Aranya Kanda

Sarga 32: Shurpanakha goes to Ravana

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥३-३२॥

25 verses · 32 of 75

What happens in this chapter

Shurpanakha goes to Ravana

Shurpanakha sees fourteen thousand rakshasas of terrible deeds killed by Rama alone, with Khara, Dushana and Trishira, and roars again like a thundercloud. Terrified, she goes to Lanka to Ravana. The sarga describes him seated on a golden throne in his palace among his ministers like the Maruts around Indra: twenty-armed and ten-headed, broad-chested, his body scarred by the vajra, by Airavata's tusks and by Vishnu's discus. He has stirred up the oceans, broken mountains, troubled the devas, ruined sacrifices, conquered Bhogavati and carried off Vasuki's wife, seized Kubera's Pushpaka, and once offered his own heads to Brahma in tapas. To this lord of the rakshasas, surrounded by his counsellors, Shurpanakha, shaking with fear, comes to speak.

32.1

ततः शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश ।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम्

tataḥ śūrpaṇakhā dṛṣṭvā sahasrāṇi caturdaśa |
hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

32.2

दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसं रणे ।
दृष्ट्वा पुनर्महानादान् ननाद जलदोपमा

dūṣaṇaṃ ca kharaṃ caiva hataṃ triśirasaṃ raṇe |
dṛṣṭvā punarmahānādān nanāda jaladopamā

32.3

सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैः सुदुष्करम् ।
जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम्

sā dṛṣṭvā karma rāmasya kṛtamanyaiḥ suduṣkaram |
jagāma paramodvignā laṅkāṃ rāvaṇapālitām

32.4

सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम् ।
उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम्

sā dadarśa vimānāgre rāvaṇaṃ dīptatejasam |
upopaviṣṭaṃ sacivairmarudbhiriva vāsavam

32.5

आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने ।
रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम्

āsīnaṃ sūryasaṃkāśe kāñcane paramāsane |
rukmavedigataṃ prājyaṃ jvalantamiva pāvakam

32.6

देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
अजेयं समरे घोरं व्यात्ताननमिवान्तकम्

devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
ajeyaṃ samare ghoraṃ vyāttānanamivāntakam

32.7

देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम् ।
ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम्

devāsuravimardeṣu vajrāśanikṛtavraṇam |
airāvataviṣāṇāgrairutkṛṣṭakiṇavakṣasam

32.8

विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम् ।
विशालवक्षसं वीरं राजलक्षणलक्षितम्

viṃśadbhujaṃ daśagrīvaṃ darśanīyaparicchadam |
viśālavakṣasaṃ vīraṃ rājalakṣaṇalakṣitam

32.9

नद्धवैदूर्यसंकाशं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम्

naddhavaidūryasaṃkāśaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
subhujaṃ śukladaśanaṃ mahāsyaṃ parvatopamam

32.10

विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे ।
अन्यैः शस्त्रैः प्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम्

viṣṇucakranipātaiśca śataśo devasaṃyuge |
anyaiḥ śastraiḥ prahāraiśca mahāyuddheṣu tāḍitam

32.11

अहताङ्गैः समस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा ।
अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम्

ahatāṅgaiḥ samastaistaṃ devapraharaṇaistadā |
akṣobhyāṇāṃ samudrāṇāṃ kṣobhaṇaṃ kṣiprakāriṇam

32.12

क्षेप्तारं पर्वताग्राणां सुराणां च प्रमर्दनम् ।
उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम्

kṣeptāraṃ parvatāgrāṇāṃ surāṇāṃ ca pramardanam |
ucchettāraṃ ca dharmāṇāṃ paradārābhimarśanam

32.13

सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा ।
पुरीं भोगवतीं गत्वा पराजित्य च वासुकिम्

sarvadivyāstrayoktāraṃ yajñavighnakaraṃ sadā |
purīṃ bhogavatīṃ gatvā parājitya ca vāsukim

32.14

तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम्

takṣakasya priyāṃ bhāryāṃ parājitya jahāra yaḥ |
kailāsaṃ parvataṃ gatvā vijitya naravāhanam

32.15

विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः ।
वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम्

vimānaṃ puṣpakaṃ tasya kāmagaṃ vai jahāra yaḥ |
vanaṃ caitrarathaṃ divyaṃ nalinīṃ nandanaṃ vanam

32.16

विनाशयति यः क्रोधाद् देवोद्यानानि वीर्यवान् ।
चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परंतपौ

vināśayati yaḥ krodhād devodyānāni vīryavān |
candrasūryau mahābhāgāvuttiṣṭhantau paraṃtapau

32.17

निवारयति बाहुभ्यां यः शैलशिखरोपमः ।
दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने

nivārayati bāhubhyāṃ yaḥ śailaśikharopamaḥ |
daśavarṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane

32.18

पुरा स्वयंभुवे धीरः शिरांस्युपजहार यः ।
देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः

purā svayaṃbhuve dhīraḥ śirāṃsyupajahāra yaḥ |
devadānavagandharvapiśācapatagoragaiḥ

32.19

अभयं यस्य संग्रामे मृत्युतो मानुषादृते ।
मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः

abhayaṃ yasya saṃgrāme mṛtyuto mānuṣādṛte |
mantrairabhiṣṭutaṃ puṇyamadhvareṣu dvijātibhiḥ

32.20

हविर्धानेषु यः सोममुपहन्ति महाबलः ।
प्राप्तयज्ञहरं दुष्टं ब्रह्मघ्नं क्रूरकारिणम्

havirdhāneṣu yaḥ somamupahanti mahābalaḥ |
prāptayajñaharaṃ duṣṭaṃ brahmaghnaṃ krūrakāriṇam

32.21

कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम् ।
रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम्

karkaśaṃ niranukrośaṃ prajānāmahite ratam |
rāvaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sarvalokabhayāvaham

32.22

राक्षसी भ्रातरं क्रूरं सा ददर्श महाबलम् ।
तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम्

rākṣasī bhrātaraṃ krūraṃ sā dadarśa mahābalam |
taṃ divyavastrābharaṇaṃ divyamālyopaśobhitam

32.23

आसने सूपविष्टं तं काले कालमिवोद्यतम् ।
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम्

āsane sūpaviṣṭaṃ taṃ kāle kālamivodyatam |
rākṣasendraṃ mahābhāgaṃ paulastyakulanandanam

32.24

उपगम्याब्रवीद् वाक्यं राक्षसी भयविह्वला ।
रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम्

upagamyābravīd vākyaṃ rākṣasī bhayavihvalā |
rāvaṇaṃ śatruhantāraṃ mantribhiḥ parivāritam

32.25

तमब्रवीद् दीप्तविशाललोचनं
प्रदर्शयित्वा भयलोभमोहिता ।
सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी
महात्मना शूर्पणखा विरूपिता

tamabravīd dīptaviśālalocanaṃ
pradarśayitvā bhayalobhamohitā |
sudāruṇaṃ vākyamabhītacāriṇī
mahātmanā śūrpaṇakhā virūpitā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)