अध्याय 13: व्यास गान्धारी का शाप रोकते हैं

धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातास्ततस्ते कुरुपुङ्गवाः ।
अभ्ययुर्भ्रातरः सर्वे गान्धारीं सहकेशवाः

dhṛtarāṣṭrābhyanujñātāstataste kurupuṅgavāḥ |
abhyayurbhrātaraḥ sarve gāndhārīṃ sahakeśavāḥ

ततो ज्ञात्वा हतामित्रं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
गान्धारी पुत्रशोकार्ता शप्तुमैच्छदनिन्दिता

tato jñātvā hatāmitraṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
gāndhārī putraśokārtā śaptumaicchadaninditā

तस्याः पापमभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान्प्रति ।
ऋषिर्गन्धवतीपुत्रः प्रागेव समबुध्यत

tasyāḥ pāpamabhiprāyaṃ viditvā pāṇḍavānprati |
ṛṣirgandhavatīputraḥ prāgeva samabudhyata

स गङ्गायामुपस्पृश्य ब्रह्मर्षिः प्रयतः शुचिः ।
तं देशमुपसंपेदे पाराशर्यो मनोजवः

sa gaṅgāyāmupaspṛśya brahmarṣiḥ prayataḥ śuciḥ |
taṃ deśamupasaṃpede pārāśaryo manojavaḥ

दिव्येन चक्षुषा ज्ञात्वा मनसाऽनुद्धतेन च ।
सर्वप्राणभृतां भावं सततं स तु बृध्यति

divyena cakṣuṣā jñātvā manasā'nuddhatena ca |
sarvaprāṇabhṛtāṃ bhāvaṃ satataṃ sa tu bṛdhyati

स स्नुषामब्रवीत्काले कल्याणानि महातपाः ।
शापकालमवाक्षिप्य शमकालमुदीरयन्

sa snuṣāmabravītkāle kalyāṇāni mahātapāḥ |
śāpakālamavākṣipya śamakālamudīrayan

न कोपः पाण्डवे कार्यो गान्धारि शममाप्नुहि ।
रजो निगृह्यतां चैव शृणु चेदं वचो मम

na kopaḥ pāṇḍave kāryo gāndhāri śamamāpnuhi |
rajo nigṛhyatāṃ caiva śṛṇu cedaṃ vaco mama

पुरोक्ता युद्धकाले त्वं पुत्रेण जयमिच्छता ।
जयमाशास्व मे मातर्युध्यमानस्य शत्रुभिः

puroktā yuddhakāle tvaṃ putreṇa jayamicchatā |
jayamāśāsva me mātaryudhyamānasya śatrubhiḥ

सा तथा याच्यमाना त्वं युद्धकाले जयैषिणा ।
उक्तवत्यसि कल्याणि यतो धर्मस्ततो जयः

sā tathā yācyamānā tvaṃ yuddhakāle jayaiṣiṇā |
uktavatyasi kalyāṇi yato dharmastato jayaḥ

वाचाऽप्यतीते मा क्रोधे मनः कुरु यशस्विनि ।
स्मरामि भाषमाणां हि त्वामहं सत्यवादिनीम्

vācā'pyatīte mā krodhe manaḥ kuru yaśasvini |
smarāmi bhāṣamāṇāṃ hi tvāmahaṃ satyavādinīm

विग्रहे तुमुले राज्ञां गत्वा परमसंशयम् ।
जितं पाण्डुसुतैर्युद्धे नूनं धर्मस्ततोऽधिकः

vigrahe tumule rājñāṃ gatvā paramasaṃśayam |
jitaṃ pāṇḍusutairyuddhe nūnaṃ dharmastato'dhikaḥ

क्षमाशीला पुरा भूत्वा साऽद्य न क्षमसे कथम् ।
अधर्मे जहि धर्मज्ञे यतो धर्मस्ततो जयः

kṣamāśīlā purā bhūtvā sā'dya na kṣamase katham |
adharme jahi dharmajñe yato dharmastato jayaḥ

सा त्वं धर्मं परिस्मृत्य वाचं चोक्तां मनस्विनी ।
कोपं संयच्छ गान्धारि पाण्डवेषु सुतेषु ते

sā tvaṃ dharmaṃ parismṛtya vācaṃ coktāṃ manasvinī |
kopaṃ saṃyaccha gāndhāri pāṇḍaveṣu suteṣu te

भगवन्नाभ्यसूयामि नैतानिच्छामि नश्यतः ।
पुत्रशोकेन तु बलान्मनो विह्वलतीव मे

bhagavannābhyasūyāmi naitānicchāmi naśyataḥ |
putraśokena tu balānmano vihvalatīva me

यथैव कुन्त्या कौन्तेया रक्षितव्यास्तथा मया ।
तथैव धृतराष्ट्रेण रक्षितव्या यथा त्वया

yathaiva kuntyā kaunteyā rakṣitavyāstathā mayā |
tathaiva dhṛtarāṣṭreṇa rakṣitavyā yathā tvayā

दुःशासनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ।
कर्णदुर्योधनाभ्यां च कृतोऽयं कृरुसंक्षयः

duḥśāsanāparādhena śakuneḥ saubalasya ca |
karṇaduryodhanābhyāṃ ca kṛto'yaṃ kṛrusaṃkṣayaḥ

नापराध्यति बीभत्सुर्न च पार्थो वृकोदरः ।
नकुलः सदेवश्च नैव राजा युधिष्ठिरः

nāparādhyati bībhatsurna ca pārtho vṛkodaraḥ |
nakulaḥ sadevaśca naiva rājā yudhiṣṭhiraḥ

युध्यमाना हि कौरव्याः कृतमामाः परस्परम् ।
निहताः सहिताश्चान्यैस्तत्र नास्त्यप्रियं मम

yudhyamānā hi kauravyāḥ kṛtamāmāḥ parasparam |
nihatāḥ sahitāścānyaistatra nāstyapriyaṃ mama

किं तु कर्माकरोद्भीमो वासुदेवस्य पश्यतः ।
दुर्योधनं समाहूय गदायुर्द्ध महामनाः

kiṃ tu karmākarodbhīmo vāsudevasya paśyataḥ |
duryodhanaṃ samāhūya gadāyurddha mahāmanāḥ

शिक्षयाऽभ्यधिकं ज्ञात्वा चरन्तं बहुधा रणे ।
अधो नाभ्याः प्रहृतवांस्तन्मे कोपमवर्धयत्

śikṣayā'bhyadhikaṃ jñātvā carantaṃ bahudhā raṇe |
adho nābhyāḥ prahṛtavāṃstanme kopamavardhayat

कथं नु धर्मं धर्मज्ञाः समुद्दिष्टं महात्मभिः ।
त्यजेयुराहवे शूराः प्राणहेतोः कथञ्चनः

kathaṃ nu dharmaṃ dharmajñāḥ samuddiṣṭaṃ mahātmabhiḥ |
tyajeyurāhave śūrāḥ prāṇahetoḥ kathañcanaḥ