अध्याय 79: नकुल निर्णय श्रीकृष्ण पर छोड़ते हैं

उक्तं बहुविधं वाक्यं धर्मराजेन माधव ।
धर्मज्ञेन वदान्येन श्रुतं चैव हि तत्त्वया

uktaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ dharmarājena mādhava |
dharmajñena vadānyena śrutaṃ caiva hi tattvayā

मतमाज्ञाय राज्ञश्च भीमसेनेन माधव ।
संशमो बाहुवीर्य च ख्यापितं माधवात्मनः

matamājñāya rājñaśca bhīmasenena mādhava |
saṃśamo bāhuvīrya ca khyāpitaṃ mādhavātmanaḥ

तथैव फाल्गुनेनापि यदुक्तं तत्त्वया श्रुतम् ।
आत्मनश्च मतं वीर कथितं भवताऽसकृत्

tathaiva phālgunenāpi yaduktaṃ tattvayā śrutam |
ātmanaśca mataṃ vīra kathitaṃ bhavatā'sakṛt

सर्वमेतदतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान् ।
यत्प्राप्तकालं मन्येथास्तत्कुर्याः पुरुषोत्तम

sarvametadatikramya śrutvā paramataṃ bhavān |
yatprāptakālaṃ manyethāstatkuryāḥ puruṣottama

तस्मिंरतस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव ।
प्राप्तकालं मनुष्येण क्षमं कार्यमरिन्दम

tasmiṃratasminnimitte hi mataṃ bhavati keśava |
prāptakālaṃ manuṣyeṇa kṣamaṃ kāryamarindama

अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति सोऽन्यथा ।
अनित्यमतयो लोके नराः पुरुषसत्तम

anyathā cintito hyarthaḥ punarbhavati so'nyathā |
anityamatayo loke narāḥ puruṣasattama

अन्यथाबुद्धयो ह्यासन्नस्मासु वनवासिषु ।
अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनरन्यथा

anyathābuddhayo hyāsannasmāsu vanavāsiṣu |
adṛśyeṣvanyathā kṛṣṇa dṛśyeṣu punaranyathā

अस्माकमपि वार्ष्णेय वने विचरतां तदा ।
न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते

asmākamapi vārṣṇeya vane vicaratāṃ tadā |
na tathā praṇayo rājye yathā saṃprati vartate

निवृत्तवनवासान्नः श्रुत्वा वीर समागताः ।
अक्षौहिण्यो हि सप्ते मास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

nivṛttavanavāsānnaḥ śrutvā vīra samāgatāḥ |
akṣauhiṇyo hi sapte māstvatprasādājjanārdana

इमान्हि पुरुषव्याघ्रानचिन्त्यबलपौरुषात् ।
आत्तशस्त्रान्रणे दृष्ट्वा न व्यथेदिह कः पुमान्

imānhi puruṣavyāghrānacintyabalapauruṣāt |
āttaśastrānraṇe dṛṣṭvā na vyathediha kaḥ pumān

स भवान्कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयोत्तरम् ।
ब्रूयाद्वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः

sa bhavānkurumadhye taṃ sāntvapūrvaṃ bhayottaram |
brūyādvākyaṃ yathā mando na vyatheta suyodhanaḥ

युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराचितम् ।
सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव

yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ bībhatsuṃ cāparācitam |
sahadevaṃ ca māṃ caiva tvāṃ ca rāmaṃ ca keśava

सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च महात्मजम् ।
द्रुपदं च महामात्यं धृष्टद्युम्नं च माधव

sātyakiṃ ca mahāvīryaṃ virāṭaṃ ca mahātmajam |
drupadaṃ ca mahāmātyaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca mādhava

काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् ।
मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि

kāśirājaṃ ca vikrāntaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca cedipam |
māṃsaśoṇitabhṛnmartyaḥ pratiyudhyeta ko yudhi

स भवान्गमनादेव साधयिष्यत्यसंशयम् ।
इष्टमर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम्

sa bhavāngamanādeva sādhayiṣyatyasaṃśayam |
iṣṭamarthaṃ mahābāho dharmarājasya kevalam

विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः ।
श्रेयः समर्था विज्ञातुमुच्यमानास्त्वयाऽनघ

viduraścaiva bhīṣmaśca droṇaśca sahabāhlikaḥ |
śreyaḥ samarthā vijñātumucyamānāstvayā'nagha

ते चैनमनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
तं च पापसमाचारं सहामात्यं सुयोधनम्

te cainamanuneṣyanti dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam |
taṃ ca pāpasamācāraṃ sahāmātyaṃ suyodhanam

श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन ।
कमिवार्थं निवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि

śrotā cārthasya vidurastvaṃ ca vaktā janārdana |
kamivārthaṃ nivartantaṃ sthāpayetāṃ na vartmani