अध्याय 113: ऋषभ पर्वत पर गरुड़ के पंख झड़े

ऋषभस्य ततः शृङ्गं निपत्य द्विजपक्षिणौ ।
शाण्डिलीं ब्राह्मणीं तत्र ददृशो तपोन्विताम्

ṛṣabhasya tataḥ śṛṅgaṃ nipatya dvijapakṣiṇau |
śāṇḍilīṃ brāhmaṇīṃ tatra dadṛśo taponvitām

अभिवाद्य सुपर्णस्तु गालवश्चाभिपूज्य ताम् ।
तया च स्वागतेनोक्तौ विष्टरे सन्निषीदतुः

abhivādya suparṇastu gālavaścābhipūjya tām |
tayā ca svāgatenoktau viṣṭare sanniṣīdatuḥ

सिद्धमन्नं तया दत्तं बलिमन्त्रोपबृंहितम् ।
भुक्त्वा तृप्तावुभौ भूमौ सुप्तौ तावनुमोहितौ

siddhamannaṃ tayā dattaṃ balimantropabṛṃhitam |
bhuktvā tṛptāvubhau bhūmau suptau tāvanumohitau

मुहूर्तात्प्रतिबुद्धस्तु सुपर्णो गमनेप्सया ।
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गी तापसीं ब्रह्मचारिणीम्

muhūrtātpratibuddhastu suparṇo gamanepsayā |
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgī tāpasīṃ brahmacāriṇīm

ग्रहीतुं हि मनश्चक्रे रूपात्साक्षादिव श्रियम् ।
अथ भ्रष्टतनूजाङ्गमात्मानं ददृशे खगः

grahītuṃ hi manaścakre rūpātsākṣādiva śriyam |
atha bhraṣṭatanūjāṅgamātmānaṃ dadṛśe khagaḥ

मांसपिण्डोपमोऽभूत्स मुखपादान्वितः खगः ।
गालवस्तं तथा दृष्ट्वा विमनाः पर्यपृच्छत

māṃsapiṇḍopamo'bhūtsa mukhapādānvitaḥ khagaḥ |
gālavastaṃ tathā dṛṣṭvā vimanāḥ paryapṛcchata

किमिदं भवता प्राप्तमिहागमनजं फलम् ।
वासोऽयमिह कालं तु कियन्तं नौ भविष्यति

kimidaṃ bhavatā prāptamihāgamanajaṃ phalam |
vāso'yamiha kālaṃ tu kiyantaṃ nau bhaviṣyati

किं नु ते मनसा ध्यातमशुभं धर्मदूषणम् ।
न ह्ययं भवतः स्वल्पो व्यभिचारो भविष्यति

kiṃ nu te manasā dhyātamaśubhaṃ dharmadūṣaṇam |
na hyayaṃ bhavataḥ svalpo vyabhicāro bhaviṣyati

सुपर्णोऽथाब्रवीद्विप्रं प्रध्यातं वै मया द्विज ।
इमां सिद्धामितो नेतुं तत्र यत्र प्रजापतिः

suparṇo'thābravīdvipraṃ pradhyātaṃ vai mayā dvija |
imāṃ siddhāmito netuṃ tatra yatra prajāpatiḥ

यत्र देवो महादेवो यत्र विष्णुः सनातनः ।
यत्र धर्मश्च यज्ञश्च तत्रेयं निवसेदिति

yatra devo mahādevo yatra viṣṇuḥ sanātanaḥ |
yatra dharmaśca yajñaśca tatreyaṃ nivasediti

सोऽहं भगवतीं याचे प्रणतः प्रियकाम्यया ।
मयैतन्नाम प्रध्यातं मनसा शोचसा किल

so'haṃ bhagavatīṃ yāce praṇataḥ priyakāmyayā |
mayaitannāma pradhyātaṃ manasā śocasā kila

तदेवं बहुमानात्ते मयेहानीप्सितं कृतम् ।
सुकृतं दुष्कृतं वा त्वं माहात्म्यात्क्षन्तुमर्हसि

tadevaṃ bahumānātte mayehānīpsitaṃ kṛtam |
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā tvaṃ māhātmyātkṣantumarhasi

सा तौ तदाऽब्रवीत्तुष्टा पतगेन्द्रद्विजर्षभौ ।
न भेतव्यं सुपर्णोऽसि सुपर्ण त्यज संभ्रमम्

sā tau tadā'bravīttuṣṭā patagendradvijarṣabhau |
na bhetavyaṃ suparṇo'si suparṇa tyaja saṃbhramam

