सर्ग 96: लक्ष्मण भरत की सेना देखकर क्रोधित होते हैं

तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।
निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन्

tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām |
niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan

इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।
एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघव:

idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā |
evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghava:

तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिन: ।
सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्स्पृशौ

tathā tatrāsatastasya bharatasyopayāyina: |
sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhasspṛśau

एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ता: शब्देन महता तत: ।
अर्दिता यूथपा मत्ता: सयूथा दुद्रुवुर्दिश:

etasminnantare trastā: śabdena mahatā tata: |
arditā yūthapā mattā: sayūthā dudruvurdiśa:

स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघव: ।
तांश्च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपानन्ववैक्षत

sa taṃ sainyasamuddhūtaṃ śabdaṃ śuśrāva rāghava: |
tāṃśca vipradrutān sarvān yūthapānanvavaikṣata

तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।
उवाच राम: सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

tāṃśca vidravato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā ca nisvanam |
uvāca rāma: saumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास्त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुल: श्रूयते स्वन:

hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrā suprajāstvayā |
bhīmastanitagambhīrastumula: śrūyate svana:

गजयूथानि वा ऽरण्ये महिषा वा महावने ।
वित्रासिता मृगा: सिंहै: सहसा प्रद्रुता दिश:

gajayūthāni vā 'raṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgā: siṃhai: sahasā pradrutā diśa:

राजा वा राजमात्रो वा मृगयामटते वने ।
अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित् सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि

rājā vā rājamātro vā mṛgayāmaṭate vane |
anyadvā śvāpadaṃ kiñcit saumitre jñātumarhasi

सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि

suduścaro giriścāyaṃ pakṣiṇāmapi lakṣmaṇa |
sarvametadyathātattvamacirājjñātumarhasi

स लक्ष्मण: संत्वरित: सालमारुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिश: सर्वा: पूर्वां दिशमुदैक्षत

sa lakṣmaṇa: saṃtvarita: sālamāruhya puṣpitam |
prekṣamāṇo diśa: sarvā: pūrvāṃ diśamudaikṣata

उदङ्मुख: प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभि:

udaṅmukha: prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |
rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhi:

तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रीत्

tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabrīt

अग्निं संशमयत्वार्य: सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा

agniṃ saṃśamayatvārya: sītā ca bhajatāṃ guhām |
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā

तं राम: पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम्

taṃ rāma: puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |
aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषित: पावको यथा

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣita: pāvako yathā

सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरत: सुत:

sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharata: suta:

एष वै सुमहान् श्रीमान् विटपी सम्प्रकाशते ।
विराजत्युद्गतस्कन्ध: कोविदारध्वजो रथे

eṣa vai sumahān śrīmān viṭapī samprakāśate |
virājatyudgataskandha: kovidāradhvajo rathe

भजन्त्येते यथा काममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिन:

bhajantyete yathā kāmamaśvānāruhya śīghragān |
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādina:

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीरश्रयावहै ।
अथवेहैव तिष्ठाव: सन्नद्धावुद्यतायुधौ

gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīraśrayāvahai |
athavehaiva tiṣṭhāva: sannaddhāvudyatāyudhau

अपि नौ वशमागच्छेत् कोविदारध्वजो दणे

api nau vaśamāgacchet kovidāradhvajo daṇe

अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ।
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा

api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat |
tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā

यन्निमित्तं भवान् राज्याच्च्युतो राघव शाश्वतात् ।
सम्प्राप्तो ऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे

yannimittaṃ bhavān rājyāccyuto rāghava śāśvatāt |
samprāpto 'yamarirvīra bharato vadhya eva me

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्यधर्मो विधीयते

bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |
pūrvāpakāriṇāṃ tyāge na hyadharmo vidhīyate

पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम्

pūrvāpakārī bharatastyaktadharmaśca rāghava |
etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasundharām

अद्य पुत्रं हतं सङ्ख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत् सुदु:खार्त्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम्

adya putraṃ hataṃ saṅkhye kaikeyī rājyakāmukā |
mayā paśyet sudu:khārttā hastibhagnamiva drumam

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम्

kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām

अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम्

adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada |
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam

अद्यैतच्चित्रकूटस्य काननं निशितै: शरै: ।
भिन्दन् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्

adyaitaccitrakūṭasya kānanaṃ niśitai: śarai: |
bhindan śatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam

शरैर्निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।
श्वापदा: परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान् मया

śarairnirbhinnahṛdayān kuñjarāṃsturagāṃstathā |
śvāpadā: parikarṣantu narāṃśca nihatān mayā

शराणां धनुषश्चाहमनृणो ऽस्मि महामृधे ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशय:

śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo 'smi mahāmṛdhe |
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśaya: