सर्ग 53: आकाश में सीता का रावण को धिक्कारना

खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा ।
दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी

khamutpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā |
duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī

रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् ।
रुदती करुणं सीता ह्रियमाणा तमब्रवीत्

roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam |
rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇā tamabravīt

न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण ।
ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे

na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa |
jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase

त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता ।
ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया

tvayaiva nūnaṃ duṣṭātman bhīruṇā hartumicchatā |
mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā

यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः ।
गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम

yo hi māmudyatastrātuṃ so'pyayaṃ vinipātitaḥ |
gṛdhrarājaḥ purāṇo'sau śvaśurasya sakhā mama

परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम ।
विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया

paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama |
viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsmi jitā tvayā

ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे ।
स्त्रियाश्चाहरणं नीच रहिते च परस्य च

īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase |
striyāścāharaṇaṃ nīca rahite ca parasya ca

कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् ।
सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौटीर्यमानिनः

kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam |
sunṛśaṃsamadharmiṣṭhaṃ tava śauṭīryamāninaḥ

धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा ।
कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रमीदृशम्

dhik te śauryaṃ ca sattvaṃ ca yattvayā kathitaṃ tadā |
kulākrośakaraṃ loke dhik te cāritramīdṛśam

किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि ।
मुहूर्तमपि तिष्ठ त्वं न जीवन् प्रतियास्यसि

kiṃ śakyaṃ kartumevaṃ hi yajjavenaiva dhāvasi |
muhūrtamapi tiṣṭha tvaṃ na jīvan pratiyāsyasi

नहि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः ।
ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्

nahi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ |
sasainyo'pi samarthastvaṃ muhūrtamapi jīvitum

न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन ।
वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः

na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃcana |
vane prajvalitasyeva sparśamagnervihaṃgamaḥ

साधु कृत्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण ।
मत्प्रधर्षणसंक्रुद्धो भ्रात्रा सह पतिर्मम

sādhu kṛtvā''tmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa |
matpradharṣaṇasaṃkruddho bhrātrā saha patirmama

विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि ।
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि

vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi |
yena tvaṃ vyavasāyena balānmāṃ hartumicchasi

व्यवसायस्तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः ।
नह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्

vyavasāyastu te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ |
nahyahaṃ tamapaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam

उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम् ।
न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे

utsahe śatruvaśagā prāṇān dhārayituṃ ciram |
na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase

मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते ।
मुमूर्षूणां तु सर्वेषां यत् पथ्यं तन्न रोचते

mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate |
mumūrṣūṇāṃ tu sarveṣāṃ yat pathyaṃ tanna rocate

पश्यामीह हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम् ।
यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि निशाचर

paśyāmīha hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam |
yathā cāsmin bhayasthāne na bibheṣi niśācara

व्यक्तं हिरण्मयांस्त्वं हि सम्पश्यसि महीरुहान् ।
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघविवाहिनीम्

vyaktaṃ hiraṇmayāṃstvaṃ hi sampaśyasi mahīruhān |
nadīṃ vaitaraṇīṃ ghorāṃ rudhiraughavivāhinīm

खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण ।
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम्

khaḍgapatravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa |
taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaidūryapravaracchadām

द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम् ।
नहि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः

drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇāmāyasaiḥ kaṇṭakaiścitām |
nahi tvamīdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ

धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृण ।
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण

dhārituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇa |
baddhastvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa

क्व गतो लप्स्यसे शर्म मम भर्तुर्महात्मनः ।
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे

kva gato lapsyase śarma mama bharturmahātmanaḥ |
nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaramāhave

राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश ।
कथं स राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली

rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa |
kathaṃ sa rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī

न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम् ।
एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा ।
भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह

na tvāṃ hanyāccharaistīkṣṇairiṣṭabhāryāpahāriṇam |
etaccānyacca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā |
bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha

तदा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं
विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम् ।
जहार पापस्तरुणीं विचेष्टतीं
नृपात्मजामागतगात्रवेपथुः

tadā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ
vilāpapūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm |
jahāra pāpastaruṇīṃ viceṣṭatīṃ
nṛpātmajāmāgatagātravepathuḥ