उद्योग पर्व

अध्याय 77: अर्जुन निर्णय श्रीकृष्ण पर छोड़ते हैं

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥

20 श्लोक · 77 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

अर्जुन निर्णय श्रीकृष्ण पर छोड़ते हैं

अर्जुन कहते हैं कि युधिष्ठिर ने जो कहना था कह दिया, पर श्रीकृष्ण की बात से लगता है कि वे शान्ति को सहज नहीं मानते। फिर भी पुरुषार्थ कभी निष्फल नहीं होता, और कुछ भी असाध्य नहीं मानना चाहिए। जैसे प्रजापति देवताओं और असुरों के, वैसे ही श्रीकृष्ण पाण्डवों और कौरवों दोनों के प्रथम सुहृद हैं; वे जाकर दोनों का हित करें। सन्धि हो या जो श्रीकृष्ण चाहें, उनकी इच्छा ही उनके लिए गुरु है। कपट द्यूत से राज्य छीनने वाला दुर्योधन वध योग्य है। यदि श्रीकृष्ण वध को श्रेष्ठ मानें तो तुरन्त वही हो। अर्जुन को विश्वास नहीं होता कि सभा में द्रौपदी को सताने वाला पापी पाण्डवों से ठीक बर्ताव करेगा, जैसे ऊसर में बोया बीज नहीं उगता।

अर्जुन उवाच

77.1

उक्तं युधिष्ठिरेणैव यावद्वाच्यं जनार्दन ।
तव वाक्यं तु मे श्रुत्वा प्रतिभाति परन्तप

uktaṃ yudhiṣṭhireṇaiva yāvadvācyaṃ janārdana |
tava vākyaṃ tu me śrutvā pratibhāti parantapa

77.2

नैव प्रशममत्र त्वं मन्यसे सुकरं प्रभो ।
लोभाद्वा धृतराष्ट्रस्य दैन्याद्वा समुपस्थितात्

naiva praśamamatra tvaṃ manyase sukaraṃ prabho |
lobhādvā dhṛtarāṣṭrasya dainyādvā samupasthitāt

77.3

अफलं मन्यसे वाऽपि पुरुषस्य पराक्रमम् ।
न चान्तरेण कर्माणि पौरुषेण बलोदयः

aphalaṃ manyase vā'pi puruṣasya parākramam |
na cāntareṇa karmāṇi pauruṣeṇa balodayaḥ

77.4

तदिदं भाषितं वाक्यं तथाचन तथैव तत् ।
न चैतदेवं द्रष्टव्यमसाध्यमपि किंचन

tadidaṃ bhāṣitaṃ vākyaṃ tathācana tathaiva tat |
na caitadevaṃ draṣṭavyamasādhyamapi kiṃcana

77.5

किं चैतन्मन्यसे कृच्छ्रमस्माकमवसादकम् ।
कुर्वन्ति तेषां कर्माणि येषां नास्ति फलोदयः

kiṃ caitanmanyase kṛcchramasmākamavasādakam |
kurvanti teṣāṃ karmāṇi yeṣāṃ nāsti phalodayaḥ

77.6

संपाद्यमानं सम्यक्व स्यात्कर्म सफलं प्रभो ।
स तथा कृष्ण वर्तस्व यथा शर्म भवेत्परैः

saṃpādyamānaṃ samyakva syātkarma saphalaṃ prabho |
sa tathā kṛṣṇa vartasva yathā śarma bhavetparaiḥ

77.7

पाण्डवानां कुरूणां च भवान्नः प्रथमः सुहृत् ।
सुराणामसुराणां च यथा वीर प्रजापतिः

pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca bhavānnaḥ prathamaḥ suhṛt |
surāṇāmasurāṇāṃ ca yathā vīra prajāpatiḥ

77.8

कुरूणां पाण्डवानां च प्रतिपत्स्व निरामयम् ।
अस्मद्धितमनुष्ठानं मन्ये तव न दुष्करम्

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca pratipatsva nirāmayam |
asmaddhitamanuṣṭhānaṃ manye tava na duṣkaram

77.9

एवं च कार्यतामेति कार्यं तव जनार्दन ।
गमनादेवमेव त्वं करिष्यसि जनार्दन

evaṃ ca kāryatāmeti kāryaṃ tava janārdana |
gamanādevameva tvaṃ kariṣyasi janārdana

77.10

चिकीर्षितमथान्यत्ते तस्मिन्वीर दुरात्मानि ।
भविष्यति च तत्सर्वं यथा तव चिकीर्षितम्

cikīrṣitamathānyatte tasminvīra durātmāni |
bhaviṣyati ca tatsarvaṃ yathā tava cikīrṣitam

77.11

शर्म तैः सह वा नोऽस्तु तव वा यच्चिकीर्षितम् ।
विचार्यमाणो यः कामस्तव कृष्ण स नो गुरुः

śarma taiḥ saha vā no'stu tava vā yaccikīrṣitam |
vicāryamāṇo yaḥ kāmastava kṛṣṇa sa no guruḥ

77.12

न स नार्हति दुष्टात्मा वधं ससुतबान्धवः ।
येन धर्मसुते दृष्टा न सा श्रीरुपमर्षिता

na sa nārhati duṣṭātmā vadhaṃ sasutabāndhavaḥ |
yena dharmasute dṛṣṭā na sā śrīrupamarṣitā

77.13

यच्चाप्यपश्यतोपायं धर्मिष्ठं मधुसूदन ।
उपायेन नृशंसेन हृता दुर्द्यूतदेविना

yaccāpyapaśyatopāyaṃ dharmiṣṭhaṃ madhusūdana |
upāyena nṛśaṃsena hṛtā durdyūtadevinā

77.14

कथं हि पुरुषो जातः क्षत्रियेषु धनुर्धरः ।
समाहूतो निवर्तेत प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते

kathaṃ hi puruṣo jātaḥ kṣatriyeṣu dhanurdharaḥ |
samāhūto nivarteta prāṇatyāge'pyupasthite

77.15

अधर्मेण जितान्दृष्ट्वा वने प्रवृजितांस्तथा ।
वध्यतां मम वार्ष्णेय निर्गतोऽसौ सुयोधनः

adharmeṇa jitāndṛṣṭvā vane pravṛjitāṃstathā |
vadhyatāṃ mama vārṣṇeya nirgato'sau suyodhanaḥ

77.16

न चैतदद्भुतं कृष्ण मित्रार्थे यच्चिकीर्षसि ।
क्रिया कथंच मुख्या स्यान्मृदुना चेतरेण वा

na caitadadbhutaṃ kṛṣṇa mitrārthe yaccikīrṣasi |
kriyā kathaṃca mukhyā syānmṛdunā cetareṇa vā

77.17

अथवा मन्यसे ज्यायान्वधस्तेषामनन्तरम् ।
तदेव क्रियतामाशु न विचार्यमतस्त्वया

athavā manyase jyāyānvadhasteṣāmanantaram |
tadeva kriyatāmāśu na vicāryamatastvayā

77.18

जानासि हि यथैतेन द्रौपदी पापबुद्धिना ।
परिक्लिष्टा सभामध्ये तच्च तस्योपमर्षितम्

jānāsi hi yathaitena draupadī pāpabuddhinā |
parikliṣṭā sabhāmadhye tacca tasyopamarṣitam

77.19

स नाम सम्यग्वर्तेत पाण्डवेष्विति माधव ।
न मे सञ्जायते बुद्धिर्बीजमुप्तमिवोषरे

sa nāma samyagvarteta pāṇḍaveṣviti mādhava |
na me sañjāyate buddhirbījamuptamivoṣare

77.20

तस्माद्यन्मन्यसे युक्तं पाण्डवानां हितं च यत् ।
तथाऽऽशु कुरु वार्ष्णेय यन्नः कार्यमनन्तरम्

tasmādyanmanyase yuktaṃ pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca yat |
tathā''śu kuru vārṣṇeya yannaḥ kāryamanantaram

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)