उद्योग पर्व

अध्याय 14: उपश्रुति शची को छिपे इन्द्र तक ले जाती हैं

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि चतुर्दशोऽध्यायः ॥

18 श्लोक · 14 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

उपश्रुति शची को छिपे इन्द्र तक ले जाती हैं

उपश्रुति युवा, सुन्दर रूप में प्रकट होकर शची से कहती हैं कि वे उनके सत्य और पातिव्रत्य से खिंचकर शक्र को दिखाने आई हैं। वे शची को हिमालय और विशाल समुद्र के पार वृक्षों और लताओं से ढके एक महाद्वीप पर ले जाती हैं। वहाँ पाँच रंगों के कमलों का सरोवर है, जिन पर भौंरे गुंजार करते हैं। एक कमल की नाल चीरकर दोनों भीतर जाती हैं, और नाल के एक तन्तु में शची अति सूक्ष्म रूप में स्थित इन्द्र को पाती हैं। वे उनके पुराने पराक्रमों से स्तुति कर बताती हैं कि घमण्डी नहुष ने उन्हें बुलाया है और समय नियत किया है। वे विनती करती हैं कि इन्द्र प्रकट होकर नहुष को मारें और फिर देवताओं पर राज्य करें।

शल्य उवाच

14.1

अथैनां रूपिणी साध्वीमुपातिष्ठदुपश्रुतिः ।
तां वयोरूपसंपन्नां दृष्ट्वा देवीमुपस्थिताम्

athaināṃ rūpiṇī sādhvīmupātiṣṭhadupaśrutiḥ |
tāṃ vayorūpasaṃpannāṃ dṛṣṭvā devīmupasthitām

14.2

इन्द्राणी संप्रहृष्टात्मा संपूज्यैनामथाब्रवीत् ।
इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं का त्वं ब्रूहि वरानने

indrāṇī saṃprahṛṣṭātmā saṃpūjyaināmathābravīt |
icchāmi tvāmahaṃ jñātuṃ kā tvaṃ brūhi varānane

उपश्रुतिरुवाच

14.3

उपश्रुतिरहं देवि तवान्तिकमुपागता ।
दर्शनं चैव संप्राप्ता तव सत्येन भामिनि

upaśrutirahaṃ devi tavāntikamupāgatā |
darśanaṃ caiva saṃprāptā tava satyena bhāmini

14.4

पतिव्रता च युक्ता च यमेन नियमेन च ।
दर्शयिष्यामि ते शक्रं देवं वृत्रनिषूदनम्

pativratā ca yuktā ca yamena niyamena ca |
darśayiṣyāmi te śakraṃ devaṃ vṛtraniṣūdanam

14.5

क्षिप्रमन्वेहि भद्रं ते द्रक्ष्यसे सुरसत्तमम् ।
ततस्तां प्रस्थितां देवीमिन्द्राणी सा समन्वगात्

kṣipramanvehi bhadraṃ te drakṣyase surasattamam |
tatastāṃ prasthitāṃ devīmindrāṇī sā samanvagāt

14.6

देवारण्यान्यतिक्रम्य पर्वतांश्च बहूंस्ततः ।
हिमवन्तमतिक्रम्य उत्तरं पार्श्वमागमत्

devāraṇyānyatikramya parvatāṃśca bahūṃstataḥ |
himavantamatikramya uttaraṃ pārśvamāgamat

14.7

समुद्रं च समासाद्य बहुयोजनविस्तृतम् ।
आससाद महाद्वीपं नानाद्रुमलतावृतम्

samudraṃ ca samāsādya bahuyojanavistṛtam |
āsasāda mahādvīpaṃ nānādrumalatāvṛtam

14.8

तत्रापश्यत्सरो दिव्यं नानाशकुनिभिर्वृतम् ।
शतयोजनविस्तीर्णं तावदेवायतं शुभम्

tatrāpaśyatsaro divyaṃ nānāśakunibhirvṛtam |
śatayojanavistīrṇaṃ tāvadevāyataṃ śubham

14.9

तत्र दिव्यानि पद्मानि पञ्चवर्णानि भारत ।
षट्पदैरुपगीतानि प्रफुल्लानि सहस्रशः

tatra divyāni padmāni pañcavarṇāni bhārata |
ṣaṭpadairupagītāni praphullāni sahasraśaḥ

14.10

सरसस्तस्य मध्ये तु पद्मिनी महती शुभा ।
गौरेणोन्नतनालेन पद्मेन महता वृता

sarasastasya madhye tu padminī mahatī śubhā |
gaureṇonnatanālena padmena mahatā vṛtā

14.11

पद्मस्य भित्त्वा नालं च विवेश सहिता तया ।
बिसतन्तुप्रविष्टं च तत्रापश्यच्छतक्रतुम्

padmasya bhittvā nālaṃ ca viveśa sahitā tayā |
bisatantupraviṣṭaṃ ca tatrāpaśyacchatakratum

14.12

तं दृष्ट्वा च सुसूक्ष्मेण रूपेणावस्थितं प्रभुम् ।
सूक्ष्मरूपधरा देवी बभूवोपश्रुतिश्च सा

taṃ dṛṣṭvā ca susūkṣmeṇa rūpeṇāvasthitaṃ prabhum |
sūkṣmarūpadharā devī babhūvopaśrutiśca sā

14.13

इन्द्रं तुष्टाव चेन्द्राणी विश्रुतैः पूर्वकर्मभिः ।
स्तूयमानस्ततो देवः शचीमाह पुरन्दरः

indraṃ tuṣṭāva cendrāṇī viśrutaiḥ pūrvakarmabhiḥ |
stūyamānastato devaḥ śacīmāha purandaraḥ

14.14

किमर्थमसि संप्राप्ता विज्ञातश्च कथं त्वहम् ।
ततः सा कथयामास नहुषस्य विचेष्टितम्

kimarthamasi saṃprāptā vijñātaśca kathaṃ tvaham |
tataḥ sā kathayāmāsa nahuṣasya viceṣṭitam

14.15

इन्द्रत्वं त्रिषु लोकेषु प्राप्य वीर्यसमन्वितः ।
दर्पाविष्टश्च दुष्टात्मा मामुवाच शतक्रतो

indratvaṃ triṣu lokeṣu prāpya vīryasamanvitaḥ |
darpāviṣṭaśca duṣṭātmā māmuvāca śatakrato

14.16

उपतिष्ठेति स क्रूरः कालं च कृतवान्मम ।
यदि न त्रास्यसि विभो करिष्यति स मां वशे

upatiṣṭheti sa krūraḥ kālaṃ ca kṛtavānmama |
yadi na trāsyasi vibho kariṣyati sa māṃ vaśe

14.17

एतेन चाहं संप्राप्ता द्रुतं शक्र तवान्तिकम् ।
जहि रौद्रं महाबाहो नहुषं पापनिश्चयम्

etena cāhaṃ saṃprāptā drutaṃ śakra tavāntikam |
jahi raudraṃ mahābāho nahuṣaṃ pāpaniścayam

14.18

प्रकाशयस्व चात्मानं दैत्यदानवसूदन ।
तेजः समाप्नुहि विभो देवराज्यं प्रशाधि च

prakāśayasva cātmānaṃ daityadānavasūdana |
tejaḥ samāpnuhi vibho devarājyaṃ praśādhi ca

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)