अध्याय 14: भीम गान्धारी को उत्तर देते हैं

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भीमसेनोऽथ भीतवत् ।
गान्धारीं प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं तदा

tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhīmaseno'tha bhītavat |
gāndhārīṃ pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ tadā

अधर्मो यदि वा धर्मस्त्रासात्तत्र मया कृतः ।
आत्मानं त्रातुकामेन तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि

adharmo yadi vā dharmastrāsāttatra mayā kṛtaḥ |
ātmānaṃ trātukāmena tanme tvaṃ kṣantumarhasi

न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्मेण स महाबलः ।
दुःशक्यः केनचिद्धर्तुमतो विषममाचरम्

na hi yuddhena putraste dharmeṇa sa mahābalaḥ |
duḥśakyaḥ kenaciddhartumato viṣamamācaram

अधर्मेण जितः पूर्वं तेन चापि युधिष्ठिरः ।
निकृताश्च सदैव स्म तो विषममाचरम्

adharmeṇa jitaḥ pūrvaṃ tena cāpi yudhiṣṭhiraḥ |
nikṛtāśca sadaiva sma to viṣamamācaram

सैन्यस्यैकोऽवशिष्टोऽयं गदायुद्धे च वीर्यवान् ।
न त्यक्ष्यति हृतं राज्यमिति वै तत्कृतं मया

sainyasyaiko'vaśiṣṭo'yaṃ gadāyuddhe ca vīryavān |
na tyakṣyati hṛtaṃ rājyamiti vai tatkṛtaṃ mayā

एकपत्नीं च पाश्चालीमेकवस्त्रां रजस्वलाम् ।
भवत्या विदितं सर्वमुक्तवान्यत्सुतस्तव

ekapatnīṃ ca pāścālīmekavastrāṃ rajasvalām |
bhavatyā viditaṃ sarvamuktavānyatsutastava

सुयोधनं त्वसंहृत्य न शक्या भूः ससागरा ।
केवला भोक्तुमस्माभिरतश्चैतत्कृतं मया

suyodhanaṃ tvasaṃhṛtya na śakyā bhūḥ sasāgarā |
kevalā bhoktumasmābhirataścaitatkṛtaṃ mayā

तच्चाप्यप्रियमस्माकं पुत्रस्ते समुपाचरत् ।
द्रौपद्या यत्सभामध्ये सव्यमूरुमदर्शयत्

taccāpyapriyamasmākaṃ putraste samupācarat |
draupadyā yatsabhāmadhye savyamūrumadarśayat

तत्रैव वध्यः सोऽस्माकं दुराचारोऽप्ब ते सुतः ।
धर्मराजाज्ञया चैव स्थिताः स्म समये पुरा

tatraiva vadhyaḥ so'smākaṃ durācāro'pba te sutaḥ |
dharmarājājñayā caiva sthitāḥ sma samaye purā

वैरमुद्दीपितं राज्ञि पुत्रेण तव यन्महत् ।
क्लेशिताश्च वने नित्यं तत एतत्कृतं मया

vairamuddīpitaṃ rājñi putreṇa tava yanmahat |
kleśitāśca vane nityaṃ tata etatkṛtaṃ mayā

वैरस्यास्य गताः पारं हत्वा दुर्योधनं रणे ।
राज्यं युधिष्ठिरे प्राप्ते वयं च गतमन्यवः

vairasyāsya gatāḥ pāraṃ hatvā duryodhanaṃ raṇe |
rājyaṃ yudhiṣṭhire prāpte vayaṃ ca gatamanyavaḥ

न तस्यैवं वधस्तात यं प्रशंससि मे सुतम् ।
कृतवांश्चापि तत्सर्वं यदिदं भाषसे मयि

na tasyaivaṃ vadhastāta yaṃ praśaṃsasi me sutam |
kṛtavāṃścāpi tatsarvaṃ yadidaṃ bhāṣase mayi

