

naivāsti nūnaṃ mama doṣamatra
vadhyāhamasyāpriyadarśanasya |
bhāvaṃ na cāsyāhamanupradātu-
malaṃ dvijo mantramivādvijāya

तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे
गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः ।
नूनं ममांगान्यचिरादनार्यः
शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः

tasminnanāgacchati lokanāthe
garbhasthajantoriva śalyakṛntaḥ |
nūnaṃ mamāṃgānyacirādanāryaḥ
śastraiḥ śitaiśchetsyati rākṣasendraḥ

दुःखं बतेदं ननु दुःखिताया
मासौ चिरायाभिगमिष्यतो द्वौ ।
बद्धस्य वध्यस्य यथा निशान्ते
राजोपरोधादिव तस्करस्य

duḥkhaṃ batedaṃ nanu duḥkhitāyā
māsau cirāyābhigamiṣyato dvau |
baddhasya vadhyasya yathā niśānte
rājoparodhādiva taskarasya

हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे
हा राममातः सह मे जनन्यः ।
एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या
महार्णवे नौरिव मूढवाता

hā rāma hā lakṣmaṇa hā sumitre
hā rāmamātaḥ saha me jananyaḥ |
eṣā vipadyāmyahamalpabhāgyā
mahārṇave nauriva mūḍhavātā

तरस्विनौ धारयता मृगस्य
सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ ।
नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ
सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन

tarasvinau dhārayatā mṛgasya
sattvena rūpaṃ manujendraputrau |
nūnaṃ viśastau mama kāraṇāt tau
siṃharṣabhau dvāviva vaidyutena

नूनं स कालो मृगरूपधारी
मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम् ।
यत्रार्यपुत्रौ विससर्ज मूढा
रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च

nūnaṃ sa kālo mṛgarūpadhārī
māmalpabhāgyāṃ lulubhe tadānīm |
yatrāryaputrau visasarja mūḍhā
rāmānujaṃ lakṣmaṇapūrvajaṃ ca

हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो
हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र ।
हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च
वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्

hā rāma satyavrata dīrghabāho
hā pūrṇacandrapratimānavaktra |
hā jīvalokasya hitaḥ priyaśca
vadhyāṃ na māṃ vetsi hi rākṣasānām

अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च
भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे ।
पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं
कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्

ananyadevatvamiyaṃ kṣamā ca
bhūmau ca śayyā niyamaśca dharme |
pativratātvaṃ viphalaṃ mamedaṃ
kṛtaṃ kṛtaghneṣviva mānuṣāṇām

मोघो हि धर्मश्चरितो ममायं
तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थकम् ।
या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा
हीना त्वया संगमने निराशा

mogho hi dharmaścarito mamāyaṃ
tathaikapatnītvamidaṃ nirarthakam |
yā tvāṃ na paśyāmi kṛśā vivarṇā
hīnā tvayā saṃgamane nirāśā

पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा
वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च ।
स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिः
संरंस्यसे वीतभयः कृतार्थः

piturnideśaṃ niyamena kṛtvā
vanānnivṛttaścaritavrataśca |
strībhistu manye vipulekṣaṇābhiḥ
saṃraṃsyase vītabhayaḥ kṛtārthaḥ

अहं तु राम त्वयि जातकामा
चिरं विनाशाय निबद्धभावा ।
मोघं चरित्वाथ तपो व्रतं च
त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्याम्

ahaṃ tu rāma tvayi jātakāmā
ciraṃ vināśāya nibaddhabhāvā |
moghaṃ caritvātha tapo vrataṃ ca
tyakṣyāmi dhigjīvitamalpabhāgyām

संजीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं
विषेण शस्त्रेण शितेन वापि ।
विषस्य दाता न तु मेऽस्ति कश्चि-
च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य

saṃjīvitaṃ kṣipramahaṃ tyajeyaṃ
viṣeṇa śastreṇa śitena vāpi |
viṣasya dātā na tu me'sti kaści-
cchastrasya vā veśmani rākṣasasya

शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य
सीताथ वेणीग्रथनं गृहीत्वा ।
उद्बद्ध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्र-
महं गमिष्यामि यमस्य मूलम्

śokābhitaptā bahudhā vicintya
sītātha veṇīgrathanaṃ gṛhītvā |
udbaddhya veṇyudgrathanena śīghra-
mahaṃ gamiṣyāmi yamasya mūlam

उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री
शाखां गृहीत्वा च नगस्य तस्य ।
तस्यास्तु रामं परिचिन्तयन्त्या
रामानुजं स्वं च कुलं शुभांग्याः

upasthitā sā mṛdusarvagātrī
śākhāṃ gṛhītvā ca nagasya tasya |
tasyāstu rāmaṃ paricintayantyā
rāmānujaṃ svaṃ ca kulaṃ śubhāṃgyāḥ

तस्या विशोकानि तदा बहूनि
धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके ।
प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः
पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि

tasyā viśokāni tadā bahūni
dhairyārjitāni pravarāṇi loke |
prādurnimittāni tadā babhūvuḥ
purāpi siddhānyupalakṣitāni