अध्याय 107: गालव का शोक और गरुड़ की सहायता

एवमुक्तस्तदा तेन विश्वामित्रेण धीमता ।
नास्ते न शेते नाहारं कुरुते गालवस्तदा

evamuktastadā tena viśvāmitreṇa dhīmatā |
nāste na śete nāhāraṃ kurute gālavastadā

त्वगस्थिभूतो हरिणाश्चिन्ताशोकपरायणः ।
शोचमानोऽतिमात्रं स दह्यमानश्च मन्युना ।
गालवो दुःखितो दुःखाद्विललाप सुयोधन

tvagasthibhūto hariṇāścintāśokaparāyaṇaḥ |
śocamāno'timātraṃ sa dahyamānaśca manyunā |
gālavo duḥkhito duḥkhādvilalāpa suyodhana

कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थाः सञ्चयः कृतः ।
हयानां चन्द्रशुभ्राणां शतान्यष्टौ कुतो मम

kutaḥ puṣṭāni mitrāṇi kuto'rthāḥ sañcayaḥ kṛtaḥ |
hayānāṃ candraśubhrāṇāṃ śatānyaṣṭau kuto mama

कुतो मे भोजने श्रद्धा सुखश्रद्धा कुतश्च मे ।
श्रद्धा मे जीवितस्यापि छिन्ना किं जीवितेन मे

kuto me bhojane śraddhā sukhaśraddhā kutaśca me |
śraddhā me jīvitasyāpi chinnā kiṃ jīvitena me

अहं पारे समुद्रस्य पृथिव्या वा परं परात् ।
गत्वाऽऽत्मानं विमुञ्चामि किं फलं जीवितेन मे

ahaṃ pāre samudrasya pṛthivyā vā paraṃ parāt |
gatvā''tmānaṃ vimuñcāmi kiṃ phalaṃ jīvitena me

अदनस्याकृतार्थस्य त्यक्तस्य विविधैः फलैः ।
ऋणं धारयमाणस्य कुतः सुखमनीहया

adanasyākṛtārthasya tyaktasya vividhaiḥ phalaiḥ |
ṛṇaṃ dhārayamāṇasya kutaḥ sukhamanīhayā

सुहृदां हि धनं भुक्त्वा कृत्वा प्रणयमीप्सितम् ।
प्रतिकर्तुमशक्तस्य जीवितान्मरणं वरम्

suhṛdāṃ hi dhanaṃ bhuktvā kṛtvā praṇayamīpsitam |
pratikartumaśaktasya jīvitānmaraṇaṃ varam

प्रतिश्रुत्य करिष्येति कर्तव्यं तदकुर्वतः ।
मिथ्यावचनदग्धस्य इष्टापूर्तं प्रणश्यति

pratiśrutya kariṣyeti kartavyaṃ tadakurvataḥ |
mithyāvacanadagdhasya iṣṭāpūrtaṃ praṇaśyati

न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति सन्ततिः ।
नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा

na rūpamanṛtasyāsti nānṛtasyāsti santatiḥ |
nānṛtasyādhipatyaṃ ca kuta eva gatiḥ śubhā

कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ।
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

kutaḥ kṛtaghnasya yaśaḥ kutaḥ sthānaṃ kutaḥ sukham |
aśraddheyaḥ kṛtaghno hi kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम् ।
पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम्

na jīvatyadhanaḥ pāpaḥ kutaḥ pāpasya tantraṇam |
pāpo dhruvamavāpnoti vināśaṃ nāśayankṛtam

सोऽहं पापः कृतघ्नस्य कृपणश्चानृतोऽपि च ।
गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम्

so'haṃ pāpaḥ kṛtaghnasya kṛpaṇaścānṛto'pi ca |
guroryaḥ kṛtakāryaḥ saṃstatkaromi na bhāṣitam

सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् ।
अर्थिता न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम्

so'haṃ prāṇānvimokṣyāmi kṛtvā yatnamanuttamam |
arthitā na mayā kācitkṛtapūrvā divaukasām

मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे ।
अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् ।
विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम्

mānayanti ca māṃ sarve tridaśā yajñasaṃstare |
ahaṃ tu vibudhaśreṣṭhaṃ devaṃ tribhuvaneśvaram |
viṣṇuṃ gacchāmyahaṃ kṛṣṇaṃ gatiṃ gatimatāṃ varam

भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान् ।
प्रणतो द्रष्टुमिच्छामि कृष्णं योगिनमव्ययम्

bhogā yasmātpratiṣṭhante vyāpya sarvānsurāsurān |
praṇato draṣṭumicchāmi kṛṣṇaṃ yoginamavyayam

एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः ।
दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया

evamukte sakhā tasya garuḍo vinatātmajaḥ |
darśayāmāsa taṃ prāha saṃhṛṣṭaḥ priyakāmyayā

सहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत् ।
ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति

sahṛdbhavānmama mataḥ suhṛdāṃ ca mataḥ suhṛt |
īpsitenābhilāṣeṇa yoktavyo vibhave sati

विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज ।
पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे

vibhavaścāsti me vipra vāsavāvarajo dvija |
pūrvamuktastvadarthaṃ ca kṛtaḥ kāmaśca tena me

स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् ।
देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव मा चिरम्

sa bhavānetu gacchāva nayiṣye tvāṃ yathāsukham |
deśaṃ pāraṃ pṛthivyā vā gaccha gālava mā ciram