अध्याय 1: स्वर्ग में दुर्योधन को सम्मानित देखते युधिष्ठिर

नारायणं नस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
(जनमेजय उवाच)
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य मम पूर्वपितामहाः ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च कानि स्थानानि भेजिरे

nārāyaṇaṃ naskṛtya naraṃ caiva narottamam |
(janamejaya uvāca)
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya mama pūrvapitāmahāḥ |
pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca kāni sthānāni bhejire

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वविच्चासि मे मतः ।
महर्षिणाऽभ्यनुज्ञातो व्यासेनाद्भुतकर्मणा

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ sarvaviccāsi me mataḥ |
maharṣiṇā'bhyanujñāto vyāsenādbhutakarmaṇā

स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य तव पूर्वपितामहाः ।
युधिष्ठिरप्रभृतयो यदकुर्वत तच्छृणु

svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya tava pūrvapitāmahāḥ |
yudhiṣṭhiraprabhṛtayo yadakurvata tacchṛṇu

स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
दुर्योधनं श्रिया जुष्टं ददर्शासीनमासने

svargaṃ triviṣṭapaṃ prāpya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
duryodhanaṃ śriyā juṣṭaṃ dadarśāsīnamāsane

भ्राजमानमिवादित्यं वीरलक्ष्म्याऽभिसंवृतम् ।
देवैर्भ्राजिष्णुभिः साध्यैः सहितं पुण्यकर्मभिः

bhrājamānamivādityaṃ vīralakṣmyā'bhisaṃvṛtam |
devairbhrājiṣṇubhiḥ sādhyaiḥ sahitaṃ puṇyakarmabhiḥ

ततो युधिष्ठिरो राजा दुर्योधनममर्षितः ।
सहसा सन्निवृत्तोऽभूच्छ्रियं दृष्ट्वा सुयोधने

tato yudhiṣṭhiro rājā duryodhanamamarṣitaḥ |
sahasā sannivṛtto'bhūcchriyaṃ dṛṣṭvā suyodhane

ब्रुवन्नुच्चैर्वचस्तान्वै नाहं दुर्योधनेन वै ।
सहितः कामये लोकाँल्लब्धेनादीर्घदर्शिना

bruvannuccairvacastānvai nāhaṃ duryodhanena vai |
sahitaḥ kāmaye lokām̐llabdhenādīrghadarśinā

यत्कृते पृथिवी सर्वा सुहृदो बान्धवास्तथा ।
हतास्माभिः प्रसह्याजौ किल्ष्टैः पूर्वं महावने

yatkṛte pṛthivī sarvā suhṛdo bāndhavāstathā |
hatāsmābhiḥ prasahyājau kilṣṭaiḥ pūrvaṃ mahāvane

द्रौपदी च सभामध्ये पाञ्चाली धर्मचारिणी ।
पर्याकृष्टाऽनवद्याङ्गी पत्नी नो गुरुसन्निधौ

draupadī ca sabhāmadhye pāñcālī dharmacāriṇī |
paryākṛṣṭā'navadyāṅgī patnī no gurusannidhau

अस्ति देवा न मे कामः सुयोधनमुदीक्षितुम् ।
तत्राहं गन्तुमिच्छामि यत्र ते भ्रातरो मम

asti devā na me kāmaḥ suyodhanamudīkṣitum |
tatrāhaṃ gantumicchāmi yatra te bhrātaro mama

नैवमित्यब्रवीत्तं तु नारदः प्रहसन्निव ।
स्वर्गे निवासे राजेन्द्र विरुद्धं चापि नश्यति

naivamityabravīttaṃ tu nāradaḥ prahasanniva |
svarge nivāse rājendra viruddhaṃ cāpi naśyati

युधिष्ठिर महाबाहो मैवं वोचः कथञ्चन ।
दुर्योधनं प्रति नृपं शृणु चेदं वचो मम

yudhiṣṭhira mahābāho maivaṃ vocaḥ kathañcana |
duryodhanaṃ prati nṛpaṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama

एष दुर्योधनो राजा पूज्यते त्रिदशैः सह ।
सद्भिश्च राजप्रवरैते इमे स्वर्गवासिनः ।

eṣa duryodhano rājā pūjyate tridaśaiḥ saha |
sadbhiśca rājapravaraite ime svargavāsinaḥ |