निन्दितास्मि त्वया वत्स न च निन्दां क्षमाम्यहम् ।
लोकेभ्यः सपदि भ्रश्येद्यो मां निन्देत पापकृत्

ninditāsmi tvayā vatsa na ca nindāṃ kṣamāmyaham |
lokebhyaḥ sapadi bhraśyedyo māṃ nindeta pāpakṛt

हीनयाऽलक्षणैः सर्वैस्तथाऽनिन्दितया मया ।
आचारं प्रतिगृह्णन्त्या सिद्धिः प्राप्तेयमुत्तमा

hīnayā'lakṣaṇaiḥ sarvaistathā'ninditayā mayā |
ācāraṃ pratigṛhṇantyā siddhiḥ prāpteyamuttamā

आचारः फलते धर्ममाचारः फलते धनम् ।
आचाराच्छ्रियमाप्नोति आचारो हन्त्यलक्षणम्

ācāraḥ phalate dharmamācāraḥ phalate dhanam |
ācārācchriyamāpnoti ācāro hantyalakṣaṇam

तदायुष्मन्खगपते यथेष्टं गम्यतामितः ।
न च ते गर्हणीयाऽहं गर्हितव्याः स्त्रियः क्वचित्

tadāyuṣmankhagapate yatheṣṭaṃ gamyatāmitaḥ |
na ca te garhaṇīyā'haṃ garhitavyāḥ striyaḥ kvacit

यदि त्वमात्मनो ह्यर्थे मां चैवादातुमिच्छसि ।
तदेव नष्टदेहस्तु स्या वै त्वं पन्नगाशन

yadi tvamātmano hyarthe māṃ caivādātumicchasi |
tadeva naṣṭadehastu syā vai tvaṃ pannagāśana

तस्यैव हि प्रसादेन देवदेवस्य चिन्तनात् ।
त्वं तु साङ्गस्तु सञ्जातः पुनरेव भविष्यसि

tasyaiva hi prasādena devadevasya cintanāt |
tvaṃ tu sāṅgastu sañjātaḥ punareva bhaviṣyasi

भवितासि यथापूर्वं बलवीर्यसमन्वितः ।
(नारद उवाच)
बभूवतुस्ततस्तस्य पक्षौ द्रविणवत्तरौ

bhavitāsi yathāpūrvaṃ balavīryasamanvitaḥ |
(nārada uvāca)
babhūvatustatastasya pakṣau draviṇavattarau

अनुज्ञातस्तु शाण्डिल्या यथागतमुपागमत् ।
नैव चासादयामास तथारूपांस्तुरङ्गमान्

anujñātastu śāṇḍilyā yathāgatamupāgamat |
naiva cāsādayāmāsa tathārūpāṃsturaṅgamān

विश्वामित्रोऽथ तं दृष्ट्वा गालवं चाध्वनि स्थितः ।
उवाच वदतां श्रेष्ठो वैनतेयस्य सन्निधौ

viśvāmitro'tha taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ cādhvani sthitaḥ |
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vainateyasya sannidhau

यस्त्वया स्वयमेवार्थः प्रतिज्ञातो मम द्विज ।
तस्य कालोऽपवर्गस्य यथा वा मन्यते भवान्

yastvayā svayamevārthaḥ pratijñāto mama dvija |
tasya kālo'pavargasya yathā vā manyate bhavān

प्रतीक्षिष्याम्यहं कालमेतावन्तं तथा परम् ।
यथासंसिध्यते विप्र स मार्गस्तु निशाम्यताम्

pratīkṣiṣyāmyahaṃ kālametāvantaṃ tathā param |
yathāsaṃsidhyate vipra sa mārgastu niśāmyatām

सुपर्णोऽथाब्रवीद्दीनं गालवं भृशदुःखितम् ।
प्रत्यक्षं खल्विदानीं मे विश्वामित्रो यदुक्तवान्

suparṇo'thābravīddīnaṃ gālavaṃ bhṛśaduḥkhitam |
pratyakṣaṃ khalvidānīṃ me viśvāmitro yaduktavān

तदागच्छ द्विजश्रेष्ठ मन्त्रयिष्याव गालव ।
नादत्त्वा गुरवे शक्यं कृत्स्नमर्थं त्वयाऽऽसितुम्

tadāgaccha dvijaśreṣṭha mantrayiṣyāva gālava |
nādattvā gurave śakyaṃ kṛtsnamarthaṃ tvayā''situm