सर्ग 5: अग्नि-साक्षी में मैत्री

ऋष्यमूकात् तु हनुमान् गत्वा तं मलयं गिरिम् ।
आचचक्षे तदा वीरौ कपिराजाय राघवौ

ṛṣyamūkāt tu hanumān gatvā taṃ malayaṃ girim |
ācacakṣe tadā vīrau kapirājāya rāghavau

अयं रामो महाप्राज्ञ सम्प्राप्तो दृढविक्रमः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामोऽयं सत्यविक्रमः

ayaṃ rāmo mahāprājña samprāpto dṛḍhavikramaḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmo'yaṃ satyavikramaḥ

इक्ष्वाकूणां कुले जातो रामो दशरथात्मजः ।
धर्मे निगदितश्चैव पितुर्निर्देशकारकः

ikṣvākūṇāṃ kule jāto rāmo daśarathātmajaḥ |
dharme nigaditaścaiva piturnirdeśakārakaḥ

राजसूयाश्वमेधैश्च वह्निर्येनाभितर्पितः ।
दक्षिणाश्च तथोत्सृष्टा गावः शतसहस्रशः

rājasūyāśvamedhaiśca vahniryenābhitarpitaḥ |
dakṣiṇāśca tathotsṛṣṭā gāvaḥ śatasahasraśaḥ

तपसा सत्यवाक्येन वसुधा येन पालिता ।
स्त्रीहेतोस्तस्य पुत्रोऽयं रामोऽरण्यं समागतः

tapasā satyavākyena vasudhā yena pālitā |
strīhetostasya putro'yaṃ rāmo'raṇyaṃ samāgataḥ

तस्यास्य वसतोऽरण्ये नियतस्य महात्मनः ।
रावणेन हृता भार्या स त्वां शरणमागतः

tasyāsya vasato'raṇye niyatasya mahātmanaḥ |
rāvaṇena hṛtā bhāryā sa tvāṃ śaraṇamāgataḥ

भवता सख्यकामौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रगृह्य चार्चयस्वैतौ पूजनीयतमावुभौ

bhavatā sakhyakāmau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
pragṛhya cārcayasvaitau pūjanīyatamāvubhau

श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं सुग्रीवो वानराधिपः ।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रीत्योवाच च राघवम्

śrutvā hanūmato vākyaṃ sugrīvo vānarādhipaḥ |
darśanīyatamo bhūtvā prītyovāca ca rāghavam

भवान् धर्मविनीतश्च सुतपाः सर्ववत्सलः ।
आख्याता वायुपुत्रेण तत्त्वतो मे भवद्गुणाः

bhavān dharmavinītaśca sutapāḥ sarvavatsalaḥ |
ākhyātā vāyuputreṇa tattvato me bhavadguṇāḥ

तन्ममैवैष सत्कारो लाभश्चैवोत्तमः प्रभो ।
यत्त्वमिच्छसि सौहार्दं वानरेण मया सह

tanmamaivaiṣa satkāro lābhaścaivottamaḥ prabho |
yattvamicchasi sauhārdaṃ vānareṇa mayā saha

रोचते यदि मे सख्यं बाहुरेष प्रसारितः ।
गृह्यतां पाणिना पाणिर्मर्यादा बध्यतां ध्रुवा

rocate yadi me sakhyaṃ bāhureṣa prasāritaḥ |
gṛhyatāṃ pāṇinā pāṇirmaryādā badhyatāṃ dhruvā

एतत् तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम् ।
सम्प्रहृष्टमना हस्तं पीडयामास पाणिना

etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvasya subhāṣitam |
samprahṛṣṭamanā hastaṃ pīḍayāmāsa pāṇinā

हृष्टः सौहृदमालम्ब्य पर्यष्वजत पीडितम् ।
ततो हनूमान् संत्यज्य भिक्षुरूपमरिंदमः

hṛṣṭaḥ sauhṛdamālambya paryaṣvajata pīḍitam |
tato hanūmān saṃtyajya bhikṣurūpamariṃdamaḥ

काष्ठयोः स्वेन रूपेण जनयामास पावकम् ।
दीप्यमानं ततो वह्निं पुष्पैरभ्यर्च्य सत्कृतम्

kāṣṭhayoḥ svena rūpeṇa janayāmāsa pāvakam |
dīpyamānaṃ tato vahniṃ puṣpairabhyarcya satkṛtam

तयोर्मध्ये तु सुप्रीतो निदधौ सुसमाहितः ।
ततोऽग्निं दीप्यमानं तौ चक्रतुश्च प्रदक्षिणम्

tayormadhye tu suprīto nidadhau susamāhitaḥ |
tato'gniṃ dīpyamānaṃ tau cakratuśca pradakṣiṇam

