सर्ग 53: विश्वामित्र शबला माँगते हैं, वसिष्ठ मना करते हैं

एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन ।
विदधे कामधुक् कामान् यस्य यस्येप्सितं यथा

evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |
vidadhe kāmadhuk kāmān yasya yasyepsitaṃ yathā

इक्षून् मधूंस्तथा लाजान् मैरेयांश्च वरासवान् ।
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचानपि

ikṣūn madhūṃstathā lājān maireyāṃśca varāsavān |
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacānapi

उष्णाढ्यस्यौदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः ।
मृष्टान्यन्नानि सूपांश्च दधिकुल्यास्तथैव च

uṣṇāḍhyasyaudanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |
mṛṣṭānyannāni sūpāṃśca dadhikulyāstathaiva ca

नानास्वादुरसानां च खाण्डवानां तथैव च ।
भोजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः

nānāsvādurasānāṃ ca khāṇḍavānāṃ tathaiva ca |
bhojanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ

सर्वमासीत् सुसंतुष्टं हृष्टपुष्टजनायुतम् ।
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेन सुतर्पितम्

sarvamāsīt susaṃtuṣṭaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhena sutarpitam

विश्वामित्रो हि राजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत् ।
सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः

viśvāmitro hi rājarṣirhṛṣṭapuṣṭastadābhavat |
sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ

सामात्यो मन्त्रिसहितः सभृत्यः पूजितस्तदा ।
युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्

sāmātyo mantrisahitaḥ sabhṛtyaḥ pūjitastadā |
yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt

पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः ।
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद

pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |
śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada

गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम ।
रत्नं हि भगवन्नेतद् रत्नहारी च पार्थिवः

gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |
ratnaṃ hi bhagavannetad ratnahārī ca pārthivaḥ

तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज ।
एवमुक्तस्तु भगवान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः

tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |
evamuktastu bhagavān vasiṣṭho munipuṃgavaḥ

विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् ।
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्

viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim |
nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām

राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य वा ।
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिंदम

rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya vā |
na parityāgamarheyaṃ matsakāśādariṃdama

शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा ।
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च

śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā |
asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca

आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च ।
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधास्तथा

āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca |
svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhāstathā

आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः ।
सर्वस्वमेतत् सत्येन मम तुष्टिकरी तथा

āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ |
sarvasvametat satyena mama tuṣṭikarī tathā

कारणैर्बहुभी राजन् न दास्ये शबलां तव ।
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत् तदा

kāraṇairbahubhī rājan na dāsye śabalāṃ tava |
vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīt tadā

संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ।
हैरण्यकक्षग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान्

saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |
hairaṇyakakṣagraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān

ददामि कुञ्जराणां ते सहस्राणि चतुर्दश ।
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम्

dadāmi kuñjarāṇāṃ te sahasrāṇi caturdaśa |
hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām

ददामि ते शतान्यष्टौ किंकिणीकविभूषितान् ।
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम् ।
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत

dadāmi te śatānyaṣṭau kiṃkiṇīkavibhūṣitān |
hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |
sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata

नानावर्णविभक्तानां वयःस्थानां तथैव च ।
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम

nānāvarṇavibhaktānāṃ vayaḥsthānāṃ tathaiva ca |
dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama

यावदिच्छसि रत्नानि हिरण्यं वा द्विजोत्तम ।
तावद् ददामि ते सर्वं दीयतां शबला मम

yāvadicchasi ratnāni hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvad dadāmi te sarvaṃ dīyatāṃ śabalā mama

एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता ।
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथंचन

evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathaṃcana

एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम् ।
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम्

etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |
etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam

दर्शश्च पौर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः ।
एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा

darśaśca paurṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |
etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā

अतोमूलाः क्रियाः सर्वा मम राजन् न संशयः ।
बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम्

atomūlāḥ kriyāḥ sarvā mama rājan na saṃśayaḥ |
bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm