अध्याय 139: अर्जुन से लड़ने के विचार से भीष्म-द्रोण दुःखी

एवमुक्तस्तु विमनास्तिर्यग्दृष्टिरधोमुखः ।
संहत्य च भ्रुवोर्मध्यं न किञ्चिद्व्याजहार ह

evamuktastu vimanāstiryagdṛṣṭiradhomukhaḥ |
saṃhatya ca bhruvormadhyaṃ na kiñcidvyājahāra ha

तं वै विमनसं दृष्ट्वा संप्रेक्ष्यान्योन्यमन्तिकात् ।
पुनरेवोत्तरं वाक्यमुक्तवन्तौ नरर्षभौ

taṃ vai vimanasaṃ dṛṣṭvā saṃprekṣyānyonyamantikāt |
punarevottaraṃ vākyamuktavantau nararṣabhau

शुश्रूषमनसूयं च ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ।
प्रतियोत्स्यामहे पार्थमतो दुःखतरं नु किम्

śuśrūṣamanasūyaṃ ca brahmaṇyaṃ satyavādinam |
pratiyotsyāmahe pārthamato duḥkhataraṃ nu kim

अश्वत्थाम्नि यथा पुत्रे भूयो मम धनञ्जये ।
बहुमानः परो राजन्सन्नतिश्च कपिध्वजे

aśvatthāmni yathā putre bhūyo mama dhanañjaye |
bahumānaḥ paro rājansannatiśca kapidhvaje

तं चेत्पुत्रात्प्रियतमं प्रतियोत्स्ये धनञ्जयम् ।
क्षात्रं धर्ममनुष्ठाय धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम्

taṃ cetputrātpriyatamaṃ pratiyotsye dhanañjayam |
kṣātraṃ dharmamanuṣṭhāya dhigastu kṣatrijīvikām

यस्य लोके समो नास्ति कश्चिदन्यो धनुर्धरः ।
मत्प्रसादात्स बीभत्सुः श्रेयानन्यैर्धनुर्धरैः

yasya loke samo nāsti kaścidanyo dhanurdharaḥ |
matprasādātsa bībhatsuḥ śreyānanyairdhanurdharaiḥ

मित्रध्रुग्दुष्टभावश्च नास्तिकोऽथानृजुः शठः ।
न सत्सु लभते पूजां यज्ञे मूर्ख इवागतः

mitradhrugduṣṭabhāvaśca nāstiko'thānṛjuḥ śaṭhaḥ |
na satsu labhate pūjāṃ yajñe mūrkha ivāgataḥ

वार्यमाणोऽपि पापेभ्यः पापात्मा पापमिच्छति ।
चोद्यमानोऽपि पापेन शुभात्मा शुभमिच्छति

vāryamāṇo'pi pāpebhyaḥ pāpātmā pāpamicchati |
codyamāno'pi pāpena śubhātmā śubhamicchati

मिथ्योपचरिता ह्येते वर्तमान ह्यनुप्रिये ।
अहितत्वाय कल्पन्ते दोषा भरतसत्तम

mithyopacaritā hyete vartamāna hyanupriye |
ahitatvāya kalpante doṣā bharatasattama

त्वमुक्तः कुरुवृद्धेन मया च विदुरेण च ।
वासुदेवेन च तथा श्रेयो नैवाभिमन्यसे

tvamuktaḥ kuruvṛddhena mayā ca vidureṇa ca |
vāsudevena ca tathā śreyo naivābhimanyase

अस्ति मे बलमित्येव सहसा त्वं तितीर्षसि ।
सग्राहनक्रमकरं गङ्गावेगमिवोष्णगे

asti me balamityeva sahasā tvaṃ titīrṣasi |
sagrāhanakramakaraṃ gaṅgāvegamivoṣṇage

वाससैव यथा हि त्वं प्रावृण्वानोऽभिमन्यसे ।
स्रजं त्यक्तामिव प्राप्य लोभाद्यौधिष्ठिरीं श्रियम्

vāsasaiva yathā hi tvaṃ prāvṛṇvāno'bhimanyase |
srajaṃ tyaktāmiva prāpya lobhādyaudhiṣṭhirīṃ śriyam

द्रौपदीसहितं पार्थं सायुधैर्भ्रातृभिर्वृतम् ।
वनस्थमपि राज्यस्थः पाण्डवं को विजेष्यति

draupadīsahitaṃ pārthaṃ sāyudhairbhrātṛbhirvṛtam |
vanasthamapi rājyasthaḥ pāṇḍavaṃ ko vijeṣyati

निदेशे यस्य राजानः सर्वे तिष्ठन्ति किङ्कराः ।
तमैलविलमासाद्य धर्मराजो व्यराजत

nideśe yasya rājānaḥ sarve tiṣṭhanti kiṅkarāḥ |
tamailavilamāsādya dharmarājo vyarājata

कुबेरसदनं प्राप्य ततो रत्नान्यवाप्य च ।
स्फीतमाक्रम्य ते राष्ट्रं राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः

kuberasadanaṃ prāpya tato ratnānyavāpya ca |
sphītamākramya te rāṣṭraṃ rājyamicchanti pāṇḍavāḥ

दत्तं हुतमधीतं च ब्राह्मणास्तर्पिता धनैः ।
आवयोर्गतमायुश्च कृतकृत्यौ च विद्धि नौ

dattaṃ hutamadhītaṃ ca brāhmaṇāstarpitā dhanaiḥ |
āvayorgatamāyuśca kṛtakṛtyau ca viddhi nau

त्वं तु हित्वा सुखं राज्यं मित्राणि च धनानि च ।
विग्रहं पाण्डवैः कृत्वा महद्व्यसनमाप्स्यसि

tvaṃ tu hitvā sukhaṃ rājyaṃ mitrāṇi ca dhanāni ca |
vigrahaṃ pāṇḍavaiḥ kṛtvā mahadvyasanamāpsyasi

द्रौपदी यस्य चाशास्ते विजयं सत्यवादिनी ।
तपोघोरव्रता देवी कथं जेष्यसि पाण्डवम्

draupadī yasya cāśāste vijayaṃ satyavādinī |
tapoghoravratā devī kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam

मन्त्री जनार्दनो यस्य भ्राता यस्य धनञ्जयः ।
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः कथं जेष्यसि पाण्डवम्

mantrī janārdano yasya bhrātā yasya dhanañjayaḥ |
sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam

सहाया ब्राह्मणा यस्य धृतिमन्तो जितेन्द्रियाः ।
तमुग्रतपसं वीरं कथं जेष्यसि पाण्डवम्

sahāyā brāhmaṇā yasya dhṛtimanto jitendriyāḥ |
tamugratapasaṃ vīraṃ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam

पुनरुक्तं च वक्ष्यामि यत्कार्यं भूतिमिच्छता ।
सुहृदा मञ्जमानेषु सुहृत्सु व्यसनार्णवे

punaruktaṃ ca vakṣyāmi yatkāryaṃ bhūtimicchatā |
suhṛdā mañjamāneṣu suhṛtsu vyasanārṇave

अलं युद्धेन तैर्वीरैः शाम्य त्वं कुरुवृद्धये ।
मा गमः सतुतामात्यःसमित्रश्च यमक्षयम्

alaṃ yuddhena tairvīraiḥ śāmya tvaṃ kuruvṛddhaye |
mā gamaḥ satutāmātyaḥsamitraśca yamakṣayam