सर्ग 35: तारा का लक्ष्मण को शान्त करना

तथा ब्रूवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा ।
अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना

tathā brūvāṇaṃ saumitriṃ pradīptamiva tejasā |
abravīllakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā

नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति ।
हरीणामीश्वरः श्रोतुं तव वक्त्राद् विशेषतः

naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣamarhati |
harīṇāmīśvaraḥ śrotuṃ tava vaktrād viśeṣataḥ

नैवाकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः ।
नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः

naivākṛtajñaḥ sugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ |
naivānṛtakatho vīra na jihmaśca kapīśvaraḥ

उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः ।
रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे

upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpyayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ |
rāmeṇa vīra sugrīvo yadanyairduṣkaraṃ raṇe

रामप्रसादात् कीर्तिं च कपिराज्यं च शाश्वतम् ।
प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परंतप

rāmaprasādāt kīrtiṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
prāptavāniha sugrīvo rumāṃ māṃ ca paraṃtapa

सुदुःखशयितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम् ।
प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः

suduḥkhaśayitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukhamuttamam |
prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ

घृताच्यां किल संसक्तो दश वर्षाणि लक्ष्मण ।
अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः

ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśa varṣāṇi lakṣmaṇa |
aho'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ

स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः ।
विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः

sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ |
viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punaryaḥ pṛthagjanaḥ

देहधर्मगतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण ।
अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुमिहार्हति

dehadharmagatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa |
avitṛptasya kāmeṣu rāmaḥ kṣantumihārhati

न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण ।
निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा

na ca roṣavaśaṃ tāta gantumarhasi lakṣmaṇa |
niścayārthamavijñāya sahasā prākṛto yathā

सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ ।
अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम्

sattvayuktā hi puruṣāstvadvidhāḥ puruṣarṣabha |
avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām

प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थं समाहिता ।
महान् रोषसमुत्पन्नः संरम्भस्त्यज्यतामयम्

prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthaṃ samāhitā |
mahān roṣasamutpannaḥ saṃrambhastyajyatāmayam

रुमां मां चाङ्गदं राज्यं धनधान्यपशूनि च ।
रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम

rumāṃ māṃ cāṅgadaṃ rājyaṃ dhanadhānyapaśūni ca |
rāmapriyārthaṃ sugrīvastyajediti matirmama

समानेष्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम् ।
शशाङ्कमिव रोहिण्या हत्वा तं राक्षसाधमम्

samāneṣyati sugrīvaḥ sītayā saha rāghavam |
śaśāṅkamiva rohiṇyā hatvā taṃ rākṣasādhamam

शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल रक्षसाम् ।
अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च

śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rakṣasām |
ayutāni ca ṣaṭtriṃśatsahasrāṇi śatāni ca

अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान् राक्षसान् कामरूपिणः ।
न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता

ahatvā tāṃśca durdharṣān rākṣasān kāmarūpiṇaḥ |
na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā

ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण ।
रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः

te na śakyā raṇe hantumasahāyena lakṣmaṇa |
rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ

एवमाख्यातवान् वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः ।
आगमस्तु न मे व्यक्तः श्रवात् तस्य ब्रवीम्यहम्

evamākhyātavān vālī sa hyabhijño harīśvaraḥ |
āgamastu na me vyaktaḥ śravāt tasya bravīmyaham

त्वत्सहायनिमित्तं हि प्रेषिता हरिपुङ्गवाः ।
आनेतुं वानरान् युद्धे सुबहून् हरिपुङ्गवान्

tvatsahāyanimittaṃ hi preṣitā haripuṅgavāḥ |
ānetuṃ vānarān yuddhe subahūn haripuṅgavān

तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तान् सुमहाबलान् ।
राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः

tāṃśca pratīkṣamāṇo'yaṃ vikrāntān sumahābalān |
rāghavasyārthasiddhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ

कृता सुसंस्था सौमित्रे सुग्रीवेण पुरा यथा ।
अद्य तैर्वानरैः सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः

kṛtā susaṃsthā saumitre sugrīveṇa purā yathā |
adya tairvānaraiḥ sarvairāgantavyaṃ mahābalaiḥ

ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च ।
अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिंदम ।
कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम्

ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca |
adya tvāmupayāsyanti jahi kopamariṃdama |
koṭyo'nekāstu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām

तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपात्
क्षतजसमे नयने निरीक्षमाणाः ।
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं
प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः

tava hi mukhamidaṃ nirīkṣya kopāt
kṣatajasame nayane nirīkṣamāṇāḥ |
harivaravanitā na yānti śāntiṃ
prathamabhayasya hi śaṅkitāḥ sma sarvāḥ