अध्याय 62: भीष्म की फटकार पर कर्ण शस्त्र रख देते हैं

तथा तु पृच्छन्तमतीव पार्थं
वैचित्रवीर्यं तमचिन्तयित्वा ।
उवाच कर्णो धृतराष्ट्रपुत्रं
प्रहर्षयन्संसदि कौरवाणाम्

tathā tu pṛcchantamatīva pārthaṃ
vaicitravīryaṃ tamacintayitvā |
uvāca karṇo dhṛtarāṣṭraputraṃ
praharṣayansaṃsadi kauravāṇām

मिथ्या प्रतिज्ञाय मया यदस्त्रं
रामात्कृतं ब्रह्ममयं पुरस्तात् ।
विज्ञाय तेनास्मि तदैवमुक्त-
स्ते नान्तकाले प्रतिभास्यतीति

mithyā pratijñāya mayā yadastraṃ
rāmātkṛtaṃ brahmamayaṃ purastāt |
vijñāya tenāsmi tadaivamukta-
ste nāntakāle pratibhāsyatīti

महापराधे ह्यपि यन्न तेन
महर्षिणाऽहं गुरुणा च शप्तः ।
शक्तः प्रदग्धुं ह्यपि तिग्मतेजाः
ससागरामप्यवनिं महर्षिः

mahāparādhe hyapi yanna tena
maharṣiṇā'haṃ guruṇā ca śaptaḥ |
śaktaḥ pradagdhuṃ hyapi tigmatejāḥ
sasāgarāmapyavaniṃ maharṣiḥ

प्रसादितं ह्यस्य मया मनोऽभू-
च्छुश्रूषया स्वेन च पौरुषेण
तदस्ति चास्त्रं मम सावशेषं
तस्मात्समर्थोऽस्मि ममैष भारः

prasāditaṃ hyasya mayā mano'bhū-
cchuśrūṣayā svena ca pauruṣeṇa
tadasti cāstraṃ mama sāvaśeṣaṃ
tasmātsamartho'smi mamaiṣa bhāraḥ

निमेषमात्रात्तमृषेः प्रसाद-
मवाप्य पाञ्चालकरूशमत्स्यान् ।
निहत्य पार्थान्सह पुत्रपौत्रै-
र्लोकानहं शस्त्रजितान्प्रपत्स्ये

nimeṣamātrāttamṛṣeḥ prasāda-
mavāpya pāñcālakarūśamatsyān |
nihatya pārthānsaha putrapautrai-
rlokānahaṃ śastrajitānprapatsye

पितामहस्तिष्ठतु ते समीपे
द्रोणश्च सर्वे च नरेन्द्रमुख्याः ।
ऋषिप्रसादेन बलेन गत्वा
पार्थान्हनिष्यामि ममैष भारः

pitāmahastiṣṭhatu te samīpe
droṇaśca sarve ca narendramukhyāḥ |
ṛṣiprasādena balena gatvā
pārthānhaniṣyāmi mamaiṣa bhāraḥ

एवं ब्रुवन्तं तमुवाच भीष्मः
किं कत्थसे कालपरीतबुद्धे ।
न कर्ण जानासि यथा प्रधाने
हते हताः स्युर्धृतराष्ट्रपुत्राः

evaṃ bruvantaṃ tamuvāca bhīṣmaḥ
kiṃ katthase kālaparītabuddhe |
na karṇa jānāsi yathā pradhāne
hate hatāḥ syurdhṛtarāṣṭraputrāḥ

यत्खाण्डवं दाहयता कृतं हि
कृष्णद्वितीयेन धनञ्जयेन ।
श्रुत्वैव तत्कर्म नियन्तुमात्मा
युक्तस्त्वया वै सहबान्धवेन

yatkhāṇḍavaṃ dāhayatā kṛtaṃ hi
kṛṣṇadvitīyena dhanañjayena |
śrutvaiva tatkarma niyantumātmā
yuktastvayā vai sahabāndhavena

यां चापि शक्तिं त्रिदशाधिपस्ते
ददौ महात्मा भगवान्महेन्द्रः ।
भस्मीकृतां तां समरे विशीर्णां
चक्राहतां द्रक्ष्यसि केशवेन

yāṃ cāpi śaktiṃ tridaśādhipaste
dadau mahātmā bhagavānmahendraḥ |
bhasmīkṛtāṃ tāṃ samare viśīrṇāṃ
cakrāhatāṃ drakṣyasi keśavena

