अध्याय 19: विकर्ण, दुर्मुख, चित्रसेन, विविंशति, दुःसह

एष माधव पुत्रो मे विकर्णः पाज्ञसम्मतः ।
भूमौ विनिहतः शेते भीमेन शतधा कृतः

eṣa mādhava putro me vikarṇaḥ pājñasammataḥ |
bhūmau vinihataḥ śete bhīmena śatadhā kṛtaḥ

गजमध्ये हतः शेते विकर्णो मधुसूदन ।
नीलमेघपरिक्षिप्तः शरदीव निशाकरः

gajamadhye hataḥ śete vikarṇo madhusūdana |
nīlameghaparikṣiptaḥ śaradīva niśākaraḥ

अस्य चापग्रहेणैव पाणिः कृतकिणो महान् ।
कथञ्चिच्छिद्यते गृध्रैरत्तुकामैस्तलत्रवान्

asya cāpagraheṇaiva pāṇiḥ kṛtakiṇo mahān |
kathañcicchidyate gṛdhrairattukāmaistalatravān

अस्य भार्याऽऽमिषप्रेप्सून्गृध्रकाकांस्तपस्विनी ।
वारयत्यनिशं बाला न च शक्नोति माधव

asya bhāryā''miṣaprepsūngṛdhrakākāṃstapasvinī |
vārayatyaniśaṃ bālā na ca śaknoti mādhava

युवा वृन्दारकसमो विकर्णः पुरुषर्षभ ।
सुखोषितः सुखार्हश्च शेते पांसुषु माधव

yuvā vṛndārakasamo vikarṇaḥ puruṣarṣabha |
sukhoṣitaḥ sukhārhaśca śete pāṃsuṣu mādhava

कर्णिनालीकनाराचैर्भिन्नमर्माणमाहवे ।
अद्यापि न जहात्येनं लक्ष्मीर्भरतसत्तमम्

karṇinālīkanārācairbhinnamarmāṇamāhave |
adyāpi na jahātyenaṃ lakṣmīrbharatasattamam

एष सङ्ग्रामशूरणे प्रतिज्ञां पालयिष्यता ।
दुर्मुखोऽभिमुखः शेते हतोऽरिगणहा रणे

eṣa saṅgrāmaśūraṇe pratijñāṃ pālayiṣyatā |
durmukho'bhimukhaḥ śete hato'rigaṇahā raṇe

तस्यैतद्वदनं कृष्ण श्वापदैरर्धभक्षितम् ।
विभात्यभ्यधिकं तात सप्तम्यामिव चन्द्रमाः

tasyaitadvadanaṃ kṛṣṇa śvāpadairardhabhakṣitam |
vibhātyabhyadhikaṃ tāta saptamyāmiva candramāḥ

शूरस्य हि रणे कृष्ण पश्याननमथेदृशम् ।
स कथं निहतोऽमित्रैः पांसून्ग्रसति मे सुतः

śūrasya hi raṇe kṛṣṇa paśyānanamathedṛśam |
sa kathaṃ nihato'mitraiḥ pāṃsūngrasati me sutaḥ

यस्याहवमुखे सौम्य स्थाता नैवोपपद्यते ।
स कथं दुर्मुखोऽमित्रैर्हतो विबुधलोकजित्

yasyāhavamukhe saumya sthātā naivopapadyate |
sa kathaṃ durmukho'mitrairhato vibudhalokajit

चित्रसेनं हतं भूमौ शयानं मधुसूदन ।
धार्तराष्ट्रमिमं पश्य प्रतिमानं धनुष्मताम्

citrasenaṃ hataṃ bhūmau śayānaṃ madhusūdana |
dhārtarāṣṭramimaṃ paśya pratimānaṃ dhanuṣmatām

तं चित्रमाल्याभरणं युवत्यः शोककर्शिताः ।
क्रव्यादसङ्घैः सहिता रुदन्त्यः पर्युपासते

taṃ citramālyābharaṇaṃ yuvatyaḥ śokakarśitāḥ |
kravyādasaṅghaiḥ sahitā rudantyaḥ paryupāsate

स्त्रीणां रुदितनिर्घोषः श्वापदानां च गर्जितम् ।
चित्ररूपमिदं कृष्ण विमृश्य प्रतिभाति मे

strīṇāṃ ruditanirghoṣaḥ śvāpadānāṃ ca garjitam |
citrarūpamidaṃ kṛṣṇa vimṛśya pratibhāti me

युवा वृन्दारको नित्यं प्रवरस्त्रीनिषेवितः ।
विविंशतिरसौ शेते ध्वस्तः पांसुषु माधव

yuvā vṛndārako nityaṃ pravarastrīniṣevitaḥ |
viviṃśatirasau śete dhvastaḥ pāṃsuṣu mādhava

शरसङ्कृत्तवर्माणं वीरं विशसने हतम् ।
परिवार्यासते गृध्राः परिविंशं विविंशतिम्

śarasaṅkṛttavarmāṇaṃ vīraṃ viśasane hatam |
parivāryāsate gṛdhrāḥ pariviṃśaṃ viviṃśatim

प्रविश्य समरे शूरः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
स वीरशयने शेते परः सत्पुरुषोचिते

praviśya samare śūraḥ pāṇḍavānāmanīkinīm |
sa vīraśayane śete paraḥ satpuruṣocite

स्मितोपपन्नं सुनसं सुभ्रु ताराधिपोपमम् ।
अतीव सौम्यवदनं कृष्ण पश्य विविंशतेः

smitopapannaṃ sunasaṃ subhru tārādhipopamam |
atīva saumyavadanaṃ kṛṣṇa paśya viviṃśateḥ

यं स्म तं पर्युपासन्ते बहुधा वरयोषितः ।
क्रीडन्तमिव गन्धर्वं देवकन्याः सहस्रशः

yaṃ sma taṃ paryupāsante bahudhā varayoṣitaḥ |
krīḍantamiva gandharvaṃ devakanyāḥ sahasraśaḥ

हन्तारं परसैन्यानां शूरं समितिशोभनम् ।
निबर्हणममित्राणां दुःसहं विषहेत कः

hantāraṃ parasainyānāṃ śūraṃ samitiśobhanam |
nibarhaṇamamitrāṇāṃ duḥsahaṃ viṣaheta kaḥ

दुःसहस्यैतदाभाति शरीरं संवृतं शरैः ।
गिरिरात्मरुहैः फुल्लैः कर्णिकारैरिवाचितः

duḥsahasyaitadābhāti śarīraṃ saṃvṛtaṃ śaraiḥ |
girirātmaruhaiḥ phullaiḥ karṇikārairivācitaḥ

शातकौम्भ्या स्रजा भाति कवचेन च भास्वता ।
अग्निनेव गिरिः श्वेतो गतासुरपि दुःसहः

śātakaumbhyā srajā bhāti kavacena ca bhāsvatā |
agnineva giriḥ śveto gatāsurapi duḥsahaḥ