सर्ग 36: सुग्रीव की लक्ष्मण से क्षमा-याचना

इत्युक्तस्तारया वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ।
मृदुस्वभावः सौमित्रिः प्रतिजग्राह तद्वचः

ityuktastārayā vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
mṛdusvabhāvaḥ saumitriḥ pratijagrāha tadvacaḥ

तस्मिन् प्रतिगृहीते तु वाक्ये हरिगणेश्वरः ।
लक्ष्मणात् सुमहत् त्रासं वस्त्रं क्लिन्नमिवात्यजत्

tasmin pratigṛhīte tu vākye harigaṇeśvaraḥ |
lakṣmaṇāt sumahat trāsaṃ vastraṃ klinnamivātyajat

ततः कण्ठगतं माल्यं चित्रं बहुगुणं महत् ।
चिच्छेद विमदश्चासीत् सुग्रीवो वानरेश्वरः

tataḥ kaṇṭhagataṃ mālyaṃ citraṃ bahuguṇaṃ mahat |
ciccheda vimadaścāsīt sugrīvo vānareśvaraḥ

स लक्ष्मणं भीमबलं सर्ववानरसत्तमः ।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवः सम्प्रहर्षयन्

sa lakṣmaṇaṃ bhīmabalaṃ sarvavānarasattamaḥ |
abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ sampraharṣayan

प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम् ।
रामप्रसादात् सौमित्रे पुनश्चाप्तमिदं मया

praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
rāmaprasādāt saumitre punaścāptamidaṃ mayā

कः शक्तस्तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा ।
तादृशं प्रतिकुर्वीत अंशेनापि नृपात्मज

kaḥ śaktastasya devasya khyātasya svena karmaṇā |
tādṛśaṃ pratikurvīta aṃśenāpi nṛpātmaja

सीतां प्राप्स्यति धर्मात्मा वधिष्यति च रावणम् ।
सहायमात्रेण मया राघवः स्वेन तेजसा

sītāṃ prāpsyati dharmātmā vadhiṣyati ca rāvaṇam |
sahāyamātreṇa mayā rāghavaḥ svena tejasā

सहायकृत्यं किं तस्य येन सप्त महाद्रुमाः ।
गिरिश्च वसुधा चैव बाणेनैकेन दारिताः

sahāyakṛtyaṃ kiṃ tasya yena sapta mahādrumāḥ |
giriśca vasudhā caiva bāṇenaikena dāritāḥ

धनुर्विस्फारमाणस्य यस्य शब्देन लक्ष्मण ।
सशैला कम्पिता भूमिः सहायैः किं नु तस्य वै

dhanurvisphāramāṇasya yasya śabdena lakṣmaṇa |
saśailā kampitā bhūmiḥ sahāyaiḥ kiṃ nu tasya vai

अनुयात्रां नरेन्द्रस्य करिष्येऽहं नरर्षभ ।
गच्छतो रावणं हन्तुं वैरिणं सपुरस्सरम्

anuyātrāṃ narendrasya kariṣye'haṃ nararṣabha |
gacchato rāvaṇaṃ hantuṃ vairiṇaṃ sapurassaram

यदि किंचिदतिक्रान्तं विश्वासात् प्रणयेन वा ।
प्रेष्यस्य क्षमितव्यं मे न कश्चिन्नापराध्यति

yadi kiṃcidatikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā |
preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaścinnāparādhyati

इति तस्य ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
अभवल्लक्ष्मणः प्रीतः प्रेम्णा चेदमुवाच ह

iti tasya bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
abhavallakṣmaṇaḥ prītaḥ premṇā cedamuvāca ha

सर्वथा हि मम भ्राता सनाथो वानरेश्वर ।
त्वया नाथेन सुग्रीव प्रश्रितेन विशेषतः

sarvathā hi mama bhrātā sanātho vānareśvara |
tvayā nāthena sugrīva praśritena viśeṣataḥ

यस्ते प्रभावः सुग्रीव यच्च ते शौचमीदृशम् ।
अर्हस्त्वं कपिराज्यस्य श्रियं भोक्तुमनुत्तमाम्

yaste prabhāvaḥ sugrīva yacca te śaucamīdṛśam |
arhastvaṃ kapirājyasya śriyaṃ bhoktumanuttamām

सहायेन च सुग्रीव त्वया रामः प्रतापवान् ।
वधिष्यति रणे शत्रूनचरान्नात्र संशयः

sahāyena ca sugrīva tvayā rāmaḥ pratāpavān |
vadhiṣyati raṇe śatrūnacarānnātra saṃśayaḥ

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य संग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
उपपन्नं च युक्तं च सुग्रीव तव भाषितम्

dharmajñasya kṛtajñasya saṃgrāmeṣvanivartinaḥ |
upapannaṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam

दोषज्ञः सति सामर्थ्ये कोऽन्यो भाषितुमर्हति ।
वर्जयित्वा मम ज्येष्ठं त्वां च वानरसत्तम

doṣajñaḥ sati sāmarthye ko'nyo bhāṣitumarhati |
varjayitvā mama jyeṣṭhaṃ tvāṃ ca vānarasattama

सदृशश्चासि रामेण विक्रमेण बलेन च ।
सहायो दैवतैर्दत्तश्चिराय हरिपुंगव

sadṛśaścāsi rāmeṇa vikrameṇa balena ca |
sahāyo daivatairdattaścirāya haripuṃgava

किं तु शीघ्रमितो वीर निष्क्रम त्वं मया सह ।
सान्त्वयस्व वयस्यं च भार्याहरणदुःखितम्

kiṃ tu śīghramito vīra niṣkrama tvaṃ mayā saha |
sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam

यच्च शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम् ।
मया त्वं परुषाण्युक्तस्तत् क्षमस्व सखे मम

yacca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam |
mayā tvaṃ paruṣāṇyuktastat kṣamasva sakhe mama