अध्याय 25: संजय धृतराष्ट्र का शान्ति-संदेश सुनाते हैं

समागताः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च
जनार्दनो युयुधानो विराटः ।
यत्ते वाक्यं धृतराष्ट्रानुशिष्टं
गावल्गणे ब्रूहि तत्सूतपुत्र

samāgatāḥ pāṇḍavāḥ sṛñjayāśca
janārdano yuyudhāno virāṭaḥ |
yatte vākyaṃ dhṛtarāṣṭrānuśiṣṭaṃ
gāvalgaṇe brūhi tatsūtaputra

अजातशत्रुं च वृकोदरं च
धनञ्जयं माद्रवतीसुतौ च ।
आमन्त्रये वासुदेवं च शौरिं
युयुधानं चेकितानं विराटम्

ajātaśatruṃ ca vṛkodaraṃ ca
dhanañjayaṃ mādravatīsutau ca |
āmantraye vāsudevaṃ ca śauriṃ
yuyudhānaṃ cekitānaṃ virāṭam

पञ्चालानामधिपं चैव वृद्धं
धृष्टद्युम्नं पार्षतं याज्ञसेनिम् ।
सर्वे वाचं शृणुतेमां मदीयां
वक्ष्यामि यां भूतिमिच्छन्कुरूणाम्

pañcālānāmadhipaṃ caiva vṛddhaṃ
dhṛṣṭadyumnaṃ pārṣataṃ yājñasenim |
sarve vācaṃ śṛṇutemāṃ madīyāṃ
vakṣyāmi yāṃ bhūtimicchankurūṇām

शमं राजा धृतराष्ट्रोऽभिनन्द-
न्नयोजयत्त्वरमाणो रथं मे ।
सभ्रातृपुत्रस्वजनस्य राज्ञ-
स्तद्रोचतां पाण्डवानां शमोऽस्तु

śamaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'bhinanda-
nnayojayattvaramāṇo rathaṃ me |
sabhrātṛputrasvajanasya rājña-
stadrocatāṃ pāṇḍavānāṃ śamo'stu

सर्वैर्धर्मैः समुपेतास्तु पार्थाः
संस्थानेन मार्दनेवार्जवेन ।
जाताः कुले ह्यनृशंसा वदान्या
हीनिषेवाः कर्मणां निश्चयज्ञाः

sarvairdharmaiḥ samupetāstu pārthāḥ
saṃsthānena mārdanevārjavena |
jātāḥ kule hyanṛśaṃsā vadānyā
hīniṣevāḥ karmaṇāṃ niścayajñāḥ

न युज्यते कर्म युष्मासु हीनं
सत्वं हि वस्तादृशं भीमसेनाः ।
उद्भासते ह्यञ्जनबिन्दुवत्त-
च्छुभ्रे वस्त्रे यद्भवेत्किल्बिषं वः

na yujyate karma yuṣmāsu hīnaṃ
satvaṃ hi vastādṛśaṃ bhīmasenāḥ |
udbhāsate hyañjanabinduvatta-
cchubhre vastre yadbhavetkilbiṣaṃ vaḥ

सर्वक्षयो दृश्यते यत्र कृत्स्नः
पापोदयो भावसंस्थः कुरूणाम् ।
कस्तत्र कुर्याञ्जातु कर्म प्रजानन्
पराजयो यत्र समो जयश्च

sarvakṣayo dṛśyate yatra kṛtsnaḥ
pāpodayo bhāvasaṃsthaḥ kurūṇām |
kastatra kuryāñjātu karma prajānan
parājayo yatra samo jayaśca

ते वै धन्या यैः कृतं ज्ञातिकार्यं
ते वै पुत्राः सुहृदो बान्धवाश्च ।
उपक्रुष्टं जीवितं सन्त्यजेयु-
र्यतः कुरूणां नियतो वै भवः स्यात्

te vai dhanyā yaiḥ kṛtaṃ jñātikāryaṃ
te vai putrāḥ suhṛdo bāndhavāśca |
upakruṣṭaṃ jīvitaṃ santyajeyu-
ryataḥ kurūṇāṃ niyato vai bhavaḥ syāt

ते चेत्कुरूननुशिष्याथ पार्था
निर्णीय सर्वान्द्विषतो निगृह्य ।
समं वस्तज्जीवितं मृत्युन स्या-
द्यज्जीवध्वं ज्ञातिवधेन साधु

te cetkurūnanuśiṣyātha pārthā
nirṇīya sarvāndviṣato nigṛhya |
samaṃ vastajjīvitaṃ mṛtyuna syā-
dyajjīvadhvaṃ jñātivadhena sādhu

को ह्येव युष्मान्सह केशवेन
सचेकितानान्पार्षतबाहुगुप्तान् ।
ससात्यकीन्विषहेत प्रजेतुं
लब्ध्वाऽपि देवान्सचिवान्सहेन्द्रान्

ko hyeva yuṣmānsaha keśavena
sacekitānānpārṣatabāhuguptān |
sasātyakīnviṣaheta prajetuṃ
labdhvā'pi devānsacivānsahendrān

को वा कुरून्द्रोणभीष्माभिगुप्ता-
नश्वत्थाम्ना शल्यकृपादिभिश्च ।
रणे विजेतुं विषहेत राजन्
राधेयगुप्तान्सह भूमिपालैः

ko vā kurūndroṇabhīṣmābhiguptā-
naśvatthāmnā śalyakṛpādibhiśca |
raṇe vijetuṃ viṣaheta rājan
rādheyaguptānsaha bhūmipālaiḥ

महद्बलं धार्तराष्ट्रस्य राज्ञः
को वै शक्तो हन्तुमक्षीयमाणः ।
सोऽहं जये चैव पराजये च
निःश्रेयसं नाधिगच्छामि किंचित्

mahadbalaṃ dhārtarāṣṭrasya rājñaḥ
ko vai śakto hantumakṣīyamāṇaḥ |
so'haṃ jaye caiva parājaye ca
niḥśreyasaṃ nādhigacchāmi kiṃcit

कथं हि नीचा इव दौष्कुलेया
निर्धर्मार्थं कर्म कुर्युश्च पार्थाः ।
सोऽहं प्रसाद्य प्रणतो वासुदेवं
पञ्चालानामधिपं चैव वृद्धम्

kathaṃ hi nīcā iva dauṣkuleyā
nirdharmārthaṃ karma kuryuśca pārthāḥ |
so'haṃ prasādya praṇato vāsudevaṃ
pañcālānāmadhipaṃ caiva vṛddham

कृताञ्जलिः शरणं वः प्रपद्ये
कथं स्वस्ति स्यात्कुरुसृञ्जयानाम् ।
न ह्येवमेवं वचनं वासुदेवो
धनञ्जयो वा जातु किंचिन्न कुर्यात्

kṛtāñjaliḥ śaraṇaṃ vaḥ prapadye
kathaṃ svasti syātkurusṛñjayānām |
na hyevamevaṃ vacanaṃ vāsudevo
dhanañjayo vā jātu kiṃcinna kuryāt

प्रणान्दद्याद्याचमानः कुतोऽन्य-
देतद्विद्वन्साधनार्थं ब्रवीमि ।
एतद्राज्ञो भीष्मपुरोगमस्य
मतं यद्वः शान्तिरिहोत्तमा स्यात्

praṇāndadyādyācamānaḥ kuto'nya-
detadvidvansādhanārthaṃ bravīmi |
etadrājño bhīṣmapurogamasya
mataṃ yadvaḥ śāntirihottamā syāt