अध्याय 10: बचे हुए तीन योद्धा विदा लेते हैं

क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददृशुस्तान्महारथान् ।
शारद्वतं कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव च

krośamātraṃ tato gatvā dadṛśustānmahārathān |
śāradvataṃ kṛpaṃ drauṇiṃ kṛtavarmāṇameva ca

ते तु दृष्ट्वैव राजानं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
अश्रुकण्ठा विनिःश्वस्य रुदन्तमिदमब्रुवन्

te tu dṛṣṭvaiva rājānaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram |
aśrukaṇṭhā viniḥśvasya rudantamidamabruvan

पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
गतः सानुचरो राजञ्शक्रलोकं महीपते

putrastava mahārāja kṛtvā karma suduṣkaram |
gataḥ sānucaro rājañśakralokaṃ mahīpate

दुर्योधनबलान्मुक्ता वयमेव त्रयो रथाः ।
सर्वमन्यत्परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ

duryodhanabalānmuktā vayameva trayo rathāḥ |
sarvamanyatparikṣīṇaṃ sainyaṃ te bharatarṣabha

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृपः शारद्वतस्ततः ।
गान्धारीं पुत्रशोकार्तामिदं वचनमब्रवीत्

ityevamuktvā rājānaṃ kṛpaḥ śāradvatastataḥ |
gāndhārīṃ putraśokārtāmidaṃ vacanamabravīt

अभीता युध्यमानास्ते घ्नन्तः शत्रुगणान्बहून् ।
वीरकर्माणि कुर्वाणाः पुत्रास्ते निधनं गताः

abhītā yudhyamānāste ghnantaḥ śatrugaṇānbahūn |
vīrakarmāṇi kurvāṇāḥ putrāste nidhanaṃ gatāḥ

ध्रवं सम्प्राप्य लोकांस्ते निर्मलाञ्शस्त्रनिर्जितान् ।
भास्वरं देहमास्थाय विहरन्त्यमरा इव

dhravaṃ samprāpya lokāṃste nirmalāñśastranirjitān |
bhāsvaraṃ dehamāsthāya viharantyamarā iva

सर्वे ह्यभिमुखा राज्ञि युध्यमाना हता युधि ।
न हि कश्चिद्धि शूराणां युध्यमानः पराङ्मुखः ।
शस्त्रेण निधनं प्राप्तो न च कश्चित्कृताञ्जलिः

sarve hyabhimukhā rājñi yudhyamānā hatā yudhi |
na hi kaściddhi śūrāṇāṃ yudhyamānaḥ parāṅmukhaḥ |
śastreṇa nidhanaṃ prāpto na ca kaścitkṛtāñjaliḥ

एतां तां क्षत्रियस्याहुः पुराणाः परमां गतिम् ।
शस्त्रेण निधनं सङ्ख्ये तान्न शोचितुमर्हसि

etāṃ tāṃ kṣatriyasyāhuḥ purāṇāḥ paramāṃ gatim |
śastreṇa nidhanaṃ saṅkhye tānna śocitumarhasi

न चापि शत्रवस्तेषां मुच्यन्ते राज्ञि पाण्डवाः ।
शृणु यत्कृतमस्माभिरश्वत्थामपुरोगमैः

na cāpi śatravasteṣāṃ mucyante rājñi pāṇḍavāḥ |
śṛṇu yatkṛtamasmābhiraśvatthāmapurogamaiḥ

अधर्मेण हतं श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम् ।
सुप्तं शिबिरमासाद्य पाण्डूनां कदनं कृतम्

adharmeṇa hataṃ śrutvā bhīmasenena te sutam |
suptaṃ śibiramāsādya pāṇḍūnāṃ kadanaṃ kṛtam

पाञ्चाला निहताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रौपदेयाश्च पातिताः

pāñcālā nihatāḥ sarve dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ |
drupadasyātmajāścaiva draupadeyāśca pātitāḥ

तथा विशसनं कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते ।
प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्ष्यामहे त्रयः

tathā viśasanaṃ kṛtvā putraśatrugaṇasya te |
prādravāma raṇe sthātuṃ na hi śakṣyāmahe trayaḥ

ते हि शूरा महेष्वासाः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः ।
अमर्षवशमापन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षवः

te hi śūrā maheṣvāsāḥ kṣiprameṣyanti pāṇḍavāḥ |
amarṣavaśamāpannā vairaṃ pratijihīrṣavaḥ

ते हतानात्मजाञ्श्रुत्वा प्रमत्ताः पुरुषर्षभाः ।
अन्विष्यन्तः पदं शूराः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः

te hatānātmajāñśrutvā pramattāḥ puruṣarṣabhāḥ |
anviṣyantaḥ padaṃ śūrāḥ kṣiprameṣyanti pāṇḍavāḥ

तेषां तु किल्बिषं कृत्वा संस्थातुं नोत्सहामहे ।
अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मनः कृथाः

teṣāṃ tu kilbiṣaṃ kṛtvā saṃsthātuṃ notsahāmahe |
anujānīhi no rājñi mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ

राजंस्त्वमनुजानीहि धैर्यमातिष्ठ चोत्तमम् ।
दिष्टान्तं पश्य चापि त्वं क्षात्रं धर्मं च केवलम्

rājaṃstvamanujānīhi dhairyamātiṣṭha cottamam |
diṣṭāntaṃ paśya cāpi tvaṃ kṣātraṃ dharmaṃ ca kevalam

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रोमपुत्रश्च भारत

ityevamuktvā rājānaṃ kṛtvā cābhipradakṣiṇam |
kṛpaśca kṛtavarmā ca dromaputraśca bhārata

अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ।
गङ्गामनु महाराज तूर्णमश्वानचोदयन्

avekṣamāṇā rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam |
gaṅgāmanu mahārāja tūrṇamaśvānacodayan

अपक्रम्य तु ते राजन्सर्व एव महारथाः ।
आमन्त्र्यान्योन्यमुद्विग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्तदा

apakramya tu te rājansarva eva mahārathāḥ |
āmantryānyonyamudvignāstridhā te prayayustadā

जगाम हास्तिनपुरं कृपः शारद्वतस्तदा ।
स्वमेव राष्ट्रं हार्दिक्यो द्रौणिर्व्यासाश्रमं ययौ

jagāma hāstinapuraṃ kṛpaḥ śāradvatastadā |
svameva rāṣṭraṃ hārdikyo drauṇirvyāsāśramaṃ yayau

एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणाः परस्परम् ।
भयार्ताः पाण्डुपुत्राणामागस्कृत्वा महात्मनाम्

evaṃ te prayayurvīrā vīkṣamāṇāḥ parasparam |
bhayārtāḥ pāṇḍuputrāṇāmāgaskṛtvā mahātmanām

समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रषौ ।
विप्रजग्मुर्महात्मानो यथेष्टकमरिन्दमाः

sametya vīrā rājānaṃ tadā tvanudite raṣau |
viprajagmurmahātmāno yatheṣṭakamarindamāḥ

[समासाद्याथ वै द्रौणिं पाण्डुपुत्रा महारथाः ।
व्यजयंस्ते रणे राजन्विक्रम्य तदनन्तरम् ॥]

[samāsādyātha vai drauṇiṃ pāṇḍuputrā mahārathāḥ |
vyajayaṃste raṇe rājanvikramya tadanantaram ||]