अध्याय 109: गरुड़ दक्षिण दिशा का वर्णन करते हैं

इयं विवस्वदा पूर्वं श्रौतेन विधिना किल ।
गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते च दिक्

iyaṃ vivasvadā pūrvaṃ śrautena vidhinā kila |
gurave dakṣiṇā dattā dakṣiṇetyucyate ca dik

अत्र लोकत्रयस्यास्य पितृपक्षः प्रतिष्ठितः ।
अत्रोष्मपाणां देवानां निवासः श्रूयते द्विज

atra lokatrayasyāsya pitṛpakṣaḥ pratiṣṭhitaḥ |
atroṣmapāṇāṃ devānāṃ nivāsaḥ śrūyate dvija

अत्र विश्वे सदा देवाः पितृभिः सार्धमासते ।
इज्यमानाः स्म लोकेषु संप्राप्तास्तुल्यभागताम्

atra viśve sadā devāḥ pitṛbhiḥ sārdhamāsate |
ijyamānāḥ sma lokeṣu saṃprāptāstulyabhāgatām

एतद्द्वितीयं देवस्य द्वारमाचक्षते द्विज ।
त्रुटिशो लवशश्चापि गण्यते कालनिश्चयः

etaddvitīyaṃ devasya dvāramācakṣate dvija |
truṭiśo lavaśaścāpi gaṇyate kālaniścayaḥ

अत्र देवर्षयो नित्यं पितृलोकर्षयस्तथा ।
तथा राजर्षयः सर्वे निवसन्ति गतव्यथाः

atra devarṣayo nityaṃ pitṛlokarṣayastathā |
tathā rājarṣayaḥ sarve nivasanti gatavyathāḥ

अत्र धर्मश्च सत्यं च कर्म चात्र निगद्यते ।
गतिरेषा द्विजश्रेष्ठ कर्मणामवसायिनाम्

atra dharmaśca satyaṃ ca karma cātra nigadyate |
gatireṣā dvijaśreṣṭha karmaṇāmavasāyinām

एषा दिक्सा द्विजश्रेष्ठ यां सर्वः प्रतिपद्यते ।
वृता त्वनवबोधेन सुखं तेन न गम्यते

eṣā diksā dvijaśreṣṭha yāṃ sarvaḥ pratipadyate |
vṛtā tvanavabodhena sukhaṃ tena na gamyate

नैर्ऋतानां सहस्रामि बहून्यत्र द्विजर्षभ ।
सृष्टानि प्रतिकूलानि द्रष्टव्यान्यकृतात्मभिः

nairṛtānāṃ sahasrāmi bahūnyatra dvijarṣabha |
sṛṣṭāni pratikūlāni draṣṭavyānyakṛtātmabhiḥ

अत्र मन्दरकुञ्जेषु विप्रर्षिसदनेषु च ।
गायन्ति गाथा गन्धर्वाश्चित्तबुद्धिहरा द्विज

atra mandarakuñjeṣu viprarṣisadaneṣu ca |
gāyanti gāthā gandharvāścittabuddhiharā dvija

अत्र सामानि गाथाभिः श्रुत्वा गीतानि रैवतः ।
गतदारो गतामात्यो गतराज्यो वनं गतः

atra sāmāni gāthābhiḥ śrutvā gītāni raivataḥ |
gatadāro gatāmātyo gatarājyo vanaṃ gataḥ

अत्र सावर्मिना चैव यवक्रीतात्मजेन च ।
मर्यादा स्थापिता ब्रह्मन्यां सूर्यो नातिवर्तते

atra sāvarminā caiva yavakrītātmajena ca |
maryādā sthāpitā brahmanyāṃ sūryo nātivartate

अत्र राक्षसराजेन पौलस्त्येन महात्मना ।
रावणेन तपः कृत्वा सुरेभ्योऽमरता वृता

atra rākṣasarājena paulastyena mahātmanā |
rāvaṇena tapaḥ kṛtvā surebhyo'maratā vṛtā

अत्र वृत्तेन वृत्रोऽपि शक्रशत्रुत्वमेयिवान् ।
अत्र सर्वासवः प्राप्ताः पुनर्गच्छन्ति पञ्चधा

atra vṛttena vṛtro'pi śakraśatrutvameyivān |
atra sarvāsavaḥ prāptāḥ punargacchanti pañcadhā

अत्र दुष्कृतकर्माणो नराः पच्यन्ति गालव ।
अत्र वैतरणी नाम नदी वैतरणैर्वृता

atra duṣkṛtakarmāṇo narāḥ pacyanti gālava |
atra vaitaraṇī nāma nadī vaitaraṇairvṛtā

अत्र गत्वा सुखस्यान्तं दुःखस्यान्तं प्रपद्यते ।
अत्रावृत्तो दिनकरः सुरसं क्षरते पयः

atra gatvā sukhasyāntaṃ duḥkhasyāntaṃ prapadyate |
atrāvṛtto dinakaraḥ surasaṃ kṣarate payaḥ

काष्ठां चासाद्य वासिष्ठीं हिममुत्सृजते पुनः ।
अत्राहं गालव पुरा क्षुधाऽऽर्तः परिचिन्तयन्

kāṣṭhāṃ cāsādya vāsiṣṭhīṃ himamutsṛjate punaḥ |
atrāhaṃ gālava purā kṣudhā''rtaḥ paricintayan

लब्धवान्युध्यमानौ द्वौ बृहन्तौ गजकच्छपौ ।
अत्र चक्रधनुर्नाम सूर्याञ्जातो महानृषिः

labdhavānyudhyamānau dvau bṛhantau gajakacchapau |
atra cakradhanurnāma sūryāñjāto mahānṛṣiḥ

विदुर्यं कपिलं देवं येनार्ताः सगरात्मजाः ।
अत्र सिद्धाः शिवा नाम ब्राह्मणा वेदपारगाः

viduryaṃ kapilaṃ devaṃ yenārtāḥ sagarātmajāḥ |
atra siddhāḥ śivā nāma brāhmaṇā vedapāragāḥ

अधीत्य सकलान्वेदाँल्लेभिरे मोक्षमक्षयम् ।
अत्र भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता

adhītya sakalānvedām̐llebhire mokṣamakṣayam |
atra bhogavatī nāma purī vāsukipālitā

तक्षकेण च नागेन तथैवैरावतेन च ।
अत्र निर्याणकालेऽपि तमः संप्राप्यते महत्

takṣakeṇa ca nāgena tathaivairāvatena ca |
atra niryāṇakāle'pi tamaḥ saṃprāpyate mahat

अभेद्यं भास्करेणापि स्वयं वा कृष्णवर्त्मना ।
एष तस्यापि ते मार्गः परिचारस्य गालव ।
ब्रूहि मे यदि गन्तव्यं प्रतीचीं शृणु चापराम्

abhedyaṃ bhāskareṇāpi svayaṃ vā kṛṣṇavartmanā |
eṣa tasyāpi te mārgaḥ paricārasya gālava |
brūhi me yadi gantavyaṃ pratīcīṃ śṛṇu cāparām