सर्ग 6: सुग्रीव द्वारा सीता के आभूषण दिखाना

पुनरेवाब्रवीत् प्रीतो राघवं रघुनन्दनम् ।
अयमाख्याति ते राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः

punarevābravīt prīto rāghavaṃ raghunandanam |
ayamākhyāti te rāma sacivo mantrisattamaḥ

हनुमान् यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव

hanumān yannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanamāgataḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataśca vane tava

रक्षसापहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा ।
त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता

rakṣasāpahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā |
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā

अन्तरं प्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम् ।
भार्यावियोगजं दुःखं प्रापितस्तेन रक्षसा

antaraṃ prepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam |
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ prāpitastena rakṣasā

भार्यावियोगजं दुःखं नचिरात् त्वं विमोक्ष्यसे ।
अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतीमिव

bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ nacirāt tvaṃ vimokṣyase |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutīmiva

रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्तीं वा नभस्तले ।
अहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिंदम

rasātale vā vartantīṃ vartantīṃ vā nabhastale |
ahamānīya dāsyāmi tava bhāryāmariṃdama

इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव ।
न शक्या सा जरयितुमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः

idaṃ tathyaṃ mama vacastvamavehi ca rāghava |
na śakyā sā jarayitumapi sendraiḥ surāsuraiḥ

तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा ।
त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते

tava bhāryā mahābāho bhakṣyaṃ viṣakṛtaṃ yathā |
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntāmānayāmi te

अनुमानात् तु जानामि मैथिली सा न संशयः ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा रौद्रकर्मणा

anumānāt tu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā raudrakarmaṇā

क्रोशन्ती रामरामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम् ।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा

krośantī rāmarāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūryathā

आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतले स्थितम् ।
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च

ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailatale sthitam |
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhānyābharaṇāni ca

तान्यस्माभिर्गृहीतानि निहितानि च राघव ।
आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि

tānyasmābhirgṛhītāni nihitāni ca rāghava |
ānayiṣyāmyahaṃ tāni pratyabhijñātumarhasi

तमब्रवीत् ततो रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम् ।
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे

tamabravīt tato rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam |
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase

एवमुक्तस्तु सुग्रीवः शैलस्य गहनां गुहाम् ।
प्रविवेश ततः शीघ्रं राघवप्रियकाम्यया

evamuktastu sugrīvaḥ śailasya gahanāṃ guhām |
praviveśa tataḥ śīghraṃ rāghavapriyakāmyayā

उत्तरीयं गृहीत्वा तु स तान्याभरणानि च ।
इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः

uttarīyaṃ gṛhītvā tu sa tānyābharaṇāni ca |
idaṃ paśyeti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ

ततो गृहीत्वा वासस्तु शुभान्याभरणानि च ।
अभवद् बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः

tato gṛhītvā vāsastu śubhānyābharaṇāni ca |
abhavad bāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ

सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः ।
हा प्रियेति रुदन् धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत् क्षितौ

sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ |
hā priyeti rudan dhairyamutsṛjya nyapatat kṣitau

हृदि कृत्वा स बहुशस्तमलंकारमुत्तमम् ।
निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः

hṛdi kṛtvā sa bahuśastamalaṃkāramuttamam |
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ

अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं प्रेक्ष्य पार्श्वतः ।
परिदेवयितुं दीनं रामः समुपचक्रमे

avicchinnāśruvegastu saumitriṃ prekṣya pārśvataḥ |
paridevayituṃ dīnaṃ rāmaḥ samupacakrame

पश्य लक्ष्मण वैदेह्या संत्यक्तं ह्रियमाणया ।
उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद् भूषणानि च

paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktaṃ hriyamāṇayā |
uttarīyamidaṃ bhūmau śarīrād bhūṣaṇāni ca

शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूम्यां सीतया ह्रियमाणया ।
उत्सृष्टं भूषणमिदं तथा रूपं हि दृश्यते

śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmyāṃ sītayā hriyamāṇayā |
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇamidaṃ tathā rūpaṃ hi dṛśyate

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale

नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात् ।
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत्

nūpure tvabhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |
tatastu rāghavo vākyaṃ sugrīvamidamabravīt

ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया ।
रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणप्रिया हृता

brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇapriyā hṛtā

क्व वा वसति तद् रक्षो महद् व्यसनदं मम ।
यन्निमित्तमहं सर्वान् नाशयिष्यामि राक्षसान्

kva vā vasati tad rakṣo mahad vyasanadaṃ mama |
yannimittamahaṃ sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān

हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता ध्रुवम् ।
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम्

haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā dhruvam |
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāramapāvṛtam

मम दयिततमा हृता वनाद्
रजनिचरेण विमथ्य येन सा ।
कथय मम रिपुं तमद्य वै
प्लवगपते यमसंनिधिं नयामि

mama dayitatamā hṛtā vanād
rajanicareṇa vimathya yena sā |
kathaya mama ripuṃ tamadya vai
plavagapate yamasaṃnidhiṃ nayāmi