सुग्रीवो राघवश्चैव वयस्यत्वमुपागतौ ।
ततः सुप्रीतमनसौ तावुभौ हरिराघवौ

sugrīvo rāghavaścaiva vayasyatvamupāgatau |
tataḥ suprītamanasau tāvubhau harirāghavau

अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ न तृप्तिमभिजग्मतुः ।
त्वं वयस्योऽसि हृद्यो मे ह्येकं दुःखं सुखं च नौ

anyonyamabhivīkṣantau na tṛptimabhijagmatuḥ |
tvaṃ vayasyo'si hṛdyo me hyekaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ ca nau

सुग्रीवो राघवं वाक्यमित्युवाच प्रहृष्टवत् ।
ततः सुपर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम्

sugrīvo rāghavaṃ vākyamityuvāca prahṛṣṭavat |
tataḥ suparṇabahulāṃ bhaṅktvā śākhāṃ supuṣpitām

सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः ।
लक्ष्मणायाथ संहृष्टो हनुमान् मारुतात्मजः

sālasyāstīrya sugrīvo niṣasāda sarāghavaḥ |
lakṣmaṇāyātha saṃhṛṣṭo hanumān mārutātmajaḥ

शाखां चन्दनवृक्षस्य ददौ परमपुष्पिताम् ।
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा

śākhāṃ candanavṛkṣasya dadau paramapuṣpitām |
tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ ślakṣṇaṃ madhurayā girā

प्रत्युवाच तदा रामं हर्षव्याकुललोचनः ।
अहं विनिकृतो राम चरामीह भयार्दितः

pratyuvāca tadā rāmaṃ harṣavyākulalocanaḥ |
ahaṃ vinikṛto rāma carāmīha bhayārditaḥ

हृतभार्यो वने त्रस्तो दुर्गमेतदुपाश्रितः ।
सोऽहं त्रस्तो वने भीतो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः

hṛtabhāryo vane trasto durgametadupāśritaḥ |
so'haṃ trasto vane bhīto vasāmyudbhrāntacetanaḥ

वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव ।
वालिनो मे महाभाग भयार्तस्याभयं कुरु

vālinā nikṛto bhrātrā kṛtavairaśca rāghava |
vālino me mahābhāga bhayārtasyābhayaṃ kuru

कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ भयं मे न भवेद् यथा ।
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः

kartumarhasi kākutstha bhayaṃ me na bhaved yathā |
evamuktastu tejasvī dharmajño dharmavatsalaḥ

प्रत्यभाषत काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव ।
उपकारफलं मित्रं विदितं मे महाकपे

pratyabhāṣata kākutsthaḥ sugrīvaṃ prahasanniva |
upakāraphalaṃ mitraṃ viditaṃ me mahākape

वालिनं तं वधिष्यामि तव भार्यापहारिणम् ।
अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः

vālinaṃ taṃ vadhiṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ

तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः ।
कङ्कपत्रप्रतिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः

tasmin vālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ |
kaṅkapatrapraticchannā mahendrāśanisaṃnibhāḥ

तीक्ष्णाग्रा ऋजुपर्वाणः सरोषा भुजगा इव ।
तमद्य वालिनं पश्य तीक्ष्णैराशीविषोपमैः

tīkṣṇāgrā ṛjuparvāṇaḥ saroṣā bhujagā iva |
tamadya vālinaṃ paśya tīkṣṇairāśīviṣopamaiḥ

शरैर्विनिहतं भूमौ प्रकीर्णमिव पर्वतम् ।
स तु तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्यात्मनो हितम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतः परमं वाक्यमब्रवीत्

śarairvinihataṃ bhūmau prakīrṇamiva parvatam |
sa tu tad vacanaṃ śrutvā rāghavasyātmano hitam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ paramaṃ vākyamabravīt

तव प्रसादेन नृसिंह वीर
प्रियां च राज्यं च समाप्नुयामहम् ।
तथा कुरु त्वं नरदेव वैरिणं
यथा न हिंस्यात् स पुनर्ममाग्रजम्

tava prasādena nṛsiṃha vīra
priyāṃ ca rājyaṃ ca samāpnuyāmaham |
tathā kuru tvaṃ naradeva vairiṇaṃ
yathā na hiṃsyāt sa punarmamāgrajam

सीताकपीन्द्रक्षणदाचराणां
राजीवहेमज्वलनोपमानि ।
सुग्रीवरामप्रणयप्रसङ्गे
वामानि नेत्राणि समं स्फुरन्ति

sītākapīndrakṣaṇadācarāṇāṃ
rājīvahemajvalanopamāni |
sugrīvarāmapraṇayaprasaṅge
vāmāni netrāṇi samaṃ sphuranti