अध्याय 153: दुर्योधन सेना को कूच की आज्ञा देता है

युधिष्ठिरं सहानीकमुपायान्तं युयुत्सया ।
सन्निविष्टं कुरुक्षेत्रे वासुदेवेन पालितम्

yudhiṣṭhiraṃ sahānīkamupāyāntaṃ yuyutsayā |
sanniviṣṭaṃ kurukṣetre vāsudevena pālitam

विराटद्रुपदाभ्यां च सपुत्राभ्यां समन्वितम् ।
केकयैर्वृष्णिभिश्चैव पार्थिवैः शतशो वृतम्

virāṭadrupadābhyāṃ ca saputrābhyāṃ samanvitam |
kekayairvṛṣṇibhiścaiva pārthivaiḥ śataśo vṛtam

महेन्द्रमिव चादित्यैरभिगुप्तं महारथैः ।
श्रुत्वा दुर्योधनो राजा किं कार्यं प्रत्यपद्यत

mahendramiva cādityairabhiguptaṃ mahārathaiḥ |
śrutvā duryodhano rājā kiṃ kāryaṃ pratyapadyata

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामते ।
संभ्रमे तुमुले तस्मिन्यदासीत्कुरुजाङ्गले

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahāmate |
saṃbhrame tumule tasminyadāsītkurujāṅgale

व्यथयेयुरिमे देवान्सेन्द्रानपि समागमे ।
पाण्डवा वासुदेवश्च विराटद्रुपदौ तथा

vyathayeyurime devānsendrānapi samāgame |
pāṇḍavā vāsudevaśca virāṭadrupadau tathā

धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः शिखण्डी च महारथः ।
युधामन्युश्च विक्रान्तो देवैरपि दुरासदः

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
yudhāmanyuśca vikrānto devairapi durāsadaḥ

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ।
कुरूणां पाण्डवानां च यद्यदासीद्विचेष्टितम्

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana |
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yadyadāsīdviceṣṭitam

प्रतियाते तु दाशार्हे राजा दुर्योधनस्तदा ।
कर्णं दुःशासनं चैव शकुनिं चाब्रवीदिदम्

pratiyāte tu dāśārhe rājā duryodhanastadā |
karṇaṃ duḥśāsanaṃ caiva śakuniṃ cābravīdidam

अकृतेनैव कार्येण गतः पार्थानधोक्षजः ।
स एनान्मन्युनाविष्टो ध्रुवं धक्ष्यत्यसंशयम्

akṛtenaiva kāryeṇa gataḥ pārthānadhokṣajaḥ |
sa enānmanyunāviṣṭo dhruvaṃ dhakṣyatyasaṃśayam

इष्टो हि वासुदेवस्य पाण्डवैर्मम विग्रहः ।
भीमसेनार्जुनौ चैव दाशार्हस्य मते स्थितौ

iṣṭo hi vāsudevasya pāṇḍavairmama vigrahaḥ |
bhīmasenārjunau caiva dāśārhasya mate sthitau

अजातशत्रुरत्यर्थं भीमसेनवशानुगः ।
निकृतश्च मया पूर्वं सह सर्वैः सहोदरैः

ajātaśatruratyarthaṃ bhīmasenavaśānugaḥ |
nikṛtaśca mayā pūrvaṃ saha sarvaiḥ sahodaraiḥ

विराटद्रुपदौ चैव कृतवैरौ मया सह ।
तौ च सेनाप्रणेतारौ वासुदेववशानुगौ

virāṭadrupadau caiva kṛtavairau mayā saha |
tau ca senāpraṇetārau vāsudevavaśānugau

भविता विग्रहः सोयं तुमुलो लोमहर्षणः ।
तस्मात्साङ्ग्रामिकं सर्वं कारयध्वमतन्द्रिताः

bhavitā vigrahaḥ soyaṃ tumulo lomaharṣaṇaḥ |
tasmātsāṅgrāmikaṃ sarvaṃ kārayadhvamatandritāḥ

शिबिराणि कुरुक्षेत्रे क्रियन्तां वसुधाधिपाः ।
स्वपर्याप्तावकाशानि दुरादेयानि शत्रुभिः

śibirāṇi kurukṣetre kriyantāṃ vasudhādhipāḥ |
svaparyāptāvakāśāni durādeyāni śatrubhiḥ

