अध्याय 141: कर्ण का अस्वीकार और युद्धयज्ञ का पूर्वदर्शन

असंशयं सौहृदान्मे प्रणयाच्चाथ केशव ।
सख्येन चैव वार्ष्णेय श्रेयस्कामतयैव च

asaṃśayaṃ sauhṛdānme praṇayāccātha keśava |
sakhyena caiva vārṣṇeya śreyaskāmatayaiva ca

सर्वं चैवाभिजानामि पाण्डोः पुत्रोऽस्मि धर्मतः ।
निश्चयाद्धर्मशास्त्राणां यथा त्वं कृष्ण मन्यसे

sarvaṃ caivābhijānāmi pāṇḍoḥ putro'smi dharmataḥ |
niścayāddharmaśāstrāṇāṃ yathā tvaṃ kṛṣṇa manyase

कन्या गर्भं समाधत्त भास्करान्मां जनार्दन ।
आदित्यवचनाच्चैव जातं मां सा व्यसर्जयत्

kanyā garbhaṃ samādhatta bhāskarānmāṃ janārdana |
ādityavacanāccaiva jātaṃ māṃ sā vyasarjayat

सोस्मि कृष्ण तथाजातः पाण्डोः पुत्रोस्मि धर्मतः ।
कुन्त्या त्वहमपाकीर्णो यथा न कुशलं तथा

sosmi kṛṣṇa tathājātaḥ pāṇḍoḥ putrosmi dharmataḥ |
kuntyā tvahamapākīrṇo yathā na kuśalaṃ tathā

सूतो हि मामधिरथो दृष्ट्वैवाभ्यानयद्गृहान् ।
राधायाश्चैव मां प्रादात्सौहार्दान्मधुसूदन

sūto hi māmadhiratho dṛṣṭvaivābhyānayadgṛhān |
rādhāyāścaiva māṃ prādātsauhārdānmadhusūdana

मत्स्नेहाच्चैव राधायां सद्यः क्षीरमवातरत् ।
सा मे मूत्रं पुरीषं च प्रतिजग्राह माधव

matsnehāccaiva rādhāyāṃ sadyaḥ kṣīramavātarat |
sā me mūtraṃ purīṣaṃ ca pratijagrāha mādhava

तस्याः पिण्डव्यपनयं कुर्यादस्मद्विधः कथम् ।
धर्मविद्धर्मशास्त्राणां श्रवणे सततं रतः

tasyāḥ piṇḍavyapanayaṃ kuryādasmadvidhaḥ katham |
dharmaviddharmaśāstrāṇāṃ śravaṇe satataṃ rataḥ

तथा मामभिजानाति सूतश्चाधिरथः सुतम् ।
पितरं चाभिजानामि तमहं सौहृदात्सदा

tathā māmabhijānāti sūtaścādhirathaḥ sutam |
pitaraṃ cābhijānāmi tamahaṃ sauhṛdātsadā

स हि मे जातकर्मादि कारयामास माधव ।
शास्त्रदृष्टेन विधिना पुत्रप्रीत्या जनार्दन

sa hi me jātakarmādi kārayāmāsa mādhava |
śāstradṛṣṭena vidhinā putraprītyā janārdana

नाम वै वसुषेणेति कारयामास वै द्विजैः ।
भार्याश्चोढा मम प्राप्ते यौवने तत्परिग्रहात्

nāma vai vasuṣeṇeti kārayāmāsa vai dvijaiḥ |
bhāryāścoḍhā mama prāpte yauvane tatparigrahāt

तासु पुत्राश्च पौत्राश्च मम जाता जनार्दन ।
तासु मे हृदयं कृष्ण संजातं कामबन्धनम्

tāsu putrāśca pautrāśca mama jātā janārdana |
tāsu me hṛdayaṃ kṛṣṇa saṃjātaṃ kāmabandhanam

