सर्ग 24: गंगा पार करके ताटका-वन में

ततः प्रभाते विमले कृताह्निकमरिन्दमौ ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ

tataḥ prabhāte vimale kṛtāhnikamarindamau |
viśvāmitraṃ puraskṛtya nadyāstīramupāgatau

ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः ।
उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन्

te ca sarve mahātmāno munayaḥ saṃśitavratāḥ |
upasthāpya śubhāṃ nāvaṃ viśvāmitramathābruvan

आरोहतु भवान् नावं राजपुत्रपुरस्कृतः ।
अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत् कालस्य पर्ययः

ārohatu bhavān nāvaṃ rājaputrapuraskṛtaḥ |
ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ

विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वा तानृषीन् प्रतिपूज्य च ।
ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरङ्गमाम्

viśvāmitrastathetyuktvā tānṛṣīn pratipūjya ca |
tatāra sahitastābhyāṃ saritaṃ sāgaraṅgamām

तत्र शुश्राव वै शब्दं तोयसंरम्भवर्धितम् ।
मध्यमागम्य तोयस्य तस्य शब्दस्य निश्चयम्

tatra śuśrāva vai śabdaṃ toyasaṃrambhavardhitam |
madhyamāgamya toyasya tasya śabdasya niścayam

ज्ञातुकामो महातेजाः सह रामः कनीयसा ।
अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम्

jñātukāmo mahātejāḥ saha rāmaḥ kanīyasā |
atha rāmaḥ sarinmadhye papraccha munipuṅgavam

वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनिः ।
राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम्

vāriṇo bhidyamānasya kimayaṃ tumulo dhvaniḥ |
rāghavasya vacaḥ śrutvā kautūhalasamanvitam

कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ।
कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं परम्

kathayāmāsa dharmātmā tasya śabdasya niścayam |
kailāsaparvate rāma manasā nirmitaṃ param

ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः ।
तस्मात् सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते

brahmaṇā naraśārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ |
tasmāt susrāva sarasaḥ sāyodhyāmupagūhate

सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ।
तस्यायमतुलः शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते

saraḥpravṛttā sarayūḥ puṇyā brahmasaraścyutā |
tasyāyamatulaḥ śabdo jāhnavīmabhivartate

वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु ।
ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ

vārisaṃkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru |
tābhyāṃ tu tāvubhau kṛtvā praṇāmamatidhārmikau

तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ ।
स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नरवरात्मजः

tīraṃ dakṣiṇamāsādya jagmaturlaghuvikramau |
sa vanaṃ ghorasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā naravarātmajaḥ

अविप्रहतमैक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ।
अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणसंयुतम्

aviprahatamaikṣvākaḥ papraccha munipuṅgavam |
aho vanamidaṃ durgaṃ jhillikāgaṇasaṃyutam

भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर्दारुणारवैः ।
नानाप्रकारैः शकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः

bhairavaiḥ śvāpadaiḥ kīrṇaṃ śakuntairdāruṇāravaiḥ |
nānāprakāraiḥ śakunairvāśyadbhirbhairavasvanaiḥ

सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चापि शोभितम् ।
धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः

siṃhavyāghravarāhaiśca vāraṇaiścāpi śobhitam |
dhavāśvakarṇakakubhairbilvatindukapāṭalaiḥ

संकीर्णं बदरीभिश्च किं न्विदं दारुणं वनम् ।
तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः

saṃkīrṇaṃ badarībhiśca kiṃ nvidaṃ dāruṇaṃ vanam |
tamuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ

श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद् दारुणं वनम् ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम

śrūyatāṃ vatsa kākutstha yasyaitad dāruṇaṃ vanam |
etau janapadau sphītau pūrvamāstāṃ narottama

मलदाश्च करूषाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ ।
पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम्

maladāśca karūṣāśca devanirmāṇanirmitau |
purā vṛtravadhe rāma malena samabhiplutam

क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या समाविशत् ।
तमिन्द्रं मलिनं देवा ऋषयश्च तपोधनाः

kṣudhā caiva sahasrākṣaṃ brahmahatyā samāviśat |
tamindraṃ malinaṃ devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ

कलशैः स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन् ।
इह भूम्यां मलं दत्त्वा देवाः कारूषमेव च

kalaśaiḥ snāpayāmāsurmalaṃ cāsya pramocayan |
iha bhūmyāṃ malaṃ dattvā devāḥ kārūṣameva ca

शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे ।
निर्मलो निष्करूषश्च शुद्ध इन्द्रो यथाभवत्

śarīrajaṃ mahendrasya tato harṣaṃ prapedire |
nirmalo niṣkarūṣaśca śuddha indro yathābhavat

ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रादातनुत्तमम् ।
इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः

dadau deśasya suprīto varaṃ prādātanuttamam |
imau janapadau sphītau khyātiṃ loke gamiṣyataḥ

मलदाश्च करूषाश्च ममाङ्गमलधारिणौ ।
साधु साध्विति तं देवाः पाकशासनमब्रुवन्

maladāśca karūṣāśca mamāṅgamaladhāriṇau |
sādhu sādhviti taṃ devāḥ pākaśāsanamabruvan

देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालमरिंदम

deśasya pūjāṃ tāṃ dṛṣṭvā kṛtāṃ śakreṇa dhīmatā |
etau janapadau sphītau dīrghakālamariṃdama

मलदाश्च करूषाश्च मुदिता धनधान्यतः ।
कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षिणी कामरूपिणी

maladāśca karūṣāśca muditā dhanadhānyataḥ |
kasyacittvatha kālasya yakṣiṇī kāmarūpiṇī

बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत् ।
ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः

balaṃ nāgasahasrasya dhārayantī tadā hyabhūt |
tāṭakā nāma bhadraṃ te bhāryā sundasya dhīmataḥ

मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः ।
वृत्तबाहुर्महाशीर्षो विपुलास्यतनुर्महान्

mārīco rākṣasaḥ putro yasyāḥ śakraparākramaḥ |
vṛttabāhurmahāśīrṣo vipulāsyatanurmahān

राक्षसो भैरवाकारो नित्यं त्रासयते प्रजाः ।
इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव

rākṣaso bhairavākāro nityaṃ trāsayate prajāḥ |
imau janapadau nityaṃ vināśayati rāghava

मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्टचारिणी ।
सेयं पन्थानमावृत्य वसत्यत्यर्धयोजने

maladāṃśca karūṣāṃśca tāṭakā duṣṭacāriṇī |
seyaṃ panthānamāvṛtya vasatyatyardhayojane

अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम्

ata eva ca gantavyaṃ tāṭakāyā vanaṃ yataḥ |
svabāhubalamāśritya jahīmāṃ duṣṭacāriṇīm

मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः ।
नहि कश्चिदिमं देशं शक्तो ह्यागन्तुमीदृशम्

manniyogādimaṃ deśaṃ kuru niṣkaṇṭakaṃ punaḥ |
nahi kaścidimaṃ deśaṃ śakto hyāgantumīdṛśam

यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद् दारुणं वनम् ।
यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते

yakṣiṇyā ghorayā rāma utsāditamasahyayā |
etatte sarvamākhyātaṃ yathaitad dāruṇaṃ vanam |
yakṣyā cotsāditaṃ sarvamadyāpi na nivartate