हताश्वे नकुले यत्तु वृषसेनेन भारत ।
अपिबः शोणितं सङ्ख्ये दुःशासनशरीरजम्

hatāśve nakule yattu vṛṣasenena bhārata |
apibaḥ śoṇitaṃ saṅkhye duḥśāsanaśarīrajam

सद्भिर्विगर्हितं घोरमनार्यजनसेवितम् ।
क्रूरं कर्माकृथास्तस्मात्तदयुक्तं वृकोदर

sadbhirvigarhitaṃ ghoramanāryajanasevitam |
krūraṃ karmākṛthāstasmāttadayuktaṃ vṛkodara

हताश्वं नकुलं दृष्ट्वा वृषसेनेन संयुगे ।
शत्रूणां तु प्रहृष्टानां त्रासः सञ्जनितो मया

hatāśvaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā vṛṣasenena saṃyuge |
śatrūṇāṃ tu prahṛṣṭānāṃ trāsaḥ sañjanito mayā

स प्रतिज्ञामकरवं पिबाम्यसृगरेरिति ।
रुधिरं नातिचक्राम दन्तोष्ठादम्ब मा शुचः

sa pratijñāmakaravaṃ pibāmyasṛgareriti |
rudhiraṃ nāticakrāma dantoṣṭhādamba mā śucaḥ

[अन्यस्यापि न पातव्यं रुधिरं किंपुनः स्वकम् ।
यथैवात्मा तथा भ्राता विशेषो नास्ति कश्चन

[anyasyāpi na pātavyaṃ rudhiraṃ kiṃpunaḥ svakam |
yathaivātmā tathā bhrātā viśeṣo nāsti kaścana

वैवस्तितो हि तद्वेद यथावत्कुलनन्दिनि ।
मा कृथा हृदि तन्मातर्न तत्पीतं मयाऽनधे

vaivastito hi tadveda yathāvatkulanandini |
mā kṛthā hṛdi tanmātarna tatpītaṃ mayā'nadhe

केशपक्षपरामर्शे द्रौपद्या द्यूतकारिते ।
क्रोधाद्यदब्रवं चाहं तच्च मे हृदि वर्तते

keśapakṣaparāmarśe draupadyā dyūtakārite |
krodhādyadabravaṃ cāhaṃ tacca me hṛdi vartate

क्षत्रधर्माच्च्युतो राज्ञि भवेयं शाश्वतीः समाः ।
प्रतिज्ञां तामनिस्तीर्य ततस्तत्कृतवानहम्

kṣatradharmāccyuto rājñi bhaveyaṃ śāśvatīḥ samāḥ |
pratijñāṃ tāmanistīrya tatastatkṛtavānaham

अनिगृह्य पुरा पुत्रानस्मस्वनपकारिषु ।
न ममार्हसि कल्याणि दोषेण परिशङ्कितुम्

anigṛhya purā putrānasmasvanapakāriṣu |
na mamārhasi kalyāṇi doṣeṇa pariśaṅkitum

वृद्धस्यास्य शतं पुत्रान्निघ्नंस्त्वमपराजितः ।
कस्मानाशेषयः कञ्चिद्येनाल्पमपराधितम्

vṛddhasyāsya śataṃ putrānnighnaṃstvamaparājitaḥ |
kasmānāśeṣayaḥ kañcidyenālpamaparādhitam

सन्तानमावयोस्तात वृद्धयोर्हृतराज्ययोः ।
नाशेषयः कथं यष्टिमेकां वृद्धयुगस्य वै

santānamāvayostāta vṛddhayorhṛtarājyayoḥ |
nāśeṣayaḥ kathaṃ yaṣṭimekāṃ vṛddhayugasya vai

शेषे ह्यवस्थिते तात पुत्राणामल्पकेऽपि च ।
मन्ददुःखं भवेदद्य यदि त्वं धर्ममाचरेः

śeṣe hyavasthite tāta putrāṇāmalpake'pi ca |
mandaduḥkhaṃ bhavedadya yadi tvaṃ dharmamācareḥ