अध्याय 114: गरुड़ और गालव राजा ययाति के पास

अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः ।
निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना शोधितं तथा ।
यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते

athāha gālavaṃ dīnaṃ suparṇaḥ patatāṃ varaḥ |
nirmitaṃ vahninā bhūmau vāyunā śodhitaṃ tathā |
yasmāddhiraṇmayaṃ sarvaṃ hiraṇyaṃ tena cocyate

धत्ते धारयते चेदमतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तदेतत्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम्

dhatte dhārayate cedamatasmātkāraṇāddhanam |
tadetatriṣu lokeṣu dhanaṃ tiṣṭhati śāśvatam

नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा ।
मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम्

nityaṃ proṣṭhapadābhyāṃ ca śukre dhanapatau tathā |
manuṣyebhyaḥ samādatte śukraścittārjitaṃ dhanam

अजैकपादहिर्बुध्न्यौ रक्ष्येते धनदेन च ।
एवं न शक्यते लब्धुमलब्धव्यं द्विजर्षभ ।
ऋते च धनमश्वानां नावाप्तिर्विद्यते तव

ajaikapādahirbudhnyau rakṣyete dhanadena ca |
evaṃ na śakyate labdhumalabdhavyaṃ dvijarṣabha |
ṛte ca dhanamaśvānāṃ nāvāptirvidyate tava

स त्वं याचात्र राजानं कंचिद्राजर्षिवंशजम् ।
अपीड्य राजा पौरान्हि यो नौ कुर्यात्कृतार्थिनौ

sa tvaṃ yācātra rājānaṃ kaṃcidrājarṣivaṃśajam |
apīḍya rājā paurānhi yo nau kuryātkṛtārthinau

अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा ।
अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि

asti somānvavāye me jātaḥ kaścinnṛpaḥ sakhā |
abhigacchāvahe taṃ vai tasyāsti vibhavo bhuvi

ययातिर्नाम राजर्षिर्नोहुषः सत्यविक्रमः ।
स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम्

yayātirnāma rājarṣirnohuṣaḥ satyavikramaḥ |
sa dāsyati mayā cokto bhavatā cārthitaḥ svayam

विभवश्चास्य सुमहानासीद्धनपतेरिव ।
एवं गुरुधनं विद्वन्दानेनैव विशोधय

vibhavaścāsya sumahānāsīddhanapateriva |
evaṃ gurudhanaṃ vidvandānenaiva viśodhaya

तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत्क्षमम् ।
प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ

tathā tau kathayantau ca cintayantau ca yatkṣamam |
pratiṣṭhāne narapatiṃ yayātiṃ pratyupasthitau

प्रतिगृह्य च सत्कारैरर्घ्यपाद्यादिकं वरम् ।
पृष्टश्चागमने हेतुमुवाच विनतासुतः

pratigṛhya ca satkārairarghyapādyādikaṃ varam |
pṛṣṭaścāgamane hetumuvāca vinatāsutaḥ

अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः ।
विश्वामित्रस्य शिष्योऽभूद्वर्षाण्ययुतशो नृप

ayaṃ me nāhuṣa sakhā gālavastapaso nidhiḥ |
viśvāmitrasya śiṣyo'bhūdvarṣāṇyayutaśo nṛpa

सोऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः ।
तमाह भगवान्किं ते ददानि गुरुदक्षिणाम्

so'yaṃ tenābhyanujñāta upakārepsayā dvijaḥ |
tamāha bhagavānkiṃ te dadāni gurudakṣiṇām

असकृत्तेन चोक्तेन किंचिदागतमन्युना ।
अयमुक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु

asakṛttena coktena kiṃcidāgatamanyunā |
ayamuktaḥ prayaccheti jānatā vibhavaṃ laghu

एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् ।
अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम्

ekataḥśyāmakarṇānāṃ śubhrāṇāṃ śuddhajanmanām |
aṣṭau śatāni me dehi hayānāṃ candravarcasām

गुर्वर्थो दीयतामेव यदि गालव मन्यसे ।
इत्येवमाह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः

gurvartho dīyatāmeva yadi gālava manyase |
ityevamāha sakrodho viśvāmitrastapodhanaḥ

सोऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः ।
अशक्तः प्रतिकर्तुं तद्भवन्तं शरणं गतः

so'yaṃ śokena mahatā tapyamāno dvijarṣabhaḥ |
aśaktaḥ pratikartuṃ tadbhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ

प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः ।
कृत्वाऽऽपवर्गं गुरवे चरिष्यति महत्तपः

pratigṛhya naravyāghra tvatto bhikṣāṃ gatavyathaḥ |
kṛtvā''pavargaṃ gurave cariṣyati mahattapaḥ

तपसः संविभागेन भवन्तमपि योक्ष्यते ।
स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति

tapasaḥ saṃvibhāgena bhavantamapi yokṣyate |
svena rājarṣitapasā pūrṇaṃ tvāṃ pūrayiṣyati

यावन्ति रोमाणि हये भवन्तीह नरेश्वर ।
तावन्तो वाजिनो लोकान्प्राप्नुवन्ति महीपते

yāvanti romāṇi haye bhavantīha nareśvara |
tāvanto vājino lokānprāpnuvanti mahīpate

पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् ।
शङ्खे क्षीरमिवासक्तं भवत्वेतत्तथोपमम्

pātraṃ pratigrahasyāyaṃ dātuṃ pātraṃ tathā bhavān |
śaṅkhe kṣīramivāsaktaṃ bhavatvetattathopamam