अध्याय 137: अर्जुन, भीम और द्रौपदी के लिए कुन्ती का सन्देश

अर्जुनं केशव ब्रूयास्त्वयि जाते स्म सूतके ।
उपोपविष्टा नारीभिराश्रमे परिवारिता

arjunaṃ keśava brūyāstvayi jāte sma sūtake |
upopaviṣṭā nārībhirāśrame parivāritā

अथान्तरिक्षे वागासीद्दिव्यरूपा मनोरमा ।
सहस्राक्षसमः कुन्ति भविष्यत्येष ते सुतः ।

athāntarikṣe vāgāsīddivyarūpā manoramā |
sahasrākṣasamaḥ kunti bhaviṣyatyeṣa te sutaḥ |

एष जेष्यति सङ्ग्रामे कुरून्सर्वान्समागतान् ।
भीमसेनद्वितीयश्च लोकमुद्वर्तयिष्यति

eṣa jeṣyati saṅgrāme kurūnsarvānsamāgatān |
bhīmasenadvitīyaśca lokamudvartayiṣyati

पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् ।
हत्वा कुरूंश्च सङ्ग्रामे वासुदेवसहायवान्

putraste pṛthivīṃ jetā yaśaścāsya divaṃ spṛśet |
hatvā kurūṃśca saṅgrāme vāsudevasahāyavān

पित्र्यमंशं प्रनष्टं च पुनरप्युद्धरिष्यति ।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमांस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति

pitryamaṃśaṃ pranaṣṭaṃ ca punarapyuddhariṣyati |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmāṃstrīnmedhānāhariṣyati

स सत्यसन्धो बीभत्सुः सव्यसाची यथाच्युत ।
तथा त्वमेव जानासि बलवन्तं दुरासदम्

sa satyasandho bībhatsuḥ savyasācī yathācyuta |
tathā tvameva jānāsi balavantaṃ durāsadam

तथा तदस्तु दाशार्ह यथा वागभ्यभाषत ।
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय तथा सत्यं भविष्यति

tathā tadastu dāśārha yathā vāgabhyabhāṣata |
dharmaścedasti vārṣṇeya tathā satyaṃ bhaviṣyati

त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि ।
नाहं तदभ्यसूयामि यथा वागभ्यभाषत

tvaṃ cāpi tattathā kṛṣṇa sarvaṃ saṃpādayiṣyasi |
nāhaṃ tadabhyasūyāmi yathā vāgabhyabhāṣata

नमो धर्माय महते धर्मो धारयति प्रजाः ।
एतद्धनञ्जयो वाच्यो नित्योद्युक्तो वृकोदरः

namo dharmāya mahate dharmo dhārayati prajāḥ |
etaddhanañjayo vācyo nityodyukto vṛkodaraḥ

यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ।
न हि वैरं समासाद्य सीदन्ति पुरुषर्षभाः

yadarthaṃ kṣatriyā sūte tasya kālo'yamāgataḥ |
na hi vairaṃ samāsādya sīdanti puruṣarṣabhāḥ

विदिता ते सदा बुद्धिर्भीमस्य न स शाम्यति ।
यावदन्तं न कुरुते शत्रूणां शत्रुकर्शनः

viditā te sadā buddhirbhīmasya na sa śāmyati |
yāvadantaṃ na kurute śatrūṇāṃ śatrukarśanaḥ

तावदेव महापबाहुर्निशासु न सुखं लभेत् ।
सर्वधऱ्मविशेषज्ञां स्नुषां पाण्डोर्महात्मनः ।
व्रूया माधव कल्याणीं कृष्ण कृष्णां यशस्विनीम्

tāvadeva mahāpabāhurniśāsu na sukhaṃ labhet |
sarvadhaṟmaviśeṣajñāṃ snuṣāṃ pāṇḍormahātmanaḥ |
vrūyā mādhava kalyāṇīṃ kṛṣṇa kṛṣṇāṃ yaśasvinīm

युक्तमेतन्महाभागे कुले जाते यशस्विनि ।
यन्मे पुत्रेषु सर्वेषु यथावत्त्वमवर्तिथाः

yuktametanmahābhāge kule jāte yaśasvini |
yanme putreṣu sarveṣu yathāvattvamavartithāḥ

माद्रीपुत्रौ च वक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतावुभौ ।
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि

mādrīputrau ca vaktavyau kṣatradharmaratāvubhau |
vikrameṇārjitānbhogānvṛṇītaṃ jīvitādapi

विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः ।
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम

vikramādhigatā hyarthāḥ kṣatradharmeṇa jīvataḥ |
mano manuṣyasya sadā prīṇanti puruṣottama

यच्च वः प्रेक्षमाणानां सर्वधर्मोपचायिनाम् ।
पाञ्चाली परुषाण्युक्तका को नु तत्क्षन्तुमर्हति

yacca vaḥ prekṣamāṇānāṃ sarvadharmopacāyinām |
pāñcālī paruṣāṇyuktakā ko nu tatkṣantumarhati

न राज्यहरणं दुःखं द्यूते चापि पराजयः ।
प्रव्राजनं सुतानां वा न मे तद्दुःखकारणम्

na rājyaharaṇaṃ duḥkhaṃ dyūte cāpi parājayaḥ |
pravrājanaṃ sutānāṃ vā na me tadduḥkhakāraṇam

यत्र सा बृहती श्यामा सभायां रुदती तदा ।
अश्रौषीत्परुषा वाचस्तन्मे दुःखतरं महत्

yatra sā bṛhatī śyāmā sabhāyāṃ rudatī tadā |
aśrauṣītparuṣā vācastanme duḥkhataraṃ mahat

स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा ।
नाध्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती

strīdharmiṇī varārohā kṣatradharmaratā sadā |
nādhyagacchattadā nāthaṃ kṛṣṇā nāthavatī satī

तं वै ब्रूहि महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
अर्जुनं पुरुषव्याघ्रं द्रौपद्याः पदवीं चर

taṃ vai brūhi mahābāho sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
arjunaṃ puruṣavyāghraṃ draupadyāḥ padavīṃ cara

विदितं हि तवात्यन्तं क्रूद्धाविव यमान्तकौ ।
भीमार्जुनौ नयेतां हि देवानपि परां गतिम्

viditaṃ hi tavātyantaṃ krūddhāviva yamāntakau |
bhīmārjunau nayetāṃ hi devānapi parāṃ gatim

तयोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभागता ।
दुःशासनश्च यद्भीमं कटुकान्यभ्यभाषत

tayoścaitadavajñānaṃ yatsā kṛṣṇā sabhāgatā |
duḥśāsanaśca yadbhīmaṃ kaṭukānyabhyabhāṣata

पश्यतां कुरुवीराणां तच्च संस्मारयेः पुनः ।
पाण्डवान्कुशलं पृच्छेः सपुत्रान्कृष्णया सह

paśyatāṃ kuruvīrāṇāṃ tacca saṃsmārayeḥ punaḥ |
pāṇḍavānkuśalaṃ pṛccheḥ saputrānkṛṣṇayā saha

मां वै कुशलिनीं ब्रूयास्तेषु भूयो जनार्दन ।
अरिष्टं गच्छ पन्थानं पुत्रान्मे प्रतिपालय

māṃ vai kuśalinīṃ brūyāsteṣu bhūyo janārdana |
ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ putrānme pratipālaya

अभिवाद्याथ तां कृष्णः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
निश्चक्राम महाबाहुः सिंहखेलगतिस्ततः

abhivādyātha tāṃ kṛṣṇaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |
niścakrāma mahābāhuḥ siṃhakhelagatistataḥ

ततो विसर्जयामास भीष्मादीन्कुरुपुङ्गवान् ।
आरोप्याथ रथे कर्णं प्रायात्सात्यकिना सह

tato visarjayāmāsa bhīṣmādīnkurupuṅgavān |
āropyātha rathe karṇaṃ prāyātsātyakinā saha

ततः प्रयाते दाशार्हे कुरवः सङ्गता मिथः ।
जजल्पुर्महदाश्चर्यं केशवे परमाद्भुतम्

tataḥ prayāte dāśārhe kuravaḥ saṅgatā mithaḥ |
jajalpurmahadāścaryaṃ keśave paramādbhutam

प्रमूढा पृथिवी सर्वा मृत्युपाशवशीकृता ।
दुर्योधनस्य बालिश्यान्नैतदस्तीति चाब्रुवन्

pramūḍhā pṛthivī sarvā mṛtyupāśavaśīkṛtā |
duryodhanasya bāliśyānnaitadastīti cābruvan

ततो निर्याय नगरात्प्रययौ पुरुषोत्तमः ।
मन्त्रयामास च तदा कर्णेन सुचिरं सह

tato niryāya nagarātprayayau puruṣottamaḥ |
mantrayāmāsa ca tadā karṇena suciraṃ saha

विसर्जयित्वा राधेयं सर्वयादवनन्दनः ।
ततो जवेन महता तूर्णमश्वानचोदयत्

visarjayitvā rādheyaṃ sarvayādavanandanaḥ |
tato javena mahatā tūrṇamaśvānacodayat

ते पिबन्त इवाकाशं दारुकेण प्रचोदिताः ।
हया जग्मुर्महावेगा मनोमारुतरंहसः

te pibanta ivākāśaṃ dārukeṇa pracoditāḥ |
hayā jagmurmahāvegā manomārutaraṃhasaḥ

ते व्यतीत्य महाध्वानं क्षिप्रं श्येना इवाशुगाः ।
उच्चैर्जग्मुरुपप्लाव्यं शार्ङ्गधन्वानमावहन्

te vyatītya mahādhvānaṃ kṣipraṃ śyenā ivāśugāḥ |
uccairjagmurupaplāvyaṃ śārṅgadhanvānamāvahan