सर्ग 27: त्रिशिरा का वध

खरं तु रामाभिमुखं प्रयान्तं वाहिनीपतिः ।
राक्षसस्त्रिशिरा नाम संनिपत्येदमब्रवीत्

kharaṃ tu rāmābhimukhaṃ prayāntaṃ vāhinīpatiḥ |
rākṣasastriśirā nāma saṃnipatyedamabravīt

मां नियोजय विक्रान्तं त्वं निवर्तस्व साहसात् ।
पश्य रामं महाबाहुं संयुगे विनिपातितम्

māṃ niyojaya vikrāntaṃ tvaṃ nivartasva sāhasāt |
paśya rāmaṃ mahābāhuṃ saṃyuge vinipātitam

प्रतिजानामि ते सत्यमायुधं चाहमालभे ।
यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम्

pratijānāmi te satyamāyudhaṃ cāhamālabhe |
yathā rāmaṃ vadhiṣyāmi vadhārhaṃ sarvarakṣasām

अहं वास्य रणे मृत्युरेष वा समरे मम ।
विनिवर्त्य रणोत्साहं मुहूर्तं प्राश्निको भव

ahaṃ vāsya raṇe mṛtyureṣa vā samare mama |
vinivartya raṇotsāhaṃ muhūrtaṃ prāśniko bhava

प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि ।
मयि वा निहते रामं संयुगाय प्रयास्यसि

prahṛṣṭo vā hate rāme janasthānaṃ prayāsyasi |
mayi vā nihate rāmaṃ saṃyugāya prayāsyasi

खरस्त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात् प्रसादितः ।
गच्छ युध्येत्यनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ

kharastriśirasā tena mṛtyulobhāt prasāditaḥ |
gaccha yudhyetyanujñāto rāghavābhimukho yayau

त्रिशिरास्तु रथेनैव वाजियुक्तेन भास्वता ।
अभ्यद्रवद् रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः

triśirāstu rathenaiva vājiyuktena bhāsvatā |
abhyadravad raṇe rāmaṃ triśṛṅga iva parvataḥ

शरधारासमूहान् स महामेघ इवोत्सृजन् ।
व्यसृजत् सदृशं नादं जलार्द्रस्येव दुन्दुभेः

śaradhārāsamūhān sa mahāmegha ivotsṛjan |
vyasṛjat sadṛśaṃ nādaṃ jalārdrasyeva dundubheḥ

आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः ।
धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन् सायकान् शितान्

āgacchantaṃ triśirasaṃ rākṣasaṃ prekṣya rāghavaḥ |
dhanuṣā pratijagrāha vidhunvan sāyakān śitān

स सम्प्रहारस्तुमुलो रामत्रिशिरसोस्तदा ।
सम्बभूवातिबलिनोः सिंहकुञ्जरयोरिव

sa samprahārastumulo rāmatriśirasostadā |
sambabhūvātibalinoḥ siṃhakuñjarayoriva

ततस्त्रिशिरसा बाणैर्ललाटे ताडितस्त्रिभिः ।
अमर्षी कुपितो रामः संरब्ध इदमब्रवीत्

tatastriśirasā bāṇairlalāṭe tāḍitastribhiḥ |
amarṣī kupito rāmaḥ saṃrabdha idamabravīt

अहो विक्रमशूरस्य राक्षसस्येदृशं बलम् ।
पुष्पैरिव शरैर्योऽहं ललाटेऽस्मि परिक्षतः

aho vikramaśūrasya rākṣasasyedṛśaṃ balam |
puṣpairiva śarairyo'haṃ lalāṭe'smi parikṣataḥ

ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश्चापगुणाच्च्युतान् ।
एवमुक्त्वा सुसंरब्धः शरानाशीविषोपमान्

mamāpi pratigṛhṇīṣva śarāṃścāpaguṇāccyutān |
evamuktvā susaṃrabdhaḥ śarānāśīviṣopamān

त्रिशिरोवक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश ।
चतुर्भिस्तुरगानस्य शरैः संनतपर्वभिः

triśirovakṣasi kruddho nijaghāna caturdaśa |
caturbhisturagānasya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

न्यपातयत तेजस्वी चतुरस्तस्य वाजिनः ।
अष्टभिः सायकैः सूतं रथोपस्थे न्यपातयत्

nyapātayata tejasvī caturastasya vājinaḥ |
aṣṭabhiḥ sāyakaiḥ sūtaṃ rathopasthe nyapātayat

रामश्चिच्छेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम् ।
ततो हतरथात् तस्मादुत्पतन्तं निशाचरम्

rāmaściccheda bāṇena dhvajaṃ cāsya samucchritam |
tato hatarathāt tasmādutpatantaṃ niśācaram

चिच्छेद रामस्तं बाणैर्हृदये सोऽभवज्जडः ।
सायकैश्चाप्रमेयात्मा सामर्षस्तस्य रक्षसः

ciccheda rāmastaṃ bāṇairhṛdaye so'bhavajjaḍaḥ |
sāyakaiścāprameyātmā sāmarṣastasya rakṣasaḥ

शिरांस्यपातयत् त्रीणि वेगवद्भिस्त्रिभिः शरैः ।
स धूमशोणितोद्गारी रामबाणाभिपीडितः

śirāṃsyapātayat trīṇi vegavadbhistribhiḥ śaraiḥ |
sa dhūmaśoṇitodgārī rāmabāṇābhipīḍitaḥ

न्यपतत् पतितैः पूर्वं समरस्थो निशाचरः ।
हतशेषास्ततो भग्ना राक्षसाः खरसंश्रयाः

nyapatat patitaiḥ pūrvaṃ samarastho niśācaraḥ |
hataśeṣāstato bhagnā rākṣasāḥ kharasaṃśrayāḥ

द्रवन्ति स्म न तिष्ठन्ति व्याघ्रत्रस्ता मृगा इव ।
तान् खरो द्रवतो दृष्ट्वा निवर्त्य रुषितस्त्वरन् ।
राममेवाभिदुद्राव राहुश्चन्द्रमसं यथा

dravanti sma na tiṣṭhanti vyāghratrastā mṛgā iva |
tān kharo dravato dṛṣṭvā nivartya ruṣitastvaran |
rāmamevābhidudrāva rāhuścandramasaṃ yathā