यस्ते शरः सर्पमुखो विभाति
सदाऽग्र्यमाल्यैर्महितः प्रयत्नात् ।
स पाण्डुपुत्राभिहतः शरौघैः
सह त्वया यास्यति कर्ण नाशम्

yaste śaraḥ sarpamukho vibhāti
sadā'gryamālyairmahitaḥ prayatnāt |
sa pāṇḍuputrābhihataḥ śaraughaiḥ
saha tvayā yāsyati karṇa nāśam

बाणस्य भौमस्य च कर्ण हन्ता
किरीटिनं रक्षति वासुदेवः ।
यस्त्वादृशानां च वरीयसां च
हन्ता रिपूणां तुमुले प्रगाढे

bāṇasya bhaumasya ca karṇa hantā
kirīṭinaṃ rakṣati vāsudevaḥ |
yastvādṛśānāṃ ca varīyasāṃ ca
hantā ripūṇāṃ tumule pragāḍhe

असंशयं वृष्णिपतिर्यथोक्त-
स्तथा च भूयांश्च ततो महात्मा ।
अहं यदुक्तः परुषं तु किंचि-
त्पितामहस्तस्य फलं शृणोतु

asaṃśayaṃ vṛṣṇipatiryathokta-
stathā ca bhūyāṃśca tato mahātmā |
ahaṃ yaduktaḥ paruṣaṃ tu kiṃci-
tpitāmahastasya phalaṃ śṛṇotu

न्यस्यामि शस्त्राणि न जातु सङ्ख्ये
पितामहो द्रक्ष्यति मां सभायाम् ।
त्वयि प्रशान्ते तु मम प्रभावं
द्रक्ष्यन्ति सर्वे भुवि भूमिपालाः

nyasyāmi śastrāṇi na jātu saṅkhye
pitāmaho drakṣyati māṃ sabhāyām |
tvayi praśānte tu mama prabhāvaṃ
drakṣyanti sarve bhuvi bhūmipālāḥ

इत्येवमुक्त्वा स महाधनुष्मान्
हित्वा सभां स्वं भवनं जगाम ।
भीष्मस्तु दुर्योधनमेव राजन्
मध्ये कुरूणां प्रहसन्नुवाच

ityevamuktvā sa mahādhanuṣmān
hitvā sabhāṃ svaṃ bhavanaṃ jagāma |
bhīṣmastu duryodhanameva rājan
madhye kurūṇāṃ prahasannuvāca

सत्यप्रतिज्ञः किल सूतपुत्र-
स्तथा कस भारं विषहेत कस्मात् ।
व्यूहं प्रतिव्यूह्य शिरांसि भित्त्वा
लोकक्षयं पश्यत भीमसेनात्

satyapratijñaḥ kila sūtaputra-
stathā kasa bhāraṃ viṣaheta kasmāt |
vyūhaṃ prativyūhya śirāṃsi bhittvā
lokakṣayaṃ paśyata bhīmasenāt

आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु
चेदिध्वजे तिष्ठति बाह्लिके च ।
अहं हनिष्यामि सदा परेषां
सहस्रशश्चायुतशश्च योधान्

āvantyakāliṅgajayadratheṣu
cedidhvaje tiṣṭhati bāhlike ca |
ahaṃ haniṣyāmi sadā pareṣāṃ
sahasraśaścāyutaśaśca yodhān

यदैव रामे भगवत्यनिन्द्ये
ब्रह्मब्रुवाणः कृतवांस्तदस्त्रम् ।
तदैव धर्मश्च तषश्च नष्टं
वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य

yadaiva rāme bhagavatyanindye
brahmabruvāṇaḥ kṛtavāṃstadastram |
tadaiva dharmaśca taṣaśca naṣṭaṃ
vaikartanasyādhamapūruṣasya

तथोक्तवाक्ये नृपतीन्द्र भीष्मे
निक्षिप्य शस्त्राणि गते च कर्णे ।
वैचित्रवीर्यस्य सुतोऽल्पबुद्धि-
र्दुर्योधनः शान्तनवं बभाषे

tathoktavākye nṛpatīndra bhīṣme
nikṣipya śastrāṇi gate ca karṇe |
vaicitravīryasya suto'lpabuddhi-
rduryodhanaḥ śāntanavaṃ babhāṣe