सर्ग 28: वर्षा ऋतु का वर्णन

स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च ।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

sa tadā vālinaṃ hatvā sugrīvamabhiṣicya ca |
vasan mālyavataḥ pṛṣṭhe rāmo lakṣmaṇamabravīt

अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः ।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः

ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ samayo'dya jalāgamaḥ |
sampaśya tvaṃ nabho meghaiḥ saṃvṛtaṃ girisaṃnibhaiḥ

नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः ।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्

navamāsadhṛtaṃ garbhaṃ bhāskarasya gabhastibhiḥ |
pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūte rasāyanam

शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः ।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः

śakyamambaramāruhya meghasopānapaṃktibhiḥ |
kuṭajārjunamālābhiralaṃkartuṃ divākaraḥ

संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः ।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्

saṃdhyārāgotthitaistāmrairanteṣvapi ca pāṇḍubhiḥ |
snigdhairabhrapaṭacchedairbaddhavraṇamivāmbaram

मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम् ।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्

mandamārutiniḥśvāsaṃ saṃdhyācandanarañjitam |
āpāṇḍujaladaṃ bhāti kāmāturamivāmbaram

एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता ।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति

eṣā gharmaparikliṣṭā navavāripariplutā |
sīteva śokasaṃtaptā mahī bāṣpaṃ vimuñcati

मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः ।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः

meghodaravinirmuktāḥ karpūradalaśītalāḥ |
śakyamañjalibhiḥ pātuṃ vātāḥ ketakagandhinaḥ

एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः ।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते

eṣa phullārjunaḥ śailaḥ ketakairabhivāsitaḥ |
sugrīva iva śāntārirdhārābhirabhiṣicyate

मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः ।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः

meghakṛṣṇājinadharā dhārāyajñopavītinaḥ |
mārutāpūritaguhāḥ prādhītā iva parvatāḥ

कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम् ।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्

kaśābhiriva haimībhirvidyudbhirabhitāḍitam |
antaḥstanitanirghoṣaṃ savedanamivāmbaram

नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे ।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी

nīlameghāśritā vidyut sphurantī pratibhāti me |
sphurantī rāvaṇasyāṅke vaidehīva tapasvinī

इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः ।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः

imāstā manmathavatāṃ hitāḥ pratihatā diśaḥ |
anuliptā iva ghanairnaṣṭagrahaniśākarāḥ

क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान् ।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु ।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान्

kvacid bāṣpābhisaṃruddhān varṣāgamasamutsukān |
kuṭajān paśya saumitre puṣpitān girisānuṣu |
mama śokābhibhūtasya kāmasaṃdīpanān sthitān

रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः ।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान्

rajaḥ praśāntaṃ sahimo'dya vāyu-
rnidāghadoṣaprasarāḥ praśāntāḥ |
sthitā hi yātrā vasudhādhipānāṃ
pravāsino yānti narāḥ svadeśān

सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः ।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति

samprasthitā mānasavāsalubdhāḥ
priyānvitāḥ samprati cakravākāḥ |
abhīkṣṇavarṣodakavikṣateṣu
yānāni mārgeṣu na sampatanti

क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति ।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य

kvacit prakāśaṃ kvacidaprakāśaṃ
nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti |
kvacit kvacit parvatasaṃniruddhaṃ
rūpaṃ yathā śāntamahārṇavasya

व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम् ।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति

vyāmiśritaṃ sarjakadambapuṣpai-
rnavaṃ jalaṃ parvatadhātutāmram |
mayūrakekābhiranuprayātaṃ
śailāpagāḥ śīghrataraṃ vahanti

रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम् ।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्

rasākulaṃ ṣaṭpadasaṃnikāśaṃ
prabhujyate jambuphalaṃ prakāmam |
anekavarṇaṃ pavanāvadhūtaṃ
bhūmau patatyāmraphalaṃ vipakvam

विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः ।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः

vidyutpatākāḥ sabalākamālāḥ
śailendrakūṭākṛtisaṃnikāśāḥ |
garjanti meghāḥ samudīrṇanādā
mattā gajendrā iva saṃyugasthāḥ

वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि ।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति

varṣodakāpyāyitaśādvalāni
pravṛttanṛttotsavabarhiṇāni |
vanāni nirvṛṣṭabalāhakāni
paśyāparāhṇeṣvadhikaṃ vibhānti

समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः ।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति

samudvahantaḥ salilātibhāraṃ
balākino vāridharā nadantaḥ |
mahatsu śṛṅgeṣu mahīdharāṇāṃ
viśramya viśramya punaḥ prayānti

मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः ।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य

meghābhikāmā parisampatantī
sammoditā bhāti balākapaṃktiḥ |
vātāvadhūtā varapauṇḍarīkī
lambeva mālā rucirāmbarasya

बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन ।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन

bālendragopāntaracitritena
vibhāti bhūmirnavaśādvalena |
gātrānupṛktena śukaprabheṇa
nārīva lākṣokṣitakambalena

निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति ।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति

nidrā śanaiḥ keśavamabhyupaiti
drutaṃ nadī sāgaramabhyupaiti |
hṛṣṭā balākā ghanamabhyupaiti
kāntā sakāmā priyamabhyupaiti

जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः ।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा

jātā vanāntāḥ śikhisupranṛttā
jātāḥ kadambāḥ sakadambaśākhāḥ |
jātā vṛṣā goṣu samānakāmā
jātā mahī sasyavanābhirāmā

वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति ।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः

vahanti varṣanti nadanti bhānti
dhyāyanti nṛtyanti samāśvasanti |
nadyo ghanā mattagajā vanāntāḥ
priyāvihīnāḥ śikhinaḥ plavaṃgamāḥ

प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु ।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति

praharṣitāḥ ketakipuṣpagandha-
māghrāya mattā vananirjhareṣu |
prapātaśabdākulitā gajendrāḥ
sārdhaṃ mayūraiḥ samadā nadanti

धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः ।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति

dhārānipātairabhihanyamānāḥ
kadambaśākhāsu vilambamānāḥ |
kṣaṇārjitaṃ puṣparasāvagāḍhaṃ
śanairmadaṃ ṣaṭcaraṇāstyajanti

अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः ।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः

aṅgāracūrṇotkarasaṃnikāśaiḥ
phalaiḥ suparyāptarasaiḥ samṛddhaiḥ |
jambūdrumāṇāṃ pravibhānti śākhā
nipīyamānā iva ṣaṭpadaughaiḥ

तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम् ।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम्

taḍitpatākābhiralaṃkṛtānā-
mudīrṇagambhīramahāravāṇām |
vibhānti rūpāṇi balāhakānāṃ
raṇotsukānāmiva vāraṇānām

मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य ।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः

mārgānugaḥ śailavanānusārī
samprasthito megharavaṃ niśamya |
yuddhābhikāmaḥ pratinādaśaṅkī
matto gajendraḥ pratisaṃnivṛttaḥ

क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः ।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः

kvacit pragītā iva ṣaṭpadaughaiḥ
kvacit pranṛttā iva nīlakaṇṭhaiḥ |
kvacit pramattā iva vāraṇendrai-
rvibhāntyanekāśrayiṇo vanāntāḥ

कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा ।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति

kadambasarjārjunakandalāḍhyā
vanāntabhūmirmadhuvāripūrṇā |
mayūramattābhirutapranṛttai-
rāpānabhūmipratimā vibhāti

मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम् ।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति

muktāsamābhaṃ salilaṃ patad vai
sunirmalaṃ patrapuṭeṣu lagnam |
hṛṣṭā vivarṇacchadanā vihaṃgāḥ
surendradattaṃ tṛṣitāḥ pibanti

षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम् ।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम्

ṣaṭpādatantrīmadhurābhidhānaṃ
plavaṃgamodīritakaṇṭhatālam |
āviṣkṛtaṃ meghamṛdaṅganādai-
rvaneṣu saṃgītamiva pravṛttam

क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः ।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम्

kvacit pranṛttaiḥ kvacidunnadadbhiḥ
kvacicca vṛkṣāgraniṣaṇṇakāyaiḥ |
vyālambabarhābharaṇairmayūrai-
rvaneṣu saṃgītamiva pravṛttam

स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम् ।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति

svanairghanānāṃ plavagāḥ prabuddhā
vihāya nidrāṃ cirasaṃniruddhām |
anekarūpākṛtivarṇanādā
navāmbudhārābhihatā nadanti

नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा ।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति

nadyaḥ samudvāhitacakravākā-
staṭāni śīrṇānyapavāhayitvā |
dṛptā navaprāvṛtapūrṇabhogā-
dṛtaṃ svabhartāramupopayānti

नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः ।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः

nīleṣu nīlā navavāripūrṇā
megheṣu meghāḥ pratibhānti saktāḥ |
davāgnidagdheṣu davāgnidagdhāḥ
śaileṣu śailā iva baddhamūlāḥ

प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि ।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि

pramattasaṃnāditabarhiṇāni
saśakragopākulaśādvalāni |
caranti nīpārjunavāsitāni
gajāḥ suramyāṇi vanāntarāṇi

नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि ।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति

navāmbudhārāhatakesarāṇi
drutaṃ parityajya saroruhāṇi |
kadambapuṣpāṇi sakesarāṇi
navāni hṛṣṭā bhramarāḥ pibanti

मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः ।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः

mattā gajendrā muditā gavendrā
vaneṣu vikrāntatarā mṛgendrāḥ |
ramyā nagendrāḥ nibhṛtā narendrāḥ
prakrīḍito vāridharaiḥ surendraḥ

मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः ।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति

meghāḥ samudbhūtasamudranādā
mahājalaughairgaganāvalambāḥ |
nadīstaṭākāni sarāṃsi vāpī-
rmahīṃ ca kṛtsnāmapavāhayanti

वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः ।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः

varṣapravegā vipulāḥ patanti
pravānti vātāḥ samudīrṇavegāḥ |
praṇaṣṭakūlāḥ pravahanti śīghraṃ
nadyo jalaṃ vipratipannamārgāḥ

नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः ।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति

narairnarendrā iva parvatendrāḥ
surendradattaiḥ pavanopanītaiḥ |
ghanāmbukumbhairabhiṣicyamānā
rūpaṃ śriyaṃ svāmiva darśayanti

घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति ।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः

ghanopagūḍhaṃ gaganaṃ na tārā
na bhāskaro darśanamabhyupaiti |
navairjalaughairdharaṇī vitṛptā
tamoviliptā na diśaḥ prakāśāḥ

महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति ।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः

mahānti kūṭāni mahīdharāṇāṃ
dhārāvidhautānyadhikaṃ vibhānti |
mahāpramāṇairvipulaiḥ prapātai-
rmuktākalāpairiva lambamānaiḥ

शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः ।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति

śailopalapraskhalamānavegāḥ
śailottamānāṃ vipulāḥ prapātāḥ |
guhāsu saṃnāditabarhiṇāsu
hārā vikīryanta ivāvabhānti

शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम् ।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते

śīghrapravegā vipulāḥ prapātā
nirdhautaśṛṅgopatalā girīṇām |
muktākalāpapratimāḥ patanto
mahāguhotsaṅgatalairdhriyante

सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः ।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः

suratāmardavicchinnāḥ svargastrīhāramauktikāḥ |
patanti cātulā dikṣu toyadhārāḥ samantataḥ

विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः ।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः

vilīyamānairvihagairnimīladbhiśca paṅkajaiḥ |
vikasantyā ca mālatyā gato'staṃ jñāyate raviḥ

वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते ।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः

vṛttā yātrā narendrāṇāṃ senā pathyeva vartate |
vairāṇi caiva mārgāśca salilena samīkṛtāḥ

मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम् ।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः

māsi prauṣṭhapade brahma brāhmaṇānāṃ vivakṣatām |
ayamadhyāyasamayaḥ sāmagānāmupasthitaḥ

निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः ।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः

nivṛttakarmāyatano nūnaṃ saṃcitasaṃcayaḥ |
āṣāḍhīmabhyupagato bharataḥ kosalādhipaḥ

नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः ।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः

nūnamāpūryamāṇāyāḥ sarayvā vardhate rayaḥ |
māṃ samīkṣya samāyāntamayodhyāyā iva svanaḥ

इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते ।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः

imāḥ sphītaguṇā varṣāḥ sugrīvaḥ sukhamaśnute |
vijitāriḥ sadāraśca rājye mahati ca sthitaḥ

अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः ।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण

ahaṃ tu hṛtadāraśca rājyācca mahataścyutaḥ |
nadīkūlamiva klinnamavasīdāmi lakṣmaṇa

शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः ।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे

śokaśca mama vistīrṇo varṣāśca bhṛśadurgamāḥ |
rāvaṇaśca mahāñchatrurapāraḥ pratibhāti me

अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान् ।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम्

ayātrāṃ caiva dṛṣṭvemāṃ mārgāṃśca bhṛśadurgamān |
praṇate caiva sugrīve na mayā kiṃcidīritam

अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम् ।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम्

api cāpi parikliṣṭaṃ cirād dāraiḥ samāgatam |
ātmakāryagarīyastvād vaktuṃ necchāmi vānaram

स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम् ।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः

svayameva hi viśramya jñātvā kālamupāgatam |
upakāraṃ ca sugrīvo vetsyate nātra saṃśayaḥ

तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण ।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन्

tasmāt kālapratīkṣo'haṃ sthito'smi śubhalakṣaṇa |
sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādamabhikāṃkṣayan

उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते ।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः

upakāreṇa vīro hi pratīkāreṇa yujyate |
akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ

अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम् ।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम्

athaivamuktaḥ praṇidhāya lakṣmaṇaḥ
kṛtāñjalistat pratipūjya bhāṣitam |
uvāca rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ
pradarśayan darśanamātmanaḥ śubham

यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः ।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः

yaduktametat tava sarvamīpsitaṃ
narendra kartā nacirāddharīśvaraḥ |
śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān
jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