सर्ग 35: रावण का मारीच के आश्रम जाना

ततः शूर्पणखावाक्यं तच्छ्रुत्वा रोमहर्षणम् ।
सचिवानभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह

tataḥ śūrpaṇakhāvākyaṃ tacchrutvā romaharṣaṇam |
sacivānabhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha

तत् कार्यमनुगम्यान्तर्यथावदुपलभ्य च ।
दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्

tat kāryamanugamyāntaryathāvadupalabhya ca |
doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam

इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह

iti kartavyamityeva kṛtvā niścayamātmanaḥ |
sthirabuddhistato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha

यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नं राक्षसाधिपः ।
सूतं संचोदयामास रथः संयुज्यतामिति

yānaśālāṃ tato gatvā pracchannaṃ rākṣasādhipaḥ |
sūtaṃ saṃcodayāmāsa rathaḥ saṃyujyatāmiti

एवमुक्तः क्षणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः ।
रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम्

evamuktaḥ kṣaṇenaiva sārathirlaghuvikramaḥ |
rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatamuttamam

कामगं रथमास्थाय काञ्चनं रत्नभूषितम् ।
पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः

kāmagaṃ rathamāsthāya kāñcanaṃ ratnabhūṣitam |
piśācavadanairyuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ

मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः ।
राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नदनदीपतिम्

meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ |
rākṣasādhipatiḥ śrīmān yayau nadanadīpatim

स श्वेतवालव्यजनः श्वेतच्छत्रो दशाननः ।
स्निग्धवैदूर्यसंकाशस्तप्तकाञ्चनभूषणः

sa śvetavālavyajanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ |
snigdhavaidūryasaṃkāśastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ

दशग्रीवो विंशतिभुजो दर्शनीयपरिच्छदः ।
त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्

daśagrīvo viṃśatibhujo darśanīyaparicchadaḥ |
tridaśārirmunīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ

कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः ।
विद्युन्मण्डलवान् मेघः सबलाक इवाम्बरे

kāmagaṃ rathamāsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ |
vidyunmaṇḍalavān meghaḥ sabalāka ivāmbare

सशैलसागरानूपं वीर्यवानवलोकयन् ।
नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः

saśailasāgarānūpaṃ vīryavānavalokayan |
nānāpuṣpaphalairvṛkṣairanukīrṇaṃ sahasraśaḥ

शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिः समन्ततः ।
विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिरलंकृतम्

śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhiḥ samantataḥ |
viśālairāśramapadairvedimadbhiralaṃkṛtam

कदल्यटविसंशोभं नारिकेलोपशोभितम् ।
सालैस्तालैस्तमालैश्च तरुभिश्च सुपुष्पितैः

kadalyaṭavisaṃśobhaṃ nārikelopaśobhitam |
sālaistālaistamālaiśca tarubhiśca supuṣpitaiḥ

अत्यन्तनियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
नागैः सुपर्णैर्गन्धर्वैः किंनरैश्च सहस्रशः

atyantaniyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
nāgaiḥ suparṇairgandharvaiḥ kiṃnaraiśca sahasraśaḥ

जितकामैश्च सिद्धैश्च चारणैश्चोपशोभितम् ।
आजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः

jitakāmaiśca siddhaiśca cāraṇaiścopaśobhitam |
ājairvaikhānasairmāṣairvālakhilyairmarīcipaiḥ

दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम् ।
क्रीडारतविधिज्ञाभिरप्सरोभिः सहस्रशः

divyābharaṇamālyābhirdivyarūpābhirāvṛtam |
krīḍāratavidhijñābhirapsarobhiḥ sahasraśaḥ

सेवितं देवपत्नीभिः श्रीमतीभिरुपासितम् ।
देवदानवसङ्घैश्च चरितं त्वमृताशिभिः

sevitaṃ devapatnībhiḥ śrīmatībhirupāsitam |
devadānavasaṅghaiśca caritaṃ tvamṛtāśibhiḥ

हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैः सम्प्रसादितम् ।
वैदूर्यप्रस्तरं स्निग्धं सान्द्रं सागरतेजसा

haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaiḥ samprasāditam |
vaidūryaprastaraṃ snigdhaṃ sāndraṃ sāgaratejasā

पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च ।
तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |
tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ

तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसम्पतन् ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः

tapasā jitalokānāṃ kāmagānyabhisampatan |
gandharvāpsarasaścaiva dadarśa dhanadānujaḥ

निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः ।
वनानि पश्यन् सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च

niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ |
vanāni paśyan saumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca

अगुरूणां च मुख्यानां वनान्युपवनानि च ।
तक्कोलानां च जात्यानां फलिनां च सुगन्धिनाम्

agurūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanānyupavanāni ca |
takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalināṃ ca sugandhinām

पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च ।
मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |
muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ

शैलानि प्रवरांश्चैव प्रवालनिचयांस्तथा ।
काञ्चनानि च शृङ्गाणि राजतानि तथैव च

śailāni pravarāṃścaiva pravālanicayāṃstathā |
kāñcanāni ca śṛṅgāṇi rājatāni tathaiva ca

प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नान्यद्भुतानि च ।
धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैरावृतानि च

prasravāṇi manojñāni prasannānyadbhutāni ca |
dhanadhānyopapannāni strīratnairāvṛtāni ca

हस्त्यश्वरथगाढानि नगराणि विलोकयन् ।
तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम्

hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇi vilokayan |
taṃ samaṃ sarvataḥ snigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam

अनूपे सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम् ।
तत्रापश्यत् स मेघाभं न्यग्रोधं मुनिभिर्वृतम्

anūpe sindhurājasya dadarśa tridivopamam |
tatrāpaśyat sa meghābhaṃ nyagrodhaṃ munibhirvṛtam

समन्ताद् यस्य ताः शाखाः शतयोजनमायताः ।
यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्छपम्

samantād yasya tāḥ śākhāḥ śatayojanamāyatāḥ |
yasya hastinamādāya mahākāyaṃ ca kacchapam

भक्षार्थं गरुडः शाखामाजगाम महाबलः ।
तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः

bhakṣārthaṃ garuḍaḥ śākhāmājagāma mahābalaḥ |
tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ

सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः ।
तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः

suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañjātha mahābalaḥ |
tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ

आजा बभूवुर्धूम्राश्च संगताः परमर्षयः ।
तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम्

ājā babhūvurdhūmrāśca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ |
teṣāṃ dayārthaṃ garuḍastāṃ śākhāṃ śatayojanām

भग्नामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ ।
एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम्

bhagnāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau |
ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tadāmiṣam

निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः ।
प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्

niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ |
praharṣamatulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn

स तु तेन प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः ।
अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान् मतिम्

sa tu tena praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ |
amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimān matim

अयोजालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्नगृहं वरम् ।
महेन्द्रभवनाद् गुप्तमाजहारामृतं ततः

ayojālāni nirmathya bhittvā ratnagṛhaṃ varam |
mahendrabhavanād guptamājahārāmṛtaṃ tataḥ

तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम् ।
नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः

taṃ maharṣigaṇairjuṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam |
nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ

तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः ।
ददर्शाश्रममेकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे

taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ |
dadarśāśramamekānte puṇye ramye vanāntare

तत्र कृष्णाजिनधरं जटामण्डलधारिणम् ।
ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसम्

tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam |
dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasam

स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा ।
मारीचेनार्चितो राजा सर्वकामैरमानुषैः

sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivat tena rakṣasā |
mārīcenārcito rājā sarvakāmairamānuṣaiḥ

तं स्वयं पूजयित्वा च भोजनेनोदकेन च ।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत्

taṃ svayaṃ pūjayitvā ca bhojanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt

कच्चित्ते कुशलं राजन् लङ्कायां राक्षसेश्वर ।
केनार्थेन पुनस्त्वं वै तूर्णमेव इहागतः

kaccitte kuśalaṃ rājan laṅkāyāṃ rākṣaseśvara |
kenārthena punastvaṃ vai tūrṇameva ihāgataḥ

एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः ।
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद् वाक्यकोविदः

evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīd vākyakovidaḥ