आसन्नजलकोष्ठानि शतशोथ सहस्रशः ।
अच्छेद्याहारमार्गाणि बन्धोच्छ्रयचितानि च ।

āsannajalakoṣṭhāni śataśotha sahasraśaḥ |
acchedyāhāramārgāṇi bandhocchrayacitāni ca |

विविधायुधपूर्णानि पताकाध्वजवन्ति च ।
समाश्च तेषां पन्थानः क्रियन्तां नगराद्बहिः

vividhāyudhapūrṇāni patākādhvajavanti ca |
samāśca teṣāṃ panthānaḥ kriyantāṃ nagarādbahiḥ

प्रयाणं घुष्यतामद्य श्वोभूत इति माचिरम् ।
(वैशंपायन उवाच)
ते तथेति प्रतिज्ञाय श्वोभूते चक्रिरे तथा

prayāṇaṃ ghuṣyatāmadya śvobhūta iti māciram |
(vaiśaṃpāyana uvāca)
te tatheti pratijñāya śvobhūte cakrire tathā

हृष्टरूपा महात्मानो निवासाय महीक्षिताम् ।
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे तच्छ्रुत्वा राजशासनम्

hṛṣṭarūpā mahātmāno nivāsāya mahīkṣitām |
tataste pārthivāḥ sarve tacchrutvā rājaśāsanam

आसनेभ्यो महार्हेभ्य उदतिष्ठन्नमर्षिताः ।
बाहून्परिघसङ्काशान्संस्पृशन्तः शनैः शनैः

āsanebhyo mahārhebhya udatiṣṭhannamarṣitāḥ |
bāhūnparighasaṅkāśānsaṃspṛśantaḥ śanaiḥ śanaiḥ

काञ्चनाङ्गददीप्तांश्च चन्दनागरुभूषितान् ।
उष्णीषाणि नियच्छन्तः पुण्डरीकनिभै करैः ।
अन्तरीयोत्तरीयाणि भूषणानि च सर्वशः

kāñcanāṅgadadīptāṃśca candanāgarubhūṣitān |
uṣṇīṣāṇi niyacchantaḥ puṇḍarīkanibhai karaiḥ |
antarīyottarīyāṇi bhūṣaṇāni ca sarvaśaḥ

ते रथान्रथिनः श्रेष्ठा हयांश्च हयकोविदाः ।
सज्जयन्ति स्म नागांश्च नागशिक्षास्वनुष्ठिताः

te rathānrathinaḥ śreṣṭhā hayāṃśca hayakovidāḥ |
sajjayanti sma nāgāṃśca nāgaśikṣāsvanuṣṭhitāḥ

अथ वर्माणि चित्राणि काञ्चनानि बहूनि च ।
विविधानि च शस्त्राणि चक्रुः सर्वाणि सर्वशः

atha varmāṇi citrāṇi kāñcanāni bahūni ca |
vividhāni ca śastrāṇi cakruḥ sarvāṇi sarvaśaḥ

पदातयश्च पुरुषाः शस्त्राणि विविधानि च ।
उपाजह्रुः शरीरेषु हेमचित्राण्यनेकशः

padātayaśca puruṣāḥ śastrāṇi vividhāni ca |
upājahruḥ śarīreṣu hemacitrāṇyanekaśaḥ

तदुत्सव इवोदग्रं संप्रहृष्टनरावृतम् ।
नगरं धार्तराष्ट्रस्य भारतासीत्समाकुलम्

tadutsava ivodagraṃ saṃprahṛṣṭanarāvṛtam |
nagaraṃ dhārtarāṣṭrasya bhāratāsītsamākulam

जनौघसलिलावर्तो रथनागाश्वमीनवान् ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः कोशसञ्चयरत्नवान्

janaughasalilāvarto rathanāgāśvamīnavān |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ kośasañcayaratnavān

चित्राभरणवर्मोर्मिः शस्त्रनिर्मलफेनवान् ।
प्रासादमालाद्रिवृतो रथ्यापणमहाह्रदः

citrābharaṇavarmormiḥ śastranirmalaphenavān |
prāsādamālādrivṛto rathyāpaṇamahāhradaḥ

योधचन्द्रोदयोद्भूतः कुरुराजमहार्णवः ।
व्यदृश्यत तदा राजंश्चन्द्रोदय इवोदधिः

yodhacandrodayodbhūtaḥ kururājamahārṇavaḥ |
vyadṛśyata tadā rājaṃścandrodaya ivodadhiḥ