अध्याय 99: जनक द्वारा योद्धाओं को स्वर्ग-नरक दर्शन

अत्राप्युदाहरन्तीम-तिहासं पुरातनम् ।
प्रतर्दनो मैथिलश्च संग्रामं यत्र चक्रतुः

atrāpyudāharantīma-tihāsaṃ purātanam |
pratardano maithilaśca saṃgrāmaṃ yatra cakratuḥ

यज्ञोपवीती संग्रामे जनको मिथिलाधिपः ।
योधानुद्धर्षयामास तन्निबोध युधिष्ठिर

yajñopavītī saṃgrāme janako mithilādhipaḥ |
yodhānuddharṣayāmāsa tannibodha yudhiṣṭhira

जनको मैथिलो राजा महात्मा सर्वतत्त्ववित् ।
योधानां दर्शयामास स्वर्गं नरकमेव च

janako maithilo rājā mahātmā sarvatattvavit |
yodhānāṃ darśayāmāsa svargaṃ narakameva ca

अभीरूणामिमे लोका भास्वन्तो हन्त पश्यत ।
पूर्णा गन्धर्वकन्याभिः सर्वकामदुहोऽक्षयाः

abhīrūṇāmime lokā bhāsvanto hanta paśyata |
pūrṇā gandharvakanyābhiḥ sarvakāmaduho'kṣayāḥ

इमे पलायमानानां नरकाः प्रत्युपस्थिताः ।
अकीर्तिः शाश्वती चैव यतितव्यमनन्तरम्

ime palāyamānānāṃ narakāḥ pratyupasthitāḥ |
akīrtiḥ śāśvatī caiva yatitavyamanantaram

तान्दृष्ट्वाऽरीन्विजयत भूत्वा संत्यागबुद्धयः ।
नरकस्याप्रतिष्ठस्य मा भूत वशवर्तिनः

tāndṛṣṭvā'rīnvijayata bhūtvā saṃtyāgabuddhayaḥ |
narakasyāpratiṣṭhasya mā bhūta vaśavartinaḥ

त्यागमूलं हि शूराणां स्वर्गद्वारमनुत्तमम् ।
इत्युक्तास्ते नृपतिना योधाः परपुरंजय

tyāgamūlaṃ hi śūrāṇāṃ svargadvāramanuttamam |
ityuktāste nṛpatinā yodhāḥ parapuraṃjaya

अजयन्त रणे शत्रून्हर्षयन्तो नरेश्वरम् ।
तस्मात्त्यक्तात्मना नित्यं स्थातव्यं रणमूर्धनि

ajayanta raṇe śatrūnharṣayanto nareśvaram |
tasmāttyaktātmanā nityaṃ sthātavyaṃ raṇamūrdhani

गजानां रथिनो मध्ये रथानामनुसादिनः ।
सादिनामन्तरे स्थाप्यं पादातमपि दंशितम्

gajānāṃ rathino madhye rathānāmanusādinaḥ |
sādināmantare sthāpyaṃ pādātamapi daṃśitam

य एवं व्यूहते राजा स नित्यं जयते रिपून् ।
तस्मदितद्विधातव्यं नित्यमेव युधिष्ठिर

ya evaṃ vyūhate rājā sa nityaṃ jayate ripūn |
tasmaditadvidhātavyaṃ nityameva yudhiṣṭhira

स्वर्गे सुकृतमिच्छन्तः सुयुद्धेनातिमन्यवः ।
क्षोभयेयुरनीकानि सागरं मकरा यथा

svarge sukṛtamicchantaḥ suyuddhenātimanyavaḥ |
kṣobhayeyuranīkāni sāgaraṃ makarā yathā

हर्षयेयुर्विषण्णांश्च व्यवस्थाप्य परस्परम् ।
तेषां च भूमिं रक्षेयुर्भग्नान्नात्यनुसारयेत्

harṣayeyurviṣaṇṇāṃśca vyavasthāpya parasparam |
teṣāṃ ca bhūmiṃ rakṣeyurbhagnānnātyanusārayet

पुनरावर्तमानानां निराशानां च जीविते ।
वेगः सुदुःसहो राजंस्तस्मान्नात्यनुसारयेत्

punarāvartamānānāṃ nirāśānāṃ ca jīvite |
vegaḥ suduḥsaho rājaṃstasmānnātyanusārayet

न हि प्रहर्तुमिच्छन्ति शूराः प्रद्रवतो भयात् ।
तस्मात्पलायमानानां कुर्यान्नात्यनुसारणम्

na hi prahartumicchanti śūrāḥ pradravato bhayāt |
tasmātpalāyamānānāṃ kuryānnātyanusāraṇam

चराणामचरा ह्यन्नमदंष्ट्रा दंष्ट्रिणामपि ।
अपाणयः पाणिमतामन्नं शूरस्य कातराः

carāṇāmacarā hyannamadaṃṣṭrā daṃṣṭriṇāmapi |
apāṇayaḥ pāṇimatāmannaṃ śūrasya kātarāḥ

समानपृष्ठोदरपाणिपादाः
पश्चाच्छरं भीरवोऽनुव्रजन्ति ।
अतो भयार्ताः प्रणिपत्य भूयः
कृत्वाञ्जलीनुपतिष्ठन्ति शूरान्

samānapṛṣṭhodarapāṇipādāḥ
paścāccharaṃ bhīravo'nuvrajanti |
ato bhayārtāḥ praṇipatya bhūyaḥ
kṛtvāñjalīnupatiṣṭhanti śūrān

शूरबाहुषु लोकोऽयं लम्बते पुत्रवत्सद ।
तस्मात्सर्वेषु लोकेषु शूरः संमानमर्हति

śūrabāhuṣu loko'yaṃ lambate putravatsada |
tasmātsarveṣu lokeṣu śūraḥ saṃmānamarhati

न हि शौर्यात्परं किंचिन्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
शूरः सर्वं पालयति सर्वं शूरे प्रतिष्ठितम्

na hi śauryātparaṃ kiṃcintriṣu lokeṣu vidyate |
śūraḥ sarvaṃ pālayati sarvaṃ śūre pratiṣṭhitam