सर्ग 26: राम सीता को रुकने को कहते हैं

अभिवाद्य तु कौसल्यां रामः सम्प्रस्थितो वनम् ।
कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः

abhivādya tu kausalyāṃ rāmaḥ samprasthito vanam |
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ

विराजयन् राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम् ।
हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया

virājayan rājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |
hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā

वैदेही चापि तत् सर्वं न शुश्राव तपस्विनी ।
तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम्

vaidehī cāpi tat sarvaṃ na śuśrāva tapasvinī |
tadeva hṛdi tasyāśca yauvarājyābhiṣecanam

देवकार्यं स्म सा कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना ।
अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्री प्रतीक्षति

devakāryaṃ sma sā kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā |
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputrī pratīkṣati

प्रविवेशाथ रामस्तु स्ववेश्म सुविभूषितम् ।
प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

praviveśātha rāmastu svaveśma suvibhūṣitam |
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiṃcidavāṅmukhaḥ

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम् ।
अपश्यच्छोकसंतप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम्

atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim |
apaśyacchokasaṃtaptaṃ cintāvyākulitendriyam

तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम् ।
तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः

tāṃ dṛṣṭvā sa hi dharmātmā na śaśāka manogatam |
taṃ śokaṃ rāghavaḥ soḍhuṃ tato vivṛtatāṃ gataḥ

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम् ।
आह दुःखाभिसंतप्ता किमिदानीमिदं प्रभो

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnamamarṣaṇam |
āha duḥkhābhisaṃtaptā kimidānīmidaṃ prabho

अद्य बार्हस्पतः श्रीमान् युक्तः पुष्येण राघव ।
प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः

adya bārhaspataḥ śrīmān yuktaḥ puṣyeṇa rāghava |
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvamasi durmanāḥ

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च ।
आवृतं वदनं वल्गु च्छत्रेणाभिविराजते

na te śataśalākena jalaphenanibhena ca |
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu cchatreṇābhivirājate

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम् ।
चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम्

vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapatranibhekṣaṇam |
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam

वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ ।
स्तुवन्तो नाद्य दृश्यन्ते मङ्गलैः सूतमागधाः

vāgmino vandinaścāpi prahṛṣṭāstvāṃ nararṣabha |
stuvanto nādya dṛśyante maṅgalaiḥ sūtamāgadhāḥ

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः

na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ |
mūrdhni mūrdhābhiṣiktasya dadati sma vidhānataḥ

न त्वां प्रकृतयः सर्वाः श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः ।
अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा

na tvāṃ prakṛtayaḥ sarvāḥ śreṇīmukhyāśca bhūṣitāḥ |
anuvrajitumicchanti paurajānapadāstathā

चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः ।
मुख्यः पुष्परथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः

caturbhirvegasampannairhayaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ |
mukhyaḥ puṣparatho yuktaḥ kiṃ na gacchati te'grataḥ

न हस्ती चाग्रतः श्रीमान् सर्वलक्षणपूजितः ।
प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरिप्रभः

na hastī cāgrataḥ śrīmān sarvalakṣaṇapūjitaḥ |
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiriprabhaḥ

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन ।
भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरःसरम्

na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana |
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīra puraḥsaram

अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव ।
अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते

abhiṣeko yadā sajjaḥ kimidānīmidaṃ tava |
apūrvo mukhavarṇaśca na praharṣaśca lakṣyate

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः ।
सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ |
sīte tatrabhavāṃstātaḥ pravrājayati māṃ vanam

कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि ।
शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाद्यागतं मम

kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi |
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇādyāgataṃ mama

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन वै ।
कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ

rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena vai |
kaikeyyai mama mātre tu purā dattau mahāvarau

तयाद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते ।
प्रचोदितः स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः

tayādya mama sajje'sminnabhiṣeke nṛpodyate |
pracoditaḥ sa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया ।
पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā |
pitrā me bharataścāpi yauvarājye niyojitaḥ

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम् ।
भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदाचन

so'haṃ tvāmāgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam |
bharatasya samīpe te nāhaṃ kathyaḥ kadācana

ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम् ।
तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम

ṛddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam |
tasmānna te guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama

अहं ते नानुवक्तव्यो विशेषेण कदाचन ।
अनुकूलतया शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम्

ahaṃ te nānuvaktavyo viśeṣeṇa kadācana |
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tasya vartitum

तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम् ।
स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः

tasmai dattaṃ nṛpatinā yauvarājyaṃ sanātanam |
sa prasādyastvayā sīte nṛpatiśca viśeṣataḥ

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन् ।
वनमद्यैव यास्यामि स्थिरीभव मनस्विनि

ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ guroḥ samanupālayan |
vanamadyaiva yāsyāmi sthirībhava manasvini

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम् ।
व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयानघे

yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam |
vratopavāsaparayā bhavitavyaṃ tvayānaghe

कल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि ।
वन्दितव्यो दशरथः पिता मम जनेश्वरः

kalyamutthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi |
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama janeśvaraḥ

माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता ।
धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति

mātā ca mama kausalyā vṛddhā saṃtāpakarśitā |
dharmamevāgrataḥ kṛtvā tvattaḥ sammānamarhati

वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः ।
स्नेहप्रणयसम्भोगैः समा हि मम मातरः

vanditavyāśca te nityaṃ yāḥ śeṣā mama mātaraḥ |
snehapraṇayasambhogaiḥ samā hi mama mātaraḥ

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः ।
त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम

bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ |
tvayā bharataśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama

विप्रियं च न कर्तव्यं भरतस्य कदाचन ।
स हि राजा च वैदेहि देशस्य च कुलस्य च

vipriyaṃ ca na kartavyaṃ bharatasya kadācana |
sa hi rājā ca vaidehi deśasya ca kulasya ca

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः ।
राजानः सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये

ārādhitā hi śīlena prayatnaiścopasevitāḥ |
rājānaḥ samprasīdanti prakupyanti viparyaye

औरस्यानपि पुत्रान् हि त्यजन्त्यहितकारिणः ।
समर्थान् सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः

aurasyānapi putrān hi tyajantyahitakāriṇaḥ |
samarthān sampragṛhṇanti janānapi narādhipāḥ

सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी ।
भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा

sā tvaṃ vaseha kalyāṇi rājñaḥ samanuvartinī |
bharatasya ratā dharme satyavrataparāyaṇā

अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये
त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि ।
यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचित्
तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम

ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye
tvayā hi vastavyamihaiva bhāmini |
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasyacit
tathā tvayā kāryamidaṃ vaco mama