सर्ग 5: वसिष्ठ राम को व्रत का विधान बताते हैं

संदिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्यभिषेचने ।
पुरोहितं समाहूय वसिष्ठमिदमब्रवीत्

saṃdiśya rāmaṃ nṛpatiḥ śvobhāvinyabhiṣecane |
purohitaṃ samāhūya vasiṣṭhamidamabravīt

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन ।
श्रेयसे राज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रत

gacchopavāsaṃ kākutsthaṃ kārayādya tapodhana |
śreyase rājyalābhāya vadhvā saha yatavrata

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः ।
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ययौ रामनिवेशनम्

tatheti ca sa rājānamuktvā vedavidāṃ varaḥ |
svayaṃ vasiṣṭho bhagavān yayau rāmaniveśanam

उपवासयितुं वीरं मन्त्रविन्मन्त्रकोविदम् ।
ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुधृतव्रतः

upavāsayituṃ vīraṃ mantravinmantrakovidam |
brāhmaṃ rathavaraṃ yuktamāsthāya sudhṛtavrataḥ

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् ।
तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेश मुनिसत्तमः

sa rāmabhavanaṃ prāpya pāṇḍurābhraghanaprabham |
tisraḥ kakṣyā rathenaiva viveśa munisattamaḥ

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमम् ।
मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात्

tamāgatamṛṣiṃ rāmastvaranniva sasambhramam |
mānayiṣyan sa mānārhaṃ niścakrāma niveśanāt

अभ्येत्य त्वरमाणोऽथ रथाभ्याशं मनीषिणः ।
ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात् स्वयम्

abhyetya tvaramāṇo'tha rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ |
tato'vatārayāmāsa parigṛhya rathāt svayam

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च ।
प्रियार्हं हर्षयन् राममित्युवाच पुरोहितः

sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā sambhāṣyābhiprasādya ca |
priyārhaṃ harṣayan rāmamityuvāca purohitaḥ

प्रसन्नस्ते पिता राम यत्त्वं राज्यमवाप्स्यसि ।
उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया

prasannaste pitā rāma yattvaṃ rājyamavāpsyasi |
upavāsaṃ bhavānadya karotu saha sītayā

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः ।
पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा

prātastvāmabhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ |
pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣo yathā

इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतः ।
मन्त्रवत् कारयामास वैदेह्या सहितं शुचिः

ityuktvā sa tadā rāmamupavāsaṃ yatavrataḥ |
mantravat kārayāmāsa vaidehyā sahitaṃ śuciḥ

ततो यथावद् रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः ।
अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात्

tato yathāvad rāmeṇa sa rājño gururarcitaḥ |
abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmaniveśanāt

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः ।
सभाजितो विवेशाथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः

suhṛdbhistatra rāmo'pi sahāsīnaḥ priyaṃvadaiḥ |
sabhājito viveśātha tānanujñāpya sarvaśaḥ

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ ।
यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः

hṛṣṭanārīnarayutaṃ rāmaveśma tadā babhau |
yathā mattadvijagaṇaṃ praphullanalinaṃ saraḥ

स राजभवनप्रख्यात् तस्माद् रामनिवेशनात् ।
निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम्

sa rājabhavanaprakhyāt tasmād rāmaniveśanāt |
nirgatya dadṛśe mārgaṃ vasiṣṭho janasaṃvṛtam

वृन्दवृन्दैरयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः ।
बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः

vṛndavṛndairayodhyāyāṃ rājamārgāḥ samantataḥ |
babhūvurabhisambādhāḥ kutūhalajanairvṛtāḥ

जनवृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवृतस्तदा ।
बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निःस्वनः

janavṛndormisaṃgharṣaharṣasvanavṛtastadā |
babhūva rājamārgasya sāgarasyeva niḥsvanaḥ

सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तथा च वनमालिनी ।
आसीदयोध्या तदहः समुच्छ्रितगृहध्वजा

siktasammṛṣṭarathyā hi tathā ca vanamālinī |
āsīdayodhyā tadahaḥ samucchritagṛhadhvajā

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाकुलो जनः ।
रामाभिषेकमाकांक्षन्नाकांक्षन्नुदयं रवेः

tadā hyayodhyānilayaḥ sastrībālākulo janaḥ |
rāmābhiṣekamākāṃkṣannākāṃkṣannudayaṃ raveḥ

प्रजालंकारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम् ।
उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम्

prajālaṃkārabhūtaṃ ca janasyānandavardhanam |
utsuko'bhūjjano draṣṭuṃ tamayodhyāmahotsavam

एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः ।
व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ

evaṃ tajjanasambādhaṃ rājamārgaṃ purohitaḥ |
vyūhanniva janaughaṃ taṃ śanai rājakulaṃ yayau

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य च ।
समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः

sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādamadhiruhya ca |
samīyāya narendreṇa śakreṇeva bṛhaspatiḥ

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः ।
पप्रच्छ स्वमतं तस्मै कृतमित्यभिवेदयत्

tamāgatamabhiprekṣya hitvā rājāsanaṃ nṛpaḥ |
papraccha svamataṃ tasmai kṛtamityabhivedayat

तेन चैव तदा तुल्यं सहासीनाः सभासदः ।
आसनेभ्यः समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम्

tena caiva tadā tulyaṃ sahāsīnāḥ sabhāsadaḥ |
āsanebhyaḥ samuttasthuḥ pūjayantaḥ purohitam

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम् ।
विवेशान्तःपुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव

guruṇā tvabhyanujñāto manujaughaṃ visṛjya tam |
viveśāntaḥpuraṃ rājā siṃho giriguhāmiva

तदग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं
महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् ।
व्यदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवः
शशीव तारागणसंकुलं नभः

tadagryaveṣapramadājanākulaṃ
mahendraveśmapratimaṃ niveśanam |
vyadīpayaṃścāru viveśa pārthivaḥ
śaśīva tārāgaṇasaṃkulaṃ nabhaḥ