सर्ग 14: सुग्रीव की दूसरी ललकार

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane

विसार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद् भृशम्

visārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayad bhṛśam

ततस्तु निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्

tatastu ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram

गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरःसरः ।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्ततः

garjanniva mahāmegho vāyuvegapuraḥsaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistataḥ

दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम्

dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām

प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ।
प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वालिवधे पुरा

prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |
pratijñā yā kṛtā vīra tvayā vālivadhe purā

सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ।
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः

saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ |
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ

तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ।
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्वमनया गजसाह्वया

tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ |
kṛtābhijñānacihnastvamanayā gajasāhvayā

लक्ष्मणेन समुत्पाट्य एषा कण्ठे कृता तव ।
शोभसेऽप्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया

lakṣmaṇena samutpāṭya eṣā kaṇṭhe kṛtā tava |
śobhase'pyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā

विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ।
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर

viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā |
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara

एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ।
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम्

ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge |
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam

वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु चेष्टते ।
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते

vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu ceṣṭate |
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvan sa vinivartate

ततो दोषेण मागच्छेत् सद्यो गर्हेच्च मां भवान् ।
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः

tato doṣeṇa māgacchet sadyo garhecca māṃ bhavān |
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ

तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं रणे ।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे चिरं कृच्छ्रेऽपि तिष्ठता

tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ raṇe |
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me ciraṃ kṛcchre'pi tiṣṭhatā

धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन ।
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम्

dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathaṃcana |
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi saṃbhramam

प्रसूतं कलमक्षेत्रं वर्षेणेव शतक्रतुः ।
तदाह्वाननिमित्तं च वालिनो हेममालिनः

prasūtaṃ kalamakṣetraṃ varṣeṇeva śatakratuḥ |
tadāhvānanimittaṃ ca vālino hemamālinaḥ

सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः ।
जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात्

sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ |
jitakāśī jayaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purāt

निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ।
रिपूणां धर्षितं श्रुत्वा मर्षयन्ति न संयुगे

niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ |
ripūṇāṃ dharṣitaṃ śrutvā marṣayanti na saṃyuge

जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ।
स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः

jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ |
sa tu rāmavacaḥ śrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ

ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ।
तत्र शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः

nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram |
tatra śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ

राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ।
द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः

rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ |
dravanti ca mṛgāḥ śīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ

ततः स जीमूतकृतप्रणादो
नादं ह्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः ।
सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः
सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः

tataḥ sa jīmūtakṛtapraṇādo
nādaṃ hyamuñcat tvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaḥ śauryavivṛddhatejāḥ
saritpatirvā'nilacañcalormiḥ