सर्ग 15: तारा का वाली को परामर्श

अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः ।
शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः

atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
śuśrāvāntaḥpuragato vālī bhrāturamarṣaṇaḥ

श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम् ।
मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान्

śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam |
madaścaikapade naṣṭaḥ krodhaścāpādito mahān

ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः ।
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः

tato roṣaparītāṅgo vālī sa kanakaprabhaḥ |
uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः ।
भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः

vālī daṃṣṭrākarālastu krodhād dīptāgnilocanaḥ |
bhātyutpatitapadmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ

शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः ।
वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्

śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ |
vegena ca padanyāsairdārayanniva medinīm

तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा ।
उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः

taṃ tu tārā pariṣvajya snehād darśitasauhṛdā |
uvāca trastasambhrāntā hitodarkamidaṃ vacaḥ

साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम् ।
शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्

sādhu krodhamimaṃ vīra nadīvegamivāgatam |
śayanādutthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktāmiva srajam

काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर ।
वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते

kālyametena saṃgrāmaṃ kariṣyasi ca vānara |
vīra te śatrubāhulyaṃ phalgutā vā na vidyate

सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते ।
श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते

sahasā tava niṣkrāmo mama tāvanna rocate |
śrūyatāmabhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryate

पूर्वमापतितः क्रोधात् स त्वामाह्वयते युधि ।
निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः

pūrvamāpatitaḥ krodhāt sa tvāmāhvayate yudhi |
niṣpatya ca nirastaste hanyamāno diśo gataḥ

त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः ।
इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे

tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ |
ihaitya punarāhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me

दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः ।
निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम्

darpaśca vyavasāyaśca yādṛśastasya nardataḥ |
ninādasya ca saṃrambho naitadalpaṃ hi kāraṇam

नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम् ।
अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति

nāsahāyamahaṃ manye sugrīvaṃ tamihāgatam |
avaṣṭabdhasahāyaśca yamāśrityaiṣa garjati

प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः ।
नापरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सख्यमेष्यति

prakṛtyā nipuṇaścaiva buddhimāṃścaiva vānaraḥ |
nāparīkṣitavīryeṇa sugrīvaḥ sakhyameṣyati

पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः ।
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्याम्यद्य हितं वचः

pūrvameva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ |
aṅgadasya kumārasya vakṣyāmyadya hitaṃ vacaḥ

अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः ।
प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारैरासीन्निवेदिता

aṅgadastu kumāro'yaṃ vanāntamupanirgataḥ |
pravṛttistena kathitā cārairāsīnniveditā

अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ ।
इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ

ayodhyādhipateḥ putrau śūrau samaradurjayau |
ikṣvākūṇāṃ kule jātau prathitau rāmalakṣmaṇau

सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ ।
स ते भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्मणि

sugrīvapriyakāmārthaṃ prāptau tatra durāsadau |
sa te bhrāturhi vikhyātaḥ sahāyo raṇakarmaṇi

रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः ।
निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः

rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnirivotthitaḥ |
nivāsavṛkṣaḥ sādhūnāmāpannānāṃ parā gatiḥ

आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम् ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः

ārtānāṃ saṃśrayaścaiva yaśasaścaikabhājanam |
jñānavijñānasampanno nideśe nirataḥ pituḥ

धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान् ।
तत् क्षमो न विरोधस्ते सह तेन महात्मना

dhātūnāmiva śailendro guṇānāmākaro mahān |
tat kṣamo na virodhaste saha tena mahātmanā

दुर्जयेनाप्रमेयेण रामेण रणकर्मसु ।
शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम्

durjayenāprameyeṇa rāmeṇa raṇakarmasu |
śūra vakṣyāmi te kiṃcinna cecchāmyabhyasūyitum

श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम् ।
यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय

śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yaddhitam |
yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhvabhiṣecaya

विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् यवीयसा ।
अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम्

vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājan yavīyasā |
ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tena rāmeṇa sauhṛdam

सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः ।
लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः

sugrīveṇa ca samprītiṃ vairamutsṛjya dūrataḥ |
lālanīyo hi te bhrātā yavīyāneṣa vānaraḥ

तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते ।
नहि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कंचन

tatra vā sannihastho vā sarvathā bandhureva te |
nahi tena samaṃ bandhuṃ bhuvi paśyāmi kaṃcana

दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम् ।
वैरमेतत् समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु

dānamānādisatkāraiḥ kuruṣva pratyanantaram |
vairametat samutsṛjya tava pārśve sa tiṣṭhatu

सुग्रीवो विपुलग्रीवो महाबन्धुर्मतस्तव ।
भ्रातृसौहृदमालम्ब्य नान्या गतिरिहास्ति ते

sugrīvo vipulagrīvo mahābandhurmatastava |
bhrātṛsauhṛdamālambya nānyā gatirihāsti te

यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम् ।
याच्यमानः प्रियत्वेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे

yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām |
yācyamānaḥ priyatvena sādhu vākyaṃ kuruṣva me

प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे
न रोषमेवानुविधातुमर्हसि ।
क्षमो हि ते कोशलराजसूनुना
न विग्रहः शक्रसमानतेजसा

prasīda pathyaṃ śṛṇu jalpitaṃ hi me
na roṣamevānuvidhātumarhasi |
kṣamo hi te kośalarājasūnunā
na vigrahaḥ śakrasamānatejasā

तदा हि तारा हितमेव वाक्यं
तं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे ।
न रोचते तद् वचनं हि तस्य
कालाभिपन्नस्य विनाशकाले

tadā hi tārā hitameva vākyaṃ
taṃ vālinaṃ pathyamidaṃ babhāṣe |
na rocate tad vacanaṃ hi tasya
kālābhipannasya vināśakāle