अध्याय 88: दुर्योधन श्रीकृष्ण को बन्दी बनाने की सोचते हैं

यदाह विदुरः कृष्णे सर्वं तत्सत्यमच्युते ।
अनुरक्तो ह्यसंहार्यः पार्थान्प्रति जनार्दनः

yadāha viduraḥ kṛṣṇe sarvaṃ tatsatyamacyute |
anurakto hyasaṃhāryaḥ pārthānprati janārdanaḥ

यत्तत्सत्कारसंयुक्तं देयं वसु जनार्दने ।
अनेकरूपं राजेन्द्र न तद्देयं कदाचन

yattatsatkārasaṃyuktaṃ deyaṃ vasu janārdane |
anekarūpaṃ rājendra na taddeyaṃ kadācana

देशः कालस्तथाऽयुक्तो न हि नार्हति केशवः ।
मंस्यत्यधोक्षजो राजन्भयादर्चति मामिति

deśaḥ kālastathā'yukto na hi nārhati keśavaḥ |
maṃsyatyadhokṣajo rājanbhayādarcati māmiti

अवमानश्च यत्र स्यात्क्षत्रियस्य विशांपते ।
न तत्कुर्याद्बुधः कार्यमिति मे निश्चिता मतिः

avamānaśca yatra syātkṣatriyasya viśāṃpate |
na tatkuryādbudhaḥ kāryamiti me niścitā matiḥ

स हि पूज्यतमो लोके कृष्णः पृथुललोचनः ।
त्रयाणामपि लोकानां विदितं मम सर्वथा

sa hi pūjyatamo loke kṛṣṇaḥ pṛthulalocanaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ viditaṃ mama sarvathā

न तु तस्मै प्रदेयं स्यात्तथा कार्यगतिः प्रभो ।
विग्रहः समुपारब्धो न हि शाम्यत्यविग्रहात्

na tu tasmai pradeyaṃ syāttathā kāryagatiḥ prabho |
vigrahaḥ samupārabdho na hi śāmyatyavigrahāt

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मः कुरुपितामहः ।
वैचित्रवीर्यं राजानमिदं वचनमब्रवीत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ |
vaicitravīryaṃ rājānamidaṃ vacanamabravīt

सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि न क्रुध्येत जनार्दनः ।
नावमंस्यत्यवज्ञातॄनवज्ञातोऽपि केशवः ।
नालमेनमवज्ञातुं नावज्ञेयो हि केशवः

satkṛto'satkṛto vā'pi na krudhyeta janārdanaḥ |
nāvamaṃsyatyavajñātṝnavajñāto'pi keśavaḥ |
nālamenamavajñātuṃ nāvajñeyo hi keśavaḥ

यत्तु कार्यं महाबाहो मनसा कार्यतां गतम् ।
सर्वोपायैर्न तच्छक्यं केनचित्कर्तुमन्यथा

yattu kāryaṃ mahābāho manasā kāryatāṃ gatam |
sarvopāyairna tacchakyaṃ kenacitkartumanyathā

स यद्ब्रूयान्महाबाहुस्तत्कार्यमविशङ्कया ।
वासुदेवेन तीर्थेन क्षिप्रं संशाभ्य पाण्डवैः

sa yadbrūyānmahābāhustatkāryamaviśaṅkayā |
vāsudevena tīrthena kṣipraṃ saṃśābhya pāṇḍavaiḥ

धर्म्यमर्थ्यं च धर्मात्मा ध्रुवं वक्ता जनार्दनः ।
तस्मिन्वाच्याः प्रिया वाचो भवता बान्धवैः सह

dharmyamarthyaṃ ca dharmātmā dhruvaṃ vaktā janārdanaḥ |
tasminvācyāḥ priyā vāco bhavatā bāndhavaiḥ saha

न पर्याप्तोस्मि यद्राजञ्श्रियं निष्केवलामहम् ।
तैः सहेमामुपाश्रीयां यावज्जीवं पितामह

na paryāptosmi yadrājañśriyaṃ niṣkevalāmaham |
taiḥ sahemāmupāśrīyāṃ yāvajjīvaṃ pitāmaha

