सर्ग 6: राम का व्रत और सजती हुई अयोध्या

गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः ।
सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत्

gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ |
saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇamupāgamat

प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत् ततः ।
महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितानले

pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivat tataḥ |
mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalitānale

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् ।
ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे

śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |
dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare

वाग्यतः सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः ।
श्रीमत्यायतने विष्णोः शिश्ये नरवरात्मजः

vāgyataḥ saha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |
śrīmatyāyatane viṣṇoḥ śiśye naravarātmajaḥ

एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुध्य सः ।
अलंकारविधिं सम्यक् कारयामास वेश्मनः

ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibudhya saḥ |
alaṃkāravidhiṃ samyak kārayāmāsa veśmanaḥ

तत्र शृण्वन् सुखा वाचः सूतमागधवन्दिनाम् ।
पूर्वां संध्यामुपासीनो जजाप सुसमाहितः

tatra śṛṇvan sukhā vācaḥ sūtamāgadhavandinām |
pūrvāṃ saṃdhyāmupāsīno jajāpa susamāhitaḥ

तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम् ।
विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान्

tuṣṭāva praṇataścaiva śirasā madhusūdanam |
vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa sa dvijān

तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तथा ।
अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः

teṣāṃ puṇyāhaghoṣo'tha gambhīramadhurastathā |
ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ

कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् ।
अयोध्यानिलयः श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः

kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam |
ayodhyānilayaḥ śrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ

ततः पौरजनः सर्वः श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ।
प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम्

tataḥ paurajanaḥ sarvaḥ śrutvā rāmābhiṣecanam |
prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhayituṃ purīm

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च ।
चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च

sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca |
catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣvaṭṭālakeṣu ca

नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च ।
कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च

nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijāmāpaṇeṣu ca |
kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca

सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च ।
ध्वजाः समुच्छ्रिताः साधु पताकाश्चाभवंस्तथा

sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣvālakṣiteṣu ca |
dhvajāḥ samucchritāḥ sādhu patākāścābhavaṃstathā

नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम् ।
मनःकर्णसुखा वाचः शुश्राव जनता ततः

naṭanartakasaṅghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām |
manaḥkarṇasukhā vācaḥ śuśrāva janatā tataḥ

रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः ।
रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च

rāmābhiṣekayuktāśca kathāścakrurmitho janāḥ |
rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca

बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः ।
रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेव कथा मिथः

bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṅghaśaḥ |
rāmābhiṣavasaṃyuktāścakrureva kathā mithaḥ

कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः ।
राजमार्गः कृतः श्रीमान् पौरै रामाभिषेचने

kṛtapuṣpopahāraśca dhūpagandhādhivāsitaḥ |
rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmān paurai rāmābhiṣecane

प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया ।
दीपवृक्षांस्तथा चक्रुरनुरथ्यासु सर्वशः

prakāśakaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā |
dīpavṛkṣāṃstathā cakruranurathyāsu sarvaśaḥ

अलंकारं पुरस्यैवं कृत्वा तत् पुरवासिनः ।
आकांक्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्

alaṃkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tat puravāsinaḥ |
ākāṃkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam

समेत्य सङ्घशः सर्वे चत्वरेषु सभासु च ।
कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्

sametya saṅghaśaḥ sarve catvareṣu sabhāsu ca |
kathayanto mithastatra praśaśaṃsurjanādhipam

अहो महात्मा राजायमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।
ज्ञात्वा वृद्धं स्वमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति

aho mahātmā rājāyamikṣvākukulanandanaḥ |
jñātvā vṛddhaṃ svamātmānaṃ rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati

सर्वे ह्यनुगृहीताः स्म यन्नो रामो महीपतिः ।
चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः

sarve hyanugṛhītāḥ sma yanno rāmo mahīpatiḥ |
cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ

अनुद्धतमना विद्वान् धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः ।
यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथास्मास्वपि राघवः

anuddhatamanā vidvān dharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |
yathā ca bhrātṛṣu snigdhastathāsmāsvapi rāghavaḥ

चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः ।
यत्प्रसादेनाभिषिक्तं रामं द्रक्ष्यामहे वयम्

ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho'naghaḥ |
yatprasādenābhiṣiktaṃ rāmaṃ drakṣyāmahe vayam

एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवुः परे ।
दिग्भ्यो विश्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः

evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvuḥ pare |
digbhyo viśrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ

ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् ।
रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः

te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |
rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ

जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निःस्वनः ।
पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निःस्वनः

janaughaistairvisarpadbhiḥ śuśruve tatra niḥsvanaḥ |
parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva niḥsvanaḥ

ततस्तदिन्द्रक्षयसंनिभं पुरं
दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपाहितैः ।
समन्ततः सस्वनमाकुलं बभौ
समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्

tatastadindrakṣayasaṃnibhaṃ puraṃ
didṛkṣubhirjānapadairupāhitaiḥ |
samantataḥ sasvanamākulaṃ babhau
samudrayādobhirivārṇavodakam