अध्याय 100: दानवों का नगर हिरण्यपुर

हिरण्यपुरमित्येतत्ख्यातं पुरवरं महत् ।
दैत्यानां दानवानां च मायाशतविचारिणाम्

hiraṇyapuramityetatkhyātaṃ puravaraṃ mahat |
daityānāṃ dānavānāṃ ca māyāśatavicāriṇām

अनल्पेन प्रयत्नेन निर्मितं विश्वकर्मणा ।
मयेन मनसा सृष्टं पातालतलमाश्रितम्

analpena prayatnena nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
mayena manasā sṛṣṭaṃ pātālatalamāśritam

अत्र मायासहस्राणि वविकुर्वाणा महौजसः ।
दानवा निवसन्ति स्म शूरा दत्तवराः पुरा

atra māyāsahasrāṇi vavikurvāṇā mahaujasaḥ |
dānavā nivasanti sma śūrā dattavarāḥ purā

नैते शक्रेण नान्येन यमेन वरुणेन वा ।
शक्यन्ते वशमानेतुं तथैव धनदेन च

naite śakreṇa nānyena yamena varuṇena vā |
śakyante vaśamānetuṃ tathaiva dhanadena ca

असुराः कालखञ्जाश्च तथा वुष्णुपदोद्भवाः ।
नैर्ऋता यातुधानाश्च ब्रह्मपादोद्भवाश्च ये

asurāḥ kālakhañjāśca tathā vuṣṇupadodbhavāḥ |
nairṛtā yātudhānāśca brahmapādodbhavāśca ye

दंष्ट्रिणो भीमवेगाश्च वातवेगपराक्रमाः ।
मायावीर्योपसंपन्ना निवसन्त्यत्र मातले

daṃṣṭriṇo bhīmavegāśca vātavegaparākramāḥ |
māyāvīryopasaṃpannā nivasantyatra mātale

निवातकवचा नाम दानवा युद्धदुर्मदाः ।
जानासि च यथा शक्रो नैताञ्शक्रोति बाधितुं

nivātakavacā nāma dānavā yuddhadurmadāḥ |
jānāsi ca yathā śakro naitāñśakroti bādhituṃ

बहुशो मातले त्वं च तव पुत्रश्च गोमुखः ।
निर्भग्नो देवराजश्च सहपुत्रः शचीपतिः

bahuśo mātale tvaṃ ca tava putraśca gomukhaḥ |
nirbhagno devarājaśca sahaputraḥ śacīpatiḥ

पश्य वेश्मानि रौक्माणि मातले राजतानि च ।
कर्मणा विधियुक्तेन युक्तान्युपगतानि च

paśya veśmāni raukmāṇi mātale rājatāni ca |
karmaṇā vidhiyuktena yuktānyupagatāni ca

वैदूर्यमणिचित्राणि प्रवालरुचिराणि च ।
अर्कस्फटिकशुभ्राणि वज्रसारोञ्ज्वलानि च

vaidūryamaṇicitrāṇi pravālarucirāṇi ca |
arkasphaṭikaśubhrāṇi vajrasāroñjvalāni ca

पार्थिवानीव चाभास्ति पद्मरागमयानि च ।
शैलानीव च दृश्यन्ते दारवाणीव चाप्युत

pārthivānīva cābhāsti padmarāgamayāni ca |
śailānīva ca dṛśyante dāravāṇīva cāpyuta

सूर्यरूपाणि चाभान्ति दीप्ताग्निसदृशानि च ।
मणिजालविचित्राणि प्रांशूनि निबिडानि च

sūryarūpāṇi cābhānti dīptāgnisadṛśāni ca |
maṇijālavicitrāṇi prāṃśūni nibiḍāni ca

नैतानि शक्यं निर्देष्टु रूपतो द्रव्यतस्तथा ।
गुणतश्चैव सिद्धानि प्रमाणगुणवन्ति च

naitāni śakyaṃ nirdeṣṭu rūpato dravyatastathā |
guṇataścaiva siddhāni pramāṇaguṇavanti ca

आक्रीडान्पश्य दैत्यानां तथैव शयनान्युत ।
रत्नवन्ति महार्हाणि भाजनान्यासनानि च

ākrīḍānpaśya daityānāṃ tathaiva śayanānyuta |
ratnavanti mahārhāṇi bhājanānyāsanāni ca

जलदाभांस्तथा शैलांस्तोयप्रस्रवणानि च ।
कामपुष्पफलांश्चापि पादपान्कापचारिणः

jaladābhāṃstathā śailāṃstoyaprasravaṇāni ca |
kāmapuṣpaphalāṃścāpi pādapānkāpacāriṇaḥ

मातले कश्चिदत्रापि रुचिरस्ते वरो भवेत् ।
अथवाऽन्यां दिशं भूमेर्गच्छाव यदि मन्यसे

mātale kaścidatrāpi ruciraste varo bhavet |
athavā'nyāṃ diśaṃ bhūmergacchāva yadi manyase

मातलिस्त्वब्रवीदेनं भाषमाणं तथाविधम् ।
देवर्षे नैव मे कार्यं विप्रियं त्रिदिवौकसाम्

mātalistvabravīdenaṃ bhāṣamāṇaṃ tathāvidham |
devarṣe naiva me kāryaṃ vipriyaṃ tridivaukasām

नित्यानुषक्तवैरा हि भ्रातरो देवदानवाः ।
परपक्षेण संबन्धं रोचयिष्याम्यहं कथम्

nityānuṣaktavairā hi bhrātaro devadānavāḥ |
parapakṣeṇa saṃbandhaṃ rocayiṣyāmyahaṃ katham

अन्यत्र साधु गच्छाव द्रष्टुं नार्हामि दानवान् ।
जानामि तव चात्मानं हिंसात्मकमनं तथा

anyatra sādhu gacchāva draṣṭuṃ nārhāmi dānavān |
jānāmi tava cātmānaṃ hiṃsātmakamanaṃ tathā