इदं तु सुमहत्कार्यं श्रुणु मे यत्समर्थितम् ।
परायणं पाण्डवानां नियच्छामि जनार्दनम्

idaṃ tu sumahatkāryaṃ śruṇu me yatsamarthitam |
parāyaṇaṃ pāṇḍavānāṃ niyacchāmi janārdanam

तस्मिन्बद्धे भविष्यन्ति वृष्णयः पृथिवी तथा ।
पाण्डवाश्च विधेया मे स च प्रातरिहैप्यति

tasminbaddhe bhaviṣyanti vṛṣṇayaḥ pṛthivī tathā |
pāṇḍavāśca vidheyā me sa ca prātarihaipyati

अत्रोपायान्यथा सम्यङ्न बुद्ध्येत जनार्दनः ।
न चापायो भवेत्कश्चित्तद्भवान्प्रब्रवीतु मे

atropāyānyathā samyaṅna buddhyeta janārdanaḥ |
na cāpāyo bhavetkaścittadbhavānprabravītu me

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा घोरं कृष्णेऽभिसंहितम् ।
धृतराष्ट्रः सहामात्यो व्यथितो विमनाभवत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā ghoraṃ kṛṣṇe'bhisaṃhitam |
dhṛtarāṣṭraḥ sahāmātyo vyathito vimanābhavat

ततो दुर्योधनमिदं धृतराष्ट्रोऽब्रवीद्वचः ।
मैवं वोचः प्रजापाल नैष धर्मः सनातनः

tato duryodhanamidaṃ dhṛtarāṣṭro'bravīdvacaḥ |
maivaṃ vocaḥ prajāpāla naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ

दूतश्च हि हृषीकेशः संबन्धी च प्रियश्च नः ।
अपापः कौरवेयेषु स कथं बन्धमर्हति

dūtaśca hi hṛṣīkeśaḥ saṃbandhī ca priyaśca naḥ |
apāpaḥ kauraveyeṣu sa kathaṃ bandhamarhati

परीतस्तव पुत्रोऽयं धृतराष्ट्र सुमन्दधीः ।
वृणोत्यनर्थं नैवार्थं याच्यमानः सुहृज्जनैः

parītastava putro'yaṃ dhṛtarāṣṭra sumandadhīḥ |
vṛṇotyanarthaṃ naivārthaṃ yācyamānaḥ suhṛjjanaiḥ

इममुत्पथि वर्तन्तं पापं पापानुबन्धिनम् ।
वाक्यानि सुहृदां हित्वा त्वमप्यस्यानुवर्तसे

imamutpathi vartantaṃ pāpaṃ pāpānubandhinam |
vākyāni suhṛdāṃ hitvā tvamapyasyānuvartase

कृष्णमक्लिष्टकर्माणमासाद्यायं सुदुर्मतिः ।
तव पुत्रः सहामात्यः क्षणेन न भविष्यति

kṛṣṇamakliṣṭakarmāṇamāsādyāyaṃ sudurmatiḥ |
tava putraḥ sahāmātyaḥ kṣaṇena na bhaviṣyati

पापस्यास्य नृशंसस्य त्यक्तधर्मस्य दुर्मतेः ।
नोत्सहेऽनर्थसंयुक्ताः श्रोतुं वाचः कथंचन

pāpasyāsya nṛśaṃsasya tyaktadharmasya durmateḥ |
notsahe'narthasaṃyuktāḥ śrotuṃ vācaḥ kathaṃcana

इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठो वृद्धः परममन्युमान् ।
उत्थाय तस्मात्प्रातिष्ठद्भीष्मः सत्यपराक्रमः

ityuktvā bharataśreṣṭho vṛddhaḥ paramamanyumān |
utthāya tasmātprātiṣṭhadbhīṣmaḥ satyaparākramaḥ