अध्याय 117: काशीराज दिवोदास और प्रतर्दन का जन्म

महावीर्यो महीपालः काशीनामीश्वरः प्रभुः ।
दिवोदास इति ख्यातो भैमसेनिर्नराधिपः

mahāvīryo mahīpālaḥ kāśīnāmīśvaraḥ prabhuḥ |
divodāsa iti khyāto bhaimasenirnarādhipaḥ

तत्र गच्छावहे भद्रे शनैरागच्छ मा शुचः ।
धार्मिकः संयमे युक्तः सत्ये चैव जनेश्वरः

tatra gacchāvahe bhadre śanairāgaccha mā śucaḥ |
dhārmikaḥ saṃyame yuktaḥ satye caiva janeśvaraḥ

तमुपागम्य स मुनिर्न्यायतस्तेन सत्कृतः ।
गालवः प्रसवस्यार्थे तं नृपं प्रत्यचोदयत्

tamupāgamya sa munirnyāyatastena satkṛtaḥ |
gālavaḥ prasavasyārthe taṃ nṛpaṃ pratyacodayat

श्रुतमेतन्मया पूर्वं किमुक्त्वा विस्तरं द्विज ।
काङ्क्षितो हि मयैषोऽर्थः श्रुत्वैव द्विजसत्तम

śrutametanmayā pūrvaṃ kimuktvā vistaraṃ dvija |
kāṅkṣito hi mayaiṣo'rthaḥ śrutvaiva dvijasattama

एतच्च मे बहुमतं यदुत्सृज्य नराधिपान् ।
मामेवमुपयातोऽसि भावि चैतदसंशयम्

etacca me bahumataṃ yadutsṛjya narādhipān |
māmevamupayāto'si bhāvi caitadasaṃśayam

स एव विभवोऽसमाकमश्वानामपि गालव ।
अहमप्येकमेवास्यां जनयिष्यामि पार्थिवम्

sa eva vibhavo'samākamaśvānāmapi gālava |
ahamapyekamevāsyāṃ janayiṣyāmi pārthivam

तथेत्युक्त्वा द्विजश्रेष्ठः प्रादात्कन्यां महीपतेः ।
विधिपूर्वां च तां राजा कन्यां प्रतिगृहीतवान्

tathetyuktvā dvijaśreṣṭhaḥ prādātkanyāṃ mahīpateḥ |
vidhipūrvāṃ ca tāṃ rājā kanyāṃ pratigṛhītavān

रेमे स तस्यां राजर्षिः प्रभावत्यां यथा रविः ।
स्वाहायां च यथा वह्निर्यथा शाच्यां च वासवः

reme sa tasyāṃ rājarṣiḥ prabhāvatyāṃ yathā raviḥ |
svāhāyāṃ ca yathā vahniryathā śācyāṃ ca vāsavaḥ

यथा चन्द्रश्च रोहिण्यां यथा धूमोर्णया यमः ।
वरुणश्च यथा गौर्यां यथा चर्ध्यां धनेश्वरः

yathā candraśca rohiṇyāṃ yathā dhūmorṇayā yamaḥ |
varuṇaśca yathā gauryāṃ yathā cardhyāṃ dhaneśvaraḥ

यथा नारायणो लक्ष्म्यां जाह्नव्यां च यथोदधिः ।
यथा रुद्रश्च रुद्राण्यां यथा वेद्यां पितामहः

yathā nārāyaṇo lakṣmyāṃ jāhnavyāṃ ca yathodadhiḥ |
yathā rudraśca rudrāṇyāṃ yathā vedyāṃ pitāmahaḥ

अदृश्यन्त्यां च वासिष्ठो वसिष्ठश्चाक्षमालया ।
च्यवनश्च सुकन्यायां पुलस्त्यः सन्ध्यया यथा

adṛśyantyāṃ ca vāsiṣṭho vasiṣṭhaścākṣamālayā |
cyavanaśca sukanyāyāṃ pulastyaḥ sandhyayā yathā

अगस्त्यश्चापि वैदर्भ्यां सावित्र्यां सत्यवान्यथा ।
यथा भृगुः पुलोमायामदित्यां कश्यपो यथा

agastyaścāpi vaidarbhyāṃ sāvitryāṃ satyavānyathā |
yathā bhṛguḥ pulomāyāmadityāṃ kaśyapo yathā

रेणुकायां यथार्चीको हैमवत्यां च कौशिकः ।
बृहस्पतिश्च तारायां शुक्रश्च शतपर्वणा

reṇukāyāṃ yathārcīko haimavatyāṃ ca kauśikaḥ |
bṛhaspatiśca tārāyāṃ śukraśca śataparvaṇā

यथा भूम्यां भूमिपतिरुर्वश्यां च पुरूरवाः ।
ऋचीकः सत्यवत्यां च सरस्वस्यां यथा मनुः

yathā bhūmyāṃ bhūmipatirurvaśyāṃ ca purūravāḥ |
ṛcīkaḥ satyavatyāṃ ca sarasvasyāṃ yathā manuḥ

शकुन्तलायां दुष्यन्तो धृत्यां धर्मश्च शाश्वतः ।
दमयन्त्यां नलश्चैव सत्यवत्यां च नारदः

śakuntalāyāṃ duṣyanto dhṛtyāṃ dharmaśca śāśvataḥ |
damayantyāṃ nalaścaiva satyavatyāṃ ca nāradaḥ

जरत्कारुर्जरत्कार्वां पुलस्त्यश्च प्रतीच्यया ।
मेनकायां यथोर्णायुस्तुम्बुरुश्चैव रम्भया

jaratkārurjaratkārvāṃ pulastyaśca pratīcyayā |
menakāyāṃ yathorṇāyustumburuścaiva rambhayā

वासुकिः शतशीर्षायां कुमार्यां च धनञ्जयः ।
वैदेह्यां च यथा रामो रुक्मिण्यां च जनार्दनः

vāsukiḥ śataśīrṣāyāṃ kumāryāṃ ca dhanañjayaḥ |
vaidehyāṃ ca yathā rāmo rukmiṇyāṃ ca janārdanaḥ

तथा तु रममाणस्य दिवोदासस्य भूपतेः ।
माधवी जनयामास पुत्रमेकं प्रतर्दनम्

tathā tu ramamāṇasya divodāsasya bhūpateḥ |
mādhavī janayāmāsa putramekaṃ pratardanam

अथाजगाम भगवान्दिवोदासं स गालवः ।
समये समनुप्राप्ते वचनं चेदमब्रवीत्

athājagāma bhagavāndivodāsaṃ sa gālavaḥ |
samaye samanuprāpte vacanaṃ cedamabravīt

निर्यातयतु मे कन्यां भवांस्तिष्ठन्तु वाजिनः ।
यावदन्यत्र गच्छामि शुल्कार्थं पृथिवीपते

niryātayatu me kanyāṃ bhavāṃstiṣṭhantu vājinaḥ |
yāvadanyatra gacchāmi śulkārthaṃ pṛthivīpate

दिवोदासोऽथ धर्मात्मा समये गालवस्य ताम् ।
कान्यां निर्यातयामास स्थितः सत्ये महीपतिः

divodāso'tha dharmātmā samaye gālavasya tām |
kānyāṃ niryātayāmāsa sthitaḥ satye mahīpatiḥ