अध्याय 104: सुमुख को दीर्घायु और पत्नी मिली

मातलेर्वचनं श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः ।
अब्रवीद्देवराजं तमार्यकं कुरुनन्दन

mātalervacanaṃ śrutvā nārado munisattamaḥ |
abravīddevarājaṃ tamāryakaṃ kurunandana

सूतोऽयं मातलिर्नाम शक्रस्य दयितः सुहृत् ।
शुचिः शीलगुणोपेतस्तेजस्वी वीर्यवान्बली

sūto'yaṃ mātalirnāma śakrasya dayitaḥ suhṛt |
śuciḥ śīlaguṇopetastejasvī vīryavānbalī

शक्रस्यायं सखा चैव मन्त्री सारथिरेव च ।
अल्पान्तरप्रभावश्च वासवेन रणे रणे

śakrasyāyaṃ sakhā caiva mantrī sārathireva ca |
alpāntaraprabhāvaśca vāsavena raṇe raṇe

अयं हरिसहस्रेण युक्तं जैत्रं रथोत्तमम् ।
देवासुरेषु युद्धेषु मनसैव नियच्छति

ayaṃ harisahasreṇa yuktaṃ jaitraṃ rathottamam |
devāsureṣu yuddheṣu manasaiva niyacchati

अनेन विजितानश्वैर्दोर्भ्यां जयति वासवः ।
अनेन बलभित्पूर्वं प्रहृते प्रहरत्युत

anena vijitānaśvairdorbhyāṃ jayati vāsavaḥ |
anena balabhitpūrvaṃ prahṛte praharatyuta

अस्य कन्या वरारोहा रूपेणासदृशी भुवि ।
सत्यशीलगुणोपेता गुणकेशीति विश्रुता

asya kanyā varārohā rūpeṇāsadṛśī bhuvi |
satyaśīlaguṇopetā guṇakeśīti viśrutā

तस्यास्य यत्नाच्चरतस्त्रैलोक्यममरद्युते ।
सुमुखो भवतः पौत्रो रोचते दुहितुः पतिः

tasyāsya yatnāccaratastrailokyamamaradyute |
sumukho bhavataḥ pautro rocate duhituḥ patiḥ

यदि ते रोचते सम्यग्भुजगोत्तम मा चिरम् ।
क्रियतामार्यक क्षिप्रं बुद्धिः कन्यापरिग्रहे

yadi te rocate samyagbhujagottama mā ciram |
kriyatāmāryaka kṣipraṃ buddhiḥ kanyāparigrahe

यथा विष्णुकुले लक्ष्मीर्यथा स्वाहा विभावसोः ।
कुले तव तथैवास्तु गुणकेशी सुमध्यमा

yathā viṣṇukule lakṣmīryathā svāhā vibhāvasoḥ |
kule tava tathaivāstu guṇakeśī sumadhyamā

पौत्रस्यार्थे भवांस्तस्माद्गुणकेशीं प्रतीच्छतु ।
सदृशीं प्रतिरूपस्य वासवस्य शचीमिव

pautrasyārthe bhavāṃstasmādguṇakeśīṃ pratīcchatu |
sadṛśīṃ pratirūpasya vāsavasya śacīmiva

पितृहीनमपि ह्येनं गुणतो वरयामहे ।
बहुमानाच्च भवतस्तथैवैरावतस्य च

pitṛhīnamapi hyenaṃ guṇato varayāmahe |
bahumānācca bhavatastathaivairāvatasya ca

सुमुखस्य गुणैश्चैव शीलशौचदमादिभिः ।
अभिगम्य स्वयं कन्यामयं दातुं समुद्यतः ।
मातलिस्तस्य संमानं कर्तुमर्हो भवानपि

sumukhasya guṇaiścaiva śīlaśaucadamādibhiḥ |
abhigamya svayaṃ kanyāmayaṃ dātuṃ samudyataḥ |
mātalistasya saṃmānaṃ kartumarho bhavānapi

स तु दीनः प्रहृष्टश्च प्राह नारदमार्यकः ।
व्रियमाणे तथा पौत्रे पुत्रे च निधनं गते

sa tu dīnaḥ prahṛṣṭaśca prāha nāradamāryakaḥ |
vriyamāṇe tathā pautre putre ca nidhanaṃ gate

मन्ये नैतद्बहुमतं महर्षे वचनं तव ।
सखा शक्रस्य संयुक्तः कस्यायं नेप्सितो भवेत् ।
कारणस्य तु दौर्बल्याच्चिन्तयामि महामुने

manye naitadbahumataṃ maharṣe vacanaṃ tava |
sakhā śakrasya saṃyuktaḥ kasyāyaṃ nepsito bhavet |
kāraṇasya tu daurbalyāccintayāmi mahāmune

अस्य देहकरस्तात मम पुत्रो महाद्युते ।
भक्षितो वैनतेयेन दुःखार्तास्तेन वै वयम्

asya dehakarastāta mama putro mahādyute |
bhakṣito vainateyena duḥkhārtāstena vai vayam

पुनरेव च तेनोक्तं वैनतेयेन गच्छता ।
मासेनान्येन सुमुखं भक्षयिष्य इति प्रभो

punareva ca tenoktaṃ vainateyena gacchatā |
māsenānyena sumukhaṃ bhakṣayiṣya iti prabho

ध्रुवं तथा तद्भविता जानीमस्तस्य निश्चयम् ।
तेन हर्षः प्रनष्टो मे सुपर्णवचनेन वै

dhruvaṃ tathā tadbhavitā jānīmastasya niścayam |
tena harṣaḥ pranaṣṭo me suparṇavacanena vai

मातलिस्त्वब्रवीदेनं बुद्धिरत्र कृता मया ।
जामातृभावेन वृतः सुमुखस्तव पुत्रजः

mātalistvabravīdenaṃ buddhiratra kṛtā mayā |
jāmātṛbhāvena vṛtaḥ sumukhastava putrajaḥ

सोऽयं मया च सहितो नारदेन च पन्नगः ।
त्रिलोकेशं सुरपतिं गत्वा पश्यतु वासवम्

so'yaṃ mayā ca sahito nāradena ca pannagaḥ |
trilokeśaṃ surapatiṃ gatvā paśyatu vāsavam

शेषेणैवास्य कार्येण प्रज्ञास्वाम्यहमायुषः ।
सुपर्णस्य विघाते च प्रयतिष्यामि सत्तम

śeṣeṇaivāsya kāryeṇa prajñāsvāmyahamāyuṣaḥ |
suparṇasya vighāte ca prayatiṣyāmi sattama

सुमुखश्च मया सार्धं देवेशमिगच्छतु ।
कार्यसंसाधनार्थाय स्वस्ति तेऽस्तु भुजङ्गम

sumukhaśca mayā sārdhaṃ deveśamigacchatu |
kāryasaṃsādhanārthāya svasti te'stu bhujaṅgama

आर्यकेणाभ्यनुज्ञाता गम्यतामिति भारत ।
ततस्ते सुमुखं गृह्य सर्व एव महौजसः ।
ददृशुः शक्रमासीनं देवराजं महाद्युतिम्

āryakeṇābhyanujñātā gamyatāmiti bhārata |
tataste sumukhaṃ gṛhya sarva eva mahaujasaḥ |
dadṛśuḥ śakramāsīnaṃ devarājaṃ mahādyutim

सङ्गत्या तत्र भगवान्विष्णुरासीच्चतुर्भुजः ।
ततस्तत्सर्वमाचख्यौ नारदो मातलिं प्रति

saṅgatyā tatra bhagavānviṣṇurāsīccaturbhujaḥ |
tatastatsarvamācakhyau nārado mātaliṃ prati

ततः पुरन्दरं विष्णुरुवाच भुवनेश्वरम् ।
अमृतं दीयतामस्मै क्रियताममरैः समः

tataḥ purandaraṃ viṣṇuruvāca bhuvaneśvaram |
amṛtaṃ dīyatāmasmai kriyatāmamaraiḥ samaḥ

मातलिर्नारदश्चैव सुमुखश्चैव वासव ।
लभन्तां भवतः कामात्काममेतं यथेप्सितम्

mātalirnāradaścaiva sumukhaścaiva vāsava |
labhantāṃ bhavataḥ kāmātkāmametaṃ yathepsitam

पुरन्दरोऽथ संचिन्त्य वैनतेयपराक्रमम् ।
विष्णुमेवाब्रवीदेनं भवानेव ददात्विति

purandaro'tha saṃcintya vainateyaparākramam |
viṣṇumevābravīdenaṃ bhavāneva dadātviti

ईशस्त्वं सर्वलोकानां चराणामचराश्च ये ।
त्वया दत्तमदत्तं कः कर्तुमुत्सहते विभो

īśastvaṃ sarvalokānāṃ carāṇāmacarāśca ye |
tvayā dattamadattaṃ kaḥ kartumutsahate vibho

प्रादाच्छक्रस्ततस्तस्मै पन्नगायायुरुत्तमम् ।
न त्वेनममृतप्राशं चकार बलवृत्रहा

prādācchakrastatastasmai pannagāyāyuruttamam |
na tvenamamṛtaprāśaṃ cakāra balavṛtrahā

लब्ध्वा वरं तु सुमुखः सुमुखः संबभूव ह ।
कृतदारो यथाकामं जगाम च गृहान्प्रति

labdhvā varaṃ tu sumukhaḥ sumukhaḥ saṃbabhūva ha |
kṛtadāro yathākāmaṃ jagāma ca gṛhānprati

नारदस्त्वार्यकश्चैव कृतकार्यौ मुदा युतौ ।
अभिजग्मतुरभ्यर्च्य देवराजं महाद्युतिम्

nāradastvāryakaścaiva kṛtakāryau mudā yutau |
abhijagmaturabhyarcya devarājaṃ mahādyutim