न पृथिव्या सकलया न सुवर्णस्य राशिभिः ।
हर्षाद्भयाद्वा गोविन्द मिथ्या कर्तुं तदुत्सहे

na pṛthivyā sakalayā na suvarṇasya rāśibhiḥ |
harṣādbhayādvā govinda mithyā kartuṃ tadutsahe

धृतराष्ट्रकुले कृष्ण दुर्योधनसमाश्रयात् ।
मया त्रयोदशसमा भुक्तं राज्यमकण्टकम्

dhṛtarāṣṭrakule kṛṣṇa duryodhanasamāśrayāt |
mayā trayodaśasamā bhuktaṃ rājyamakaṇṭakam

इष्टं च बहुभिर्यज्ञैः सहसूतैर्मयाऽसकृत् ।
आवाहाश्च विवाहाश्च सहसूतैर्मया कृताः

iṣṭaṃ ca bahubhiryajñaiḥ sahasūtairmayā'sakṛt |
āvāhāśca vivāhāśca sahasūtairmayā kṛtāḥ

मां च कृष्ण समासाद्य कृतः शस्त्रसमुद्यमः ।
दुर्योधनेन वार्ष्णेय विग्रहश्चापि पाण्डवैः

māṃ ca kṛṣṇa samāsādya kṛtaḥ śastrasamudyamaḥ |
duryodhanena vārṣṇeya vigrahaścāpi pāṇḍavaiḥ

तस्माद्रणे द्वैरथे मां प्रत्युद्यातारमच्युत ।
वृतवान्परमं कृष्ण प्रतीपं सव्यसाचिनः

tasmādraṇe dvairathe māṃ pratyudyātāramacyuta |
vṛtavānparamaṃ kṛṣṇa pratīpaṃ savyasācinaḥ

वधाद्बन्धाद्भयाद्वापि लोभाद्वापि जनार्दन ।
अनृतं नोत्सहे कर्तुं धार्तराष्ट्रस्य धीमतः

vadhādbandhādbhayādvāpi lobhādvāpi janārdana |
anṛtaṃ notsahe kartuṃ dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ

यदि ह्यद्य न गच्छेयं द्वैरथं सव्यसाचिना ।
अकीर्तिः स्याद्धृपीकेश मम पार्थस्य चोभयोः

yadi hyadya na gaccheyaṃ dvairathaṃ savyasācinā |
akīrtiḥ syāddhṛpīkeśa mama pārthasya cobhayoḥ

असंशयं हितार्थाय ब्रूयास्त्वं मधुसूदन ।
सर्वं च पाण्डवाः कुर्युस्त्वद्वशित्वान्न संशयः

asaṃśayaṃ hitārthāya brūyāstvaṃ madhusūdana |
sarvaṃ ca pāṇḍavāḥ kuryustvadvaśitvānna saṃśayaḥ

मन्त्रस्य नियमं कुर्यास्त्वमत्र मधुसूदन ।
एतदत्र हितं मन्ये सर्वं यादवनन्दन

mantrasya niyamaṃ kuryāstvamatra madhusūdana |
etadatra hitaṃ manye sarvaṃ yādavanandana

यदि जानाति मां राजा धर्मात्मा संयतेन्द्रियः ।
कुन्त्याः प्रथमजं पुत्रं न स राज्यं ग्रहीष्यति

yadi jānāti māṃ rājā dharmātmā saṃyatendriyaḥ |
kuntyāḥ prathamajaṃ putraṃ na sa rājyaṃ grahīṣyati

प्राप्य चापि महद्राज्यं तदहं मधुसूदन ।
स्फीतं दुर्योधनायैव संप्रदद्यामरिन्दम

prāpya cāpi mahadrājyaṃ tadahaṃ madhusūdana |
sphītaṃ duryodhanāyaiva saṃpradadyāmarindama

स एव राजा धर्मात्मा शाश्वतोऽस्तु युधिष्ठिरः ।
नेता यस्य हृषीकेशो योद्धा यस्य धनञ्जयः

sa eva rājā dharmātmā śāśvato'stu yudhiṣṭhiraḥ |
netā yasya hṛṣīkeśo yoddhā yasya dhanañjayaḥ

पृथिवी तस्य राष्ट्रं च यस्य भीमो महारथः ।
नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाश्च माधव

pṛthivī tasya rāṣṭraṃ ca yasya bhīmo mahārathaḥ |
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāśca mādhava

धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः सात्यकिश्च महारथः ।
उत्तमौजा युधामन्युः सत्यधर्मा च सौमकिः

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ sātyakiśca mahārathaḥ |
uttamaujā yudhāmanyuḥ satyadharmā ca saumakiḥ

चैद्यश्च चेकितानश्च शिखण्डी चापराजितः ।
इन्द्रगोपकवर्णाश्च केकया भ्रातरस्तथा ।
इन्द्रायुधसवर्णश्च कुन्तिभोजो महामनाः

caidyaśca cekitānaśca śikhaṇḍī cāparājitaḥ |
indragopakavarṇāśca kekayā bhrātarastathā |
indrāyudhasavarṇaśca kuntibhojo mahāmanāḥ

मातुलो भीमसेनस्य श्येनजिच्च महारथः ।
शङ्खः पुत्रो विराटस्य निधिस्त्वं च जनार्दन

mātulo bhīmasenasya śyenajicca mahārathaḥ |
śaṅkhaḥ putro virāṭasya nidhistvaṃ ca janārdana

महानयं कृष्ण कृतः क्षत्रस्य समुदानयः ।
राज्यं प्राप्तमिदं दीप्तं प्रथितं सर्वराजसु

mahānayaṃ kṛṣṇa kṛtaḥ kṣatrasya samudānayaḥ |
rājyaṃ prāptamidaṃ dīptaṃ prathitaṃ sarvarājasu

धार्तराष्ट्रस्य वार्ष्णेय शस्त्रयज्ञो भविष्यति ।
अस्य यज्ञस्य वेत्ता त्वं भविष्यसि जनार्दन

dhārtarāṣṭrasya vārṣṇeya śastrayajño bhaviṣyati |
asya yajñasya vettā tvaṃ bhaviṣyasi janārdana

आध्वर्यवं च ते कृष्ण ऋतावस्मिन्भविष्यति ।
होता चैवात्र बीभत्सुः सन्नद्धः स कपिध्वजः

ādhvaryavaṃ ca te kṛṣṇa ṛtāvasminbhaviṣyati |
hotā caivātra bībhatsuḥ sannaddhaḥ sa kapidhvajaḥ

गाण्डीवं स्रुक् तथा चाज्यं वीर्यं पुंसां भविष्यति ।
ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं स्थूणाकर्णं च माधव ।
मन्त्रास्तत्र भविष्यन्ति प्रयुक्ताः सव्यसाचिना

gāṇḍīvaṃ sruk tathā cājyaṃ vīryaṃ puṃsāṃ bhaviṣyati |
aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ sthūṇākarṇaṃ ca mādhava |
mantrāstatra bhaviṣyanti prayuktāḥ savyasācinā

अनुयातश्च पितरमधिको वा पराक्रमे ।
गीतं स्तोत्रं स सौभद्रः सम्यक् तत्र भविष्यति

anuyātaśca pitaramadhiko vā parākrame |
gītaṃ stotraṃ sa saubhadraḥ samyak tatra bhaviṣyati

उद्गातात्र पुनर्भीमः प्रस्तोता सुमहाबलः ।
विनदन्स नरव्याघ्रो नागानीकान्तकृद्रणे

udgātātra punarbhīmaḥ prastotā sumahābalaḥ |
vinadansa naravyāghro nāgānīkāntakṛdraṇe

स चैव तत्र धर्मात्मा शश्वद्राजा युधिष्ठिरः ।
जपैर्होमैश्च संयुक्तो ब्रह्मत्वं कारयिष्यति

sa caiva tatra dharmātmā śaśvadrājā yudhiṣṭhiraḥ |
japairhomaiśca saṃyukto brahmatvaṃ kārayiṣyati

शङ्खशब्दाः समुरजा भेर्यश्च मधुसूदन ।
उत्कृष्टः सिंहनादश्च सुब्रह्मण्यो भविष्यति

śaṅkhaśabdāḥ samurajā bheryaśca madhusūdana |
utkṛṣṭaḥ siṃhanādaśca subrahmaṇyo bhaviṣyati

नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ यशस्विनौ ।
शामित्रं तौ महावीर्यौ सम्यक् तत्र भविष्यतः ।
तौ मैत्रावरुणाग्नीध्रौ महावीर्यौ भविष्यतः

nakulaḥ sahadevaśca mādrīputrau yaśasvinau |
śāmitraṃ tau mahāvīryau samyak tatra bhaviṣyataḥ |
tau maitrāvaruṇāgnīdhrau mahāvīryau bhaviṣyataḥ

कल्माषदण्डा गोविन्द विमला रथपङ्क्तयः ।
यूपाः समुपकल्पन्तामस्मिन्यज्ञे जनार्दन

kalmāṣadaṇḍā govinda vimalā rathapaṅktayaḥ |
yūpāḥ samupakalpantāmasminyajñe janārdana

कर्णिनालीकनाराचा वत्सदन्तोपबृंहणाः ।
तोमराः सोमकलशाः पवित्राणि धनूंषि च

karṇinālīkanārācā vatsadantopabṛṃhaṇāḥ |
tomarāḥ somakalaśāḥ pavitrāṇi dhanūṃṣi ca

असयोऽत्र कपालानि पुरोडाशाः शिरांसि च ।
हविस्तु रुधिरं कृष्ण तस्मिन्यज्ञे भविष्यति

asayo'tra kapālāni puroḍāśāḥ śirāṃsi ca |
havistu rudhiraṃ kṛṣṇa tasminyajñe bhaviṣyati

इध्माः परिधयश्चैव शक्तयो विमला गदाः ।
सदस्या द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः

idhmāḥ paridhayaścaiva śaktayo vimalā gadāḥ |
sadasyā droṇaśiṣyāśca kṛpasya ca śaradvataḥ

इषवोऽत्र परिस्तोमा मुक्ता गाण्डीवधन्वना ।
महारथप्रयुक्ताश्च द्रोणद्रौणिप्रचोदिताः

iṣavo'tra paristomā muktā gāṇḍīvadhanvanā |
mahārathaprayuktāśca droṇadrauṇipracoditāḥ

प्रतिप्रास्थानिकं कर्म सात्यकिस्तु करिष्यति ।
दीक्षितो धार्तराष्ट्रोऽत्र पत्नी चास्य महाचमूः

pratiprāsthānikaṃ karma sātyakistu kariṣyati |
dīkṣito dhārtarāṣṭro'tra patnī cāsya mahācamūḥ

घटोत्कचोऽत्र शामित्रं करिष्यति महाबलः ।
अतिरात्रे महाबाहो वितते यज्ञकर्मणि

ghaṭotkaco'tra śāmitraṃ kariṣyati mahābalaḥ |
atirātre mahābāho vitate yajñakarmaṇi

दक्षिणा त्वस्य यज्ञस्य धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
वैतानिके कर्ममुखे जातो यत्कृष्ण पावकात्

dakṣiṇā tvasya yajñasya dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān |
vaitānike karmamukhe jāto yatkṛṣṇa pāvakāt

यदब्रुवमहं कृष्ण कटुकानि स्म पाण्डवान् ।
प्रियार्थं धार्तराष्ट्रस्य तेन तप्ये ह्यकर्मणा

yadabruvamahaṃ kṛṣṇa kaṭukāni sma pāṇḍavān |
priyārthaṃ dhārtarāṣṭrasya tena tapye hyakarmaṇā

यदा द्रक्ष्यसि मां कृष्ण निहतं सव्यसाचिना ।
पुनश्चितिस्तदा चास्य यज्ञस्याथ भविष्यति

yadā drakṣyasi māṃ kṛṣṇa nihataṃ savyasācinā |
punaścitistadā cāsya yajñasyātha bhaviṣyati

दुःशासनस्य रुधिरं यदा पास्यति पाण्डवः ।
आनर्दं नर्दतः सम्यक् तदा सूयं भविष्यति

duḥśāsanasya rudhiraṃ yadā pāsyati pāṇḍavaḥ |
ānardaṃ nardataḥ samyak tadā sūyaṃ bhaviṣyati

यदा द्रोणं च भीष्मं च पाञ्चाल्यौ पातयिष्यतः ।
तदा यज्ञावसानं तद्भविष्यति जनार्दन

yadā droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca pāñcālyau pātayiṣyataḥ |
tadā yajñāvasānaṃ tadbhaviṣyati janārdana

दुर्योधनं यदा हन्ता भीमसेनो महाबलः ।
तदा समाप्स्यते यज्ञो धार्तराष्ट्रस्य माधव

duryodhanaṃ yadā hantā bhīmaseno mahābalaḥ |
tadā samāpsyate yajño dhārtarāṣṭrasya mādhava

स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य सङ्गताः ।
हतेश्वरा नष्टपुत्रा हतनाथाश्च केशव

snuṣāśca prasnuṣāścaiva dhṛtarāṣṭrasya saṅgatāḥ |
hateśvarā naṣṭaputrā hatanāthāśca keśava

रुदन्त्यः सहगान्धार्या श्वगृध्रकुरराकुले ।
स यज्ञेऽस्मिन्नवभृथो भविष्यति जनार्दन

rudantyaḥ sahagāndhāryā śvagṛdhrakurarākule |
sa yajñe'sminnavabhṛtho bhaviṣyati janārdana

विद्यावृद्धा वयोवृद्धाः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ।
वृथा मृत्युं न कुर्वीरंस्त्वत्कृते मधुसूदन

vidyāvṛddhā vayovṛddhāḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha |
vṛthā mṛtyuṃ na kurvīraṃstvatkṛte madhusūdana

शस्त्रेण निधनं गच्छेत्समृद्धं क्षत्रमण्डलम् ।
करुक्षेत्रे पुण्यतमे त्रैलोक्यस्यापि केशव

śastreṇa nidhanaṃ gacchetsamṛddhaṃ kṣatramaṇḍalam |
karukṣetre puṇyatame trailokyasyāpi keśava

तदत्र पुण्डरीकाक्ष विधत्स्व यदभीप्सितम् ।
यथा कार्त्स्न्येन वार्ष्णेय क्षत्रं स्वर्गमवाप्नुयात्

tadatra puṇḍarīkākṣa vidhatsva yadabhīpsitam |
yathā kārtsnyena vārṣṇeya kṣatraṃ svargamavāpnuyāt

यावत्स्थास्यन्ति गिरयः सरितश्च जनार्दन ।
तावत्कीर्तिभवः शब्दः शाश्वतोयं भविष्यति

yāvatsthāsyanti girayaḥ saritaśca janārdana |
tāvatkīrtibhavaḥ śabdaḥ śāśvatoyaṃ bhaviṣyati

ब्राह्मणाः कथयिष्यन्ति महाभारतमाहवम् ।
समागमेषु वार्ष्णेय क्षत्रियाणां यशोधनम्

brāhmaṇāḥ kathayiṣyanti mahābhāratamāhavam |
samāgameṣu vārṣṇeya kṣatriyāṇāṃ yaśodhanam

समुपानय कौन्तेयं युद्धाय मम केशव ।
मन्त्रसंवरणं कुर्वन्नित्यमेव परन्तप

samupānaya kaunteyaṃ yuddhāya mama keśava |
mantrasaṃvaraṇaṃ kurvannityameva parantapa