सर्ग 32: शूर्पणखा का रावण के पास जाना

ततः शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश ।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम्

tataḥ śūrpaṇakhā dṛṣṭvā sahasrāṇi caturdaśa |
hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसं रणे ।
दृष्ट्वा पुनर्महानादान् ननाद जलदोपमा

dūṣaṇaṃ ca kharaṃ caiva hataṃ triśirasaṃ raṇe |
dṛṣṭvā punarmahānādān nanāda jaladopamā

सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैः सुदुष्करम् ।
जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम्

sā dṛṣṭvā karma rāmasya kṛtamanyaiḥ suduṣkaram |
jagāma paramodvignā laṅkāṃ rāvaṇapālitām

सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम् ।
उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम्

sā dadarśa vimānāgre rāvaṇaṃ dīptatejasam |
upopaviṣṭaṃ sacivairmarudbhiriva vāsavam

आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने ।
रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम्

āsīnaṃ sūryasaṃkāśe kāñcane paramāsane |
rukmavedigataṃ prājyaṃ jvalantamiva pāvakam

देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
अजेयं समरे घोरं व्यात्ताननमिवान्तकम्

devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
ajeyaṃ samare ghoraṃ vyāttānanamivāntakam

देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम् ।
ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम्

devāsuravimardeṣu vajrāśanikṛtavraṇam |
airāvataviṣāṇāgrairutkṛṣṭakiṇavakṣasam

विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम् ।
विशालवक्षसं वीरं राजलक्षणलक्षितम्

viṃśadbhujaṃ daśagrīvaṃ darśanīyaparicchadam |
viśālavakṣasaṃ vīraṃ rājalakṣaṇalakṣitam

नद्धवैदूर्यसंकाशं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम्

naddhavaidūryasaṃkāśaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
subhujaṃ śukladaśanaṃ mahāsyaṃ parvatopamam

विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे ।
अन्यैः शस्त्रैः प्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम्

viṣṇucakranipātaiśca śataśo devasaṃyuge |
anyaiḥ śastraiḥ prahāraiśca mahāyuddheṣu tāḍitam

अहताङ्गैः समस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा ।
अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम्

ahatāṅgaiḥ samastaistaṃ devapraharaṇaistadā |
akṣobhyāṇāṃ samudrāṇāṃ kṣobhaṇaṃ kṣiprakāriṇam

क्षेप्तारं पर्वताग्राणां सुराणां च प्रमर्दनम् ।
उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम्

kṣeptāraṃ parvatāgrāṇāṃ surāṇāṃ ca pramardanam |
ucchettāraṃ ca dharmāṇāṃ paradārābhimarśanam

सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा ।
पुरीं भोगवतीं गत्वा पराजित्य च वासुकिम्

sarvadivyāstrayoktāraṃ yajñavighnakaraṃ sadā |
purīṃ bhogavatīṃ gatvā parājitya ca vāsukim

तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम्

takṣakasya priyāṃ bhāryāṃ parājitya jahāra yaḥ |
kailāsaṃ parvataṃ gatvā vijitya naravāhanam

विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः ।
वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम्

vimānaṃ puṣpakaṃ tasya kāmagaṃ vai jahāra yaḥ |
vanaṃ caitrarathaṃ divyaṃ nalinīṃ nandanaṃ vanam

विनाशयति यः क्रोधाद् देवोद्यानानि वीर्यवान् ।
चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परंतपौ

vināśayati yaḥ krodhād devodyānāni vīryavān |
candrasūryau mahābhāgāvuttiṣṭhantau paraṃtapau

निवारयति बाहुभ्यां यः शैलशिखरोपमः ।
दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने

nivārayati bāhubhyāṃ yaḥ śailaśikharopamaḥ |
daśavarṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane

पुरा स्वयंभुवे धीरः शिरांस्युपजहार यः ।
देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः

purā svayaṃbhuve dhīraḥ śirāṃsyupajahāra yaḥ |
devadānavagandharvapiśācapatagoragaiḥ

अभयं यस्य संग्रामे मृत्युतो मानुषादृते ।
मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः

abhayaṃ yasya saṃgrāme mṛtyuto mānuṣādṛte |
mantrairabhiṣṭutaṃ puṇyamadhvareṣu dvijātibhiḥ

हविर्धानेषु यः सोममुपहन्ति महाबलः ।
प्राप्तयज्ञहरं दुष्टं ब्रह्मघ्नं क्रूरकारिणम्

havirdhāneṣu yaḥ somamupahanti mahābalaḥ |
prāptayajñaharaṃ duṣṭaṃ brahmaghnaṃ krūrakāriṇam

कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम् ।
रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम्

karkaśaṃ niranukrośaṃ prajānāmahite ratam |
rāvaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sarvalokabhayāvaham

राक्षसी भ्रातरं क्रूरं सा ददर्श महाबलम् ।
तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम्

rākṣasī bhrātaraṃ krūraṃ sā dadarśa mahābalam |
taṃ divyavastrābharaṇaṃ divyamālyopaśobhitam

आसने सूपविष्टं तं काले कालमिवोद्यतम् ।
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम्

āsane sūpaviṣṭaṃ taṃ kāle kālamivodyatam |
rākṣasendraṃ mahābhāgaṃ paulastyakulanandanam

उपगम्याब्रवीद् वाक्यं राक्षसी भयविह्वला ।
रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम्

upagamyābravīd vākyaṃ rākṣasī bhayavihvalā |
rāvaṇaṃ śatruhantāraṃ mantribhiḥ parivāritam

तमब्रवीद् दीप्तविशाललोचनं
प्रदर्शयित्वा भयलोभमोहिता ।
सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी
महात्मना शूर्पणखा विरूपिता

tamabravīd dīptaviśālalocanaṃ
pradarśayitvā bhayalobhamohitā |
sudāruṇaṃ vākyamabhītacāriṇī
mahātmanā śūrpaṇakhā virūpitā