वीरलोकगतिं प्राप्ता युद्धे हुत्वाऽऽत्मनस्तनुम् ।
यूयं सर्वे सुरसमा येन युद्धेन बाधिताः

vīralokagatiṃ prāptā yuddhe hutvā''tmanastanum |
yūyaṃ sarve surasamā yena yuddhena bādhitāḥ

स एष क्षत्रधर्मेण स्थानमेतदवाप्तवान् ।
भये महति योऽभीतो बभूव पृथिवीपतिः

sa eṣa kṣatradharmeṇa sthānametadavāptavān |
bhaye mahati yo'bhīto babhūva pṛthivīpatiḥ

न तन्मनसि कर्तव्यं पुत्र यद्द्यूतकारितम् ।
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं न चिन्तयितुमर्हसि

na tanmanasi kartavyaṃ putra yaddyūtakāritam |
draupadyāśca parikleśaṃ na cintayitumarhasi

ये चान्येऽपि परिक्लेशा युष्माकं ज्ञातिकारिताः ।
संग्रामेष्वथवाऽन्यत्र न तान्संस्मर्तुमर्हसि

ye cānye'pi parikleśā yuṣmākaṃ jñātikāritāḥ |
saṃgrāmeṣvathavā'nyatra na tānsaṃsmartumarhasi

समागच्छ यथान्यायं राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
स्वर्गोऽयं नेह वैराणि भन्ति मनुजाधिप

samāgaccha yathānyāyaṃ rājñā duryodhanena vai |
svargo'yaṃ neha vairāṇi bhanti manujādhipa

नारदेनैवमुक्तस्तु कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातॄन्पप्रच्छ मेधावी वाक्यमेतदुवाच ह

nāradenaivamuktastu kururājo yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātṝnpapraccha medhāvī vākyametaduvāca ha

यदि दुर्योधनस्यैते वीरलोकाः सनातनाः ।
अधर्मज्ञस्य पापस्य पृथिवीसुहृदद्रुहः

yadi duryodhanasyaite vīralokāḥ sanātanāḥ |
adharmajñasya pāpasya pṛthivīsuhṛdadruhaḥ

यत्कृते पृथिवी नष्टा सहसा सनरद्विपा ।
वयं च मन्युना दग्धा वैरं प्रतिचिकीर्षवः

yatkṛte pṛthivī naṣṭā sahasā sanaradvipā |
vayaṃ ca manyunā dagdhā vairaṃ praticikīrṣavaḥ

ये ते वीरी महात्मानो भ्रातरो मे महाव्रताः ।
सत्यप्रतिज्ञा लोकस्य शूरा वै सत्यवादिनः ।
तेषामिदानीं के लोका द्रष्टुमिच्छामि तानहम्

ye te vīrī mahātmāno bhrātaro me mahāvratāḥ |
satyapratijñā lokasya śūrā vai satyavādinaḥ |
teṣāmidānīṃ ke lokā draṣṭumicchāmi tānaham

कर्णं चैव महात्मानं कौन्तेयं सत्यसङ्गरम् ।
धृष्टद्युम्नं सात्यकिं च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान्

karṇaṃ caiva mahātmānaṃ kaunteyaṃ satyasaṅgaram |
dhṛṣṭadyumnaṃ sātyakiṃ ca dhṛṣṭadyumnasya cātmajān

ये च शस्त्रैर्वधं प्राप्ताः क्षत्रधर्मेण पार्थिवाः ।
क्वनु ते पार्थिवान्ब्रह्मन्नैतान्पश्यामि नारद

ye ca śastrairvadhaṃ prāptāḥ kṣatradharmeṇa pārthivāḥ |
kvanu te pārthivānbrahmannaitānpaśyāmi nārada

विराटद्रुपदौ चैव धृष्टकेतुमुखांश्च तान् ।
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं द्रौपदेयांश्च सर्वशः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रष्टुमिच्छामि नारद

virāṭadrupadau caiva dhṛṣṭaketumukhāṃśca tān |
śikhaṇḍinaṃ ca pāñcālyaṃ draupadeyāṃśca sarvaśaḥ |
abhimanyuṃ ca durdharṣaṃ draṣṭumicchāmi nārada