अध्याय 89: श्रीकृष्ण का हस्तिनापुर में प्रवेश

प्रातरुत्थाय कृष्णस्तु कृतवान्सर्वमाह्निकम् ।
ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः प्रययौ नगरं प्रति

prātarutthāya kṛṣṇastu kṛtavānsarvamāhnikam |
brāhmaṇairabhyanujñātaḥ prayayau nagaraṃ prati

तं प्रयान्तं महाबाहुमनुज्ञाप्य महाबलम् ।
पर्यवर्तन्त ते सर्वे वृकस्थलनिवासिनः

taṃ prayāntaṃ mahābāhumanujñāpya mahābalam |
paryavartanta te sarve vṛkasthalanivāsinaḥ

प्रददौ पुण्डरीकाक्षो रत्नानि च धनानि च ।
तान्प्रस्थाप्य महाबाहुरुपायात्कुरुसंसदम्

pradadau puṇḍarīkākṣo ratnāni ca dhanāni ca |
tānprasthāpya mahābāhurupāyātkurusaṃsadam

धार्तराष्ट्रास्तमायान्तं प्रत्युञ्जग्मुः स्वलङ्कृताः ।
दुर्योधनादृते सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः

dhārtarāṣṭrāstamāyāntaṃ pratyuñjagmuḥ svalaṅkṛtāḥ |
duryodhanādṛte sarve bhīṣmadroṇakṛpādayaḥ

पौराश्च बहुला राजन्हृषीकेशं दिदृक्षवः ।
यानैर्बहुविधैरन्ये पद्भिरेव तथाऽपरे

paurāśca bahulā rājanhṛṣīkeśaṃ didṛkṣavaḥ |
yānairbahuvidhairanye padbhireva tathā'pare

स वै पथि समागम्य भीष्मेणाक्लिष्टकर्मणा ।
द्रोणेन धार्तराष्ट्रैश्च तैर्वृतो नगरं ययौ

sa vai pathi samāgamya bhīṣmeṇākliṣṭakarmaṇā |
droṇena dhārtarāṣṭraiśca tairvṛto nagaraṃ yayau

कृष्णसंमाननार्थं च नगरं समलङ्कृतम् ।
बभूव राजमार्गश्च बहुरत्नसमाचितः

kṛṣṇasaṃmānanārthaṃ ca nagaraṃ samalaṅkṛtam |
babhūva rājamārgaśca bahuratnasamācitaḥ

न च कश्चिद्गृहे राजंस्तदाऽऽसीद्भरतर्षभ ।
न स्त्री न वृद्धो न शिशुर्वासुदेवदिदृक्षया

na ca kaścidgṛhe rājaṃstadā''sīdbharatarṣabha |
na strī na vṛddho na śiśurvāsudevadidṛkṣayā

राजमार्गे नरास्तस्मिन्संस्तुवन्त्यवनिं गताः ।
तस्मिन्काले महाराज हृषीकेशप्रवेशने

rājamārge narāstasminsaṃstuvantyavaniṃ gatāḥ |
tasminkāle mahārāja hṛṣīkeśapraveśane

आवृतानि वरस्त्रीभिर्गृहाणि सुमहान्त्यपि ।
प्रचलन्तीव भारेण दृश्यन्तेस्म महीतले

āvṛtāni varastrībhirgṛhāṇi sumahāntyapi |
pracalantīva bhāreṇa dṛśyantesma mahītale

तथा च गतिमन्तस्ते वासुदेवस्य वाजिनः ।
प्रनष्टगतयोऽभूवन्राजमार्गे नरैर्वृते

tathā ca gatimantaste vāsudevasya vājinaḥ |
pranaṣṭagatayo'bhūvanrājamārge narairvṛte

स गृहं धृतराष्ट्रस्य प्राविशच्छत्रुकर्शनः ।
पाण्डुरैः पुण्डरीकाक्षः प्रासादैरुपशोभितम्

sa gṛhaṃ dhṛtarāṣṭrasya prāviśacchatrukarśanaḥ |
pāṇḍuraiḥ puṇḍarīkākṣaḥ prāsādairupaśobhitam

तिस्रः कक्ष्या व्यतिक्रम्य केशवो राजवेश्मनः ।
वैचित्रवीर्यं राजानमभ्यगच्छदरिन्दमः

tisraḥ kakṣyā vyatikramya keśavo rājaveśmanaḥ |
vaicitravīryaṃ rājānamabhyagacchadarindamaḥ

अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
तहैव द्रोणभीष्माभ्यामुदतिष्ठन्महायशाः

abhyāgacchati dāśārhe prajñācakṣurnarādhipaḥ |
tahaiva droṇabhīṣmābhyāmudatiṣṭhanmahāyaśāḥ

कृपश्च सोमदत्तश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
आसनेभ्योऽचलन्सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम्

kṛpaśca somadattaśca mahārājaśca bāhlikaḥ |
āsanebhyo'calansarve pūjayanto janārdanam

ततो राजानमासाद्य धृतराष्ट्रं यशस्विनम् ।
सभीष्मं पूजयामास वार्ष्णेयो वाग्भिरञ्जसा

tato rājānamāsādya dhṛtarāṣṭraṃ yaśasvinam |
sabhīṣmaṃ pūjayāmāsa vārṣṇeyo vāgbhirañjasā

तेषु धर्मानुपूर्वी तां प्रयुज्य मधुसूदनः ।
यथावयः समीयाय राजभिः सह माधवः

teṣu dharmānupūrvī tāṃ prayujya madhusūdanaḥ |
yathāvayaḥ samīyāya rājabhiḥ saha mādhavaḥ

अथ द्रोणं सबाह्लीकं सपुत्रं च यशस्विनम् ।
कृपं च सोमदत्तं च समीयाय जनार्दनः

atha droṇaṃ sabāhlīkaṃ saputraṃ ca yaśasvinam |
kṛpaṃ ca somadattaṃ ca samīyāya janārdanaḥ

तत्रासीदूर्जितं मृष्टं काञ्चनं महदासनम् ।
शासनाद्धृतराष्ट्रस्य तत्रोपाविशदच्युतः

tatrāsīdūrjitaṃ mṛṣṭaṃ kāñcanaṃ mahadāsanam |
śāsanāddhṛtarāṣṭrasya tatropāviśadacyutaḥ

अथ गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने ।
उपजह्नुर्यथान्यायं धृतराष्ट्रपुरोहिताः

atha gāṃ madhuparkaṃ cāpyudakaṃ ca janārdane |
upajahnuryathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭrapurohitāḥ

कृतातिथ्यस्तु गोविन्दः सर्वान्परिहसन्कुरून् ।
आस्ते सांबन्धिकं कुर्वन्कुरुभिः परिवारितः

kṛtātithyastu govindaḥ sarvānparihasankurūn |
āste sāṃbandhikaṃ kurvankurubhiḥ parivāritaḥ

सोऽर्चितो धृतराष्ट्रेण पूजितश्च महायशाः ।
राजानं समनुज्ञाप्य निरक्रामदरिन्दमः

so'rcito dhṛtarāṣṭreṇa pūjitaśca mahāyaśāḥ |
rājānaṃ samanujñāpya nirakrāmadarindamaḥ

तैः समेत्य यथान्यायं कुरुभिः कुरुसंसदि ।
विदुरावसथं रम्यमुपातिष्ठत माधवः

taiḥ sametya yathānyāyaṃ kurubhiḥ kurusaṃsadi |
vidurāvasathaṃ ramyamupātiṣṭhata mādhavaḥ

विदुरः सर्वकल्याणैरभिगम्य जनार्दनम् ।
अर्चयामास दाशार्हं सर्वकामैरुपस्थितम्

viduraḥ sarvakalyāṇairabhigamya janārdanam |
arcayāmāsa dāśārhaṃ sarvakāmairupasthitam

कृतातिथ्यं तु गोविन्दं विदुरः सर्वधर्मवित् ।
कुशलं पाण्डुपुत्राणामपृच्छन्मधुसूदनम्

kṛtātithyaṃ tu govindaṃ viduraḥ sarvadharmavit |
kuśalaṃ pāṇḍuputrāṇāmapṛcchanmadhusūdanam

प्रीयमाणस्य सुहृदो विदुरो बुद्धिसत्तमः ।
धर्मार्थनित्यस्य सतो गतरोवस्य धीमतः

prīyamāṇasya suhṛdo viduro buddhisattamaḥ |
dharmārthanityasya sato gatarovasya dhīmataḥ

तस्य सर्वं सविस्तारं पाण्डवानां विचेष्टितम् ।
क्षत्तुराचष्ट दाशार्हः सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान्

tasya sarvaṃ savistāraṃ pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam |
kṣatturācaṣṭa dāśārhaḥ sarvaṃ pratyakṣadarśivān