सर्ग 55: विश्वामित्र महादेव से अस्त्र पाते हैं

ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् ।
वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगतः

tatastānākulān dṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān |
vasiṣṭhaścodayāmāsa kāmadhuk sṛja yogataḥ

तस्या हुंकारतो जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः ।
ऊधसश्चाथ सम्भूता बर्बराः शस्त्रपाणयः

tasyā huṃkārato jātāḥ kāmbojā ravisaṃnibhāḥ |
ūdhasaścātha sambhūtā barbarāḥ śastrapāṇayaḥ

योनिदेशाच्च यवनाः शकृद्देशाच्छकाः स्मृताः ।
रोमकूपेषु म्लेच्छाश्च हारीताः सकिरातकाः

yonideśācca yavanāḥ śakṛddeśācchakāḥ smṛtāḥ |
romakūpeṣu mlecchāśca hārītāḥ sakirātakāḥ

तैस्तन्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात् ।
सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन

taistanniṣūditaṃ sarvaṃ viśvāmitrasya tatkṣaṇāt |
sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना ।
विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम्

dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā |
viśvāmitrasutānāṃ tu śataṃ nānāvidhāyudham

अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् ।
हुंकारेणैव तान् सर्वान् निर्ददाह महानृषिः

abhyadhāvat susaṃkruddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam |
huṃkāreṇaiva tān sarvān nirdadāha mahānṛṣiḥ

ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना ।
भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास्तथा

te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā |
bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutāstathā

दृष्ट्वा विनाशितान् सर्वान् बलं च सुमहायशाः ।
सव्रीडं चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत् तदा

dṛṣṭvā vināśitān sarvān balaṃ ca sumahāyaśāḥ |
savrīḍaṃ cintayāviṣṭo viśvāmitro'bhavat tadā

समुद्र इव निर्वेगो भग्नद्रंष्ट्र इवोरगः ।
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः

samudra iva nirvego bhagnadraṃṣṭra ivoragaḥ |
uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः ।
हतसर्वबलोत्साहो निर्वेदं समपद्यत

hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ |
hatasarvabalotsāho nirvedaṃ samapadyata

स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च ।
पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवाभ्यपद्यत

sa putramekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca |
pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanamevābhyapadyata

स गत्वा हिमवत्पार्श्वे किंनरोरगसेवितम् ।
महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः

sa gatvā himavatpārśve kiṃnaroragasevitam |
mahādevaprasādārthaṃ tapastepe mahātapāḥ

केनचित् त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः ।
दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम्

kenacit tvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ |
darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahāmunim

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् ।
वरदोऽस्मि वरो यस्ते कांक्षितः सोऽभिधीयताम्

kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yat te vivakṣitam |
varado'smi varo yaste kāṃkṣitaḥ so'bhidhīyatām

एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः ।
प्रणिपत्य महादेवं विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्

evamuktastu devena viśvāmitro mahātapāḥ |
praṇipatya mahādevaṃ viśvāmitro'bravīdidam

यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ ।
सांगोपांगोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम्

yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha |
sāṃgopāṃgopaniṣadaḥ sarahasyaḥ pradīyatām

यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु ।
गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ

yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu |
gandharvayakṣarakṣaḥsu pratibhāntu mamānagha

तव प्रसादाद् भवतु देवदेव ममेप्सितम् ।
एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा

tava prasādād bhavatu devadeva mamepsitam |
evamastviti deveśo vākyamuktvā gatastadā

प्राप्य चास्त्राणि देवेशाद् विश्वामित्रो महाबलः ।
दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत् तदा

prāpya cāstrāṇi deveśād viśvāmitro mahābalaḥ |
darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo'bhavat tadā

विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि ।
हतं मेने तदा राम वसिष्ठमृषिसत्तमम्

vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi |
hataṃ mene tadā rāma vasiṣṭhamṛṣisattamam

ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः ।
यैस्तत् तपोवनं नाम निर्दग्धं चास्त्रतेजसा

tato gatvā''śramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ |
yaistat tapovanaṃ nāma nirdagdhaṃ cāstratejasā

उदीर्यमाणमस्त्रं तद् विश्वामित्रस्य धीमतः ।
दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः

udīryamāṇamastraṃ tad viśvāmitrasya dhīmataḥ |
dṛṣṭvā vipradrutā bhītā munayaḥ śataśo diśaḥ

वसिष्ठस्य च ये शिष्या ये च वै मृगपक्षिणः ।
विद्रवन्ति भयाद् भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः

vasiṣṭhasya ca ye śiṣyā ye ca vai mṛgapakṣiṇaḥ |
vidravanti bhayād bhītā nānādigbhyaḥ sahasraśaḥ

वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः ।
मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम्

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyamāsīnmahātmanaḥ |
muhūrtamiva niḥśabdamāsīdīriṇasaṃnibham

वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः ।
नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः

vadato vai vasiṣṭhasya mā bhairiti muhurmuhuḥ |
nāśayāmyadya gādheyaṃ nīhāramiva bhāskaraḥ

एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः ।
विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत्

evamuktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ |
viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣamidamabravīt

आश्रमं चिरसंवृद्धं यद् विनाशितवानसि ।
दुराचारो हि यन्मूढस्तस्मात् त्वं न भविष्यसि

āśramaṃ cirasaṃvṛddhaṃ yad vināśitavānasi |
durācāro hi yanmūḍhastasmāt tvaṃ na bhaviṣyasi

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः ।
विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम्

ityuktvā paramakruddho daṇḍamudyamya satvaraḥ |
vidhūma iva kālāgniryamadaṇḍamivāparam