अध्याय 44: युधिष्ठिर श्रीकृष्ण को ध्यानमग्न पाते हैं

प्राप्य राज्यं महाबाहुर्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे वक्तुमिहार्हसि

prāpya rājyaṃ mahābāhurdharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
yadanyadakarodvipra tanme vaktumihārhasi

भगवान्वा हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य परो गुरुः ।
ऋषे यदकरोद्वीरस्तच्च व्याख्यातुमर्हसि

bhagavānvā hṛṣīkeśastrailokyasya paro guruḥ |
ṛṣe yadakarodvīrastacca vyākhyātumarhasi

शृणु तत्त्वेन राजेन्द्र कीर्त्यमानं मयाऽनघ ।
वासुदेवं पुरस्कृत्य यदकुर्वत पाण्डवाः

śṛṇu tattvena rājendra kīrtyamānaṃ mayā'nagha |
vāsudevaṃ puraskṛtya yadakurvata pāṇḍavāḥ

प्राप्य राज्यं महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
वर्णान्संस्थापयामास नयेन विनयेन च

prāpya rājyaṃ mahārāja kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
varṇānsaṃsthāpayāmāsa nayena vinayena ca

ब्राह्मणानां सहस्रं च स्नातकानां महात्मनाम् ।
सहस्रनिष्कैरेकैकं तर्पयामास पाण्डवः

brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca snātakānāṃ mahātmanām |
sahasraniṣkairekaikaṃ tarpayāmāsa pāṇḍavaḥ

तथाऽनुजीविनो भृत्यान्संश्रितानतिथीनपि ।
कामैः संतर्पयामास कृपणांस्तार्किकानपि

tathā'nujīvino bhṛtyānsaṃśritānatithīnapi |
kāmaiḥ saṃtarpayāmāsa kṛpaṇāṃstārkikānapi

पुरोहिताय धौम्याय प्रादादयुतशः स गाः ।
धनं सुवर्णं रजतं वासांसि विविधान्यपि

purohitāya dhaumyāya prādādayutaśaḥ sa gāḥ |
dhanaṃ suvarṇaṃ rajataṃ vāsāṃsi vividhānyapi

कृपाय च महाराज पितृवत्तमतर्पयत् ।
विदुराय च राजाऽसौ पूजां चक्रे यतव्रतः

kṛpāya ca mahārāja pitṛvattamatarpayat |
vidurāya ca rājā'sau pūjāṃ cakre yatavrataḥ

भक्ष्यान्नपानैर्विविधैर्वासोभिः शयनासनैः ।
सर्वान्संतोपयामास संश्रितान्ददतां वरः

bhakṣyānnapānairvividhairvāsobhiḥ śayanāsanaiḥ |
sarvānsaṃtopayāmāsa saṃśritāndadatāṃ varaḥ

लब्धप्रशमनं कृत्वा स राजा राजसत्तम ।
युयुत्सोर्धार्तराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायेशाः

labdhapraśamanaṃ kṛtvā sa rājā rājasattama |
yuyutsordhārtarāṣṭrasya pūjāṃ cakre mahāyeśāḥ

धृतराष्ट्राय तद्राज्यं गान्धार्यै विदुराय च ।
निवेद्य सुस्थवद्राजा सुखमास्ते युधिष्ठिरः

dhṛtarāṣṭrāya tadrājyaṃ gāndhāryai vidurāya ca |
nivedya susthavadrājā sukhamāste yudhiṣṭhiraḥ

तथा सर्वं स नगरं प्रसाद्य भरतर्षभ ।
वासुदेवं महात्मानमभ्यगच्छत्कृताञ्जलिः

tathā sarvaṃ sa nagaraṃ prasādya bharatarṣabha |
vāsudevaṃ mahātmānamabhyagacchatkṛtāñjaliḥ

ततो महति पर्यङ्के मणिकाञ्चनभूषिते ।
ददर्श कृष्णमासीनं नीलं मेराविवाम्बुदम्

tato mahati paryaṅke maṇikāñcanabhūṣite |
dadarśa kṛṣṇamāsīnaṃ nīlaṃ merāvivāmbudam

जाज्वल्यमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् ।
पीतकौशेयवसनं हेम्नेवोपगत मणिम्

jājvalyamānaṃ vapuṣā divyābharaṇabhūṣitam |
pītakauśeyavasanaṃ hemnevopagata maṇim

कौस्तुभेनोरसिस्थेन मणिनाऽभिविराजितम् ।
उद्यतेवोदयं शैलं सूर्येणाभिविराजितम्

kaustubhenorasisthena maṇinā'bhivirājitam |
udyatