अध्याय 173: भीष्म अम्बा की कथा आरम्भ करते हैं

किमर्थं भरतश्रेष्ठ नैव हन्याः शिखण्डिनम् ।
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा समरेष्वाततायिनम्

kimarthaṃ bharataśreṣṭha naiva hanyāḥ śikhaṇḍinam |
udyateṣumatho dṛṣṭvā samareṣvātatāyinam

पूर्वमुक्त्वा महाबाहो पाञ्चालान्सह सोमकैः ।
हनिष्यामीति गाङ्गेय तन्मे ब्रूहि पितामह

pūrvamuktvā mahābāho pāñcālānsaha somakaiḥ |
haniṣyāmīti gāṅgeya tanme brūhi pitāmaha

श्रृणु दुर्योधन कथां सहैभिर्वसुधाधिपैः ।
यदर्थं युधि संप्रेक्ष्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम्

śrṛṇu duryodhana kathāṃ sahaibhirvasudhādhipaiḥ |
yadarthaṃ yudhi saṃprekṣya nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam

महाराजो मम पिता शान्तनुर्लोकविश्रुतः ।
दिष्टान्तमाप धर्मात्मा समये भरतर्षभ

mahārājo mama pitā śāntanurlokaviśrutaḥ |
diṣṭāntamāpa dharmātmā samaye bharatarṣabha

ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रतिज्ञां परिपालयन् ।
चित्राङ्गदं भ्रातरं वै महाराज्येऽभ्यपेचयम्

tato'haṃ bharataśreṣṭha pratijñāṃ paripālayan |
citrāṅgadaṃ bhrātaraṃ vai mahārājye'bhyapecayam

तस्मिंश्च निधनं प्राप्ते सत्यवत्या मते स्थितः ।
विचित्रवीर्यं राजानमभ्यषिञ्चं यथाविधि

tasmiṃśca nidhanaṃ prāpte satyavatyā mate sthitaḥ |
vicitravīryaṃ rājānamabhyaṣiñcaṃ yathāvidhi

मयाऽभिषिक्तो राजेन्द्र यवीयानपि धर्मतः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा मामेव समुदैक्षत

mayā'bhiṣikto rājendra yavīyānapi dharmataḥ |
vicitravīryo dharmātmā māmeva samudaikṣata

तस्य दारक्रियां तात चिकीर्षुरहमप्युत ।
अनुरूपादिव कुलादित्येव च मनो दधे

tasya dārakriyāṃ tāta cikīrṣurahamapyuta |
anurūpādiva kulādityeva ca mano dadhe

तथाऽश्रौषं महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वयंवरे ।
रूपेणाप्रतिमाः सर्वाः काशिराजसुतास्तदा ।
अम्बां चैवाम्बिकां चैव तथैवाम्बालिकामपि

tathā'śrauṣaṃ mahābāho tisraḥ kanyāḥ svayaṃvare |
rūpeṇāpratimāḥ sarvāḥ kāśirājasutāstadā |
ambāṃ caivāmbikāṃ caiva tathaivāmbālikāmapi

राजानश्च समाहूताः पृथिव्यां भरतर्षभ ।
अम्बा ज्येष्ठाभवत्तासामम्बिका त्वथ मध्यमा

rājānaśca samāhūtāḥ pṛthivyāṃ bharatarṣabha |
ambā jyeṣṭhābhavattāsāmambikā tvatha madhyamā

अम्बालिका च राजेन्द्र राजकन्या यवीयसी ।
सोऽहमेकरथेनैव गतः काशिपतेः पुरीम्

ambālikā ca rājendra rājakanyā yavīyasī |
so'hamekarathenaiva gataḥ kāśipateḥ purīm

अपश्यं ता महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वलङ्कृताः ।
राज्ञश्चैव समाहूतान्पार्थिवान्पृथिवीपते

apaśyaṃ tā mahābāho tisraḥ kanyāḥ svalaṅkṛtāḥ |
rājñaścaiva samāhūtānpārthivānpṛthivīpate

ततोऽहं तान्नृपान्सर्वानाहूय समरे स्थितान् ।
रथमारोपयाञ्चक्रे कन्यास्ता भरतर्षभ

tato'haṃ tānnṛpānsarvānāhūya samare sthitān |
rathamāropayāñcakre kanyāstā bharatarṣabha

वीर्यशुल्काश्च ता ज्ञात्वा समारोप्य रथं तदा ।
अवोचं पार्थिवान्सर्वानहं तत्र समागतान् ।
भीष्मः शान्तनवः कन्या हरतीति पुनःपुनः

vīryaśulkāśca tā jñātvā samāropya rathaṃ tadā |
avocaṃ pārthivānsarvānahaṃ tatra samāgatān |
bhīṣmaḥ śāntanavaḥ kanyā haratīti punaḥpunaḥ

ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः ।
प्रसह्य हि हराम्येष मिषतां वो नरर्षभाः

te yatadhvaṃ paraṃ śaktyā sarve mokṣāya pārthivāḥ |
prasahya hi harāmyeṣa miṣatāṃ vo nararṣabhāḥ

ततस्ते पृथिवीपालाः समुत्पतुरुदायुधाः ।
योगो योग इति क्रुद्धाः सारथीनभ्यचोदयन्

tataste pṛthivīpālāḥ samutpaturudāyudhāḥ |
yogo yoga iti kruddhāḥ sārathīnabhyacodayan

ते रथैर्गसङ्काशैर्गजैश्च गजयोधिनः ।
पुष्टैश्वाश्वैर्महीपालाः समुत्पेतुरुदायुधाः

te rathairgasaṅkāśairgajaiśca gajayodhinaḥ |
puṣṭaiśvāśvairmahīpālāḥ samutpeturudāyudhāḥ

ततस्ते मां महीपालाः सर्व एव विशां पते ।
रथव्रातेन महता सर्वतः पर्यवारयन्

tataste māṃ mahīpālāḥ sarva eva viśāṃ pate |
rathavrātena mahatā sarvataḥ paryavārayan

तानहं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयम् ।
सर्वान्नृपांश्चाप्यजयं देवराडिव दानवान्

tānahaṃ śaravarṣeṇa samantātparyavārayam |
sarvānnṛpāṃścāpyajayaṃ devarāḍiva dānavān

अपातयं शरैर्दीप्तैः प्रहसन्भरतर्षभ ।
तेषामापततां चित्रान्ध्वजान्हेमपरिष्कृतान्

apātayaṃ śarairdīptaiḥ prahasanbharatarṣabha |
teṣāmāpatatāṃ citrāndhvajānhemapariṣkṛtān

एकैकेन हि बाणेन भूमौ पातितवानहम् ।
हयांस्तेषां गजांश्चैव सारथींश्चाप्यहं रणे

ekaikena hi bāṇena bhūmau pātitavānaham |
hayāṃsteṣāṃ gajāṃścaiva sārathīṃścāpyahaṃ raṇe

ते निवृत्ताश्च भग्नाश्च दृष्ट्वा तल्लाघवं मम ।
प्रणिपेतुश्च सर्वे वै प्रशशंसुश्च पार्थिवाः

te nivṛttāśca bhagnāśca dṛṣṭvā tallāghavaṃ mama |
praṇipetuśca sarve vai praśaśaṃsuśca pārthivāḥ

तत आदाय ताः कन्या नृपतींश्च विसृज्य तान् ।
अथाऽहं हास्तिनपुरमायां जित्वा महीक्षितः

tata ādāya tāḥ kanyā nṛpatīṃśca visṛjya tān |
athā'haṃ hāstinapuramāyāṃ jitvā mahīkṣitaḥ

ततोऽहं ताश्च कन्या वै भ्रातुरर्थाय भारत ।
तच्च कर्म महाबाहो सत्यवत्यै न्यवेदयम्

tato'haṃ tāśca kanyā vai bhrāturarthāya bhārata |
tacca karma mahābāho satyavatyai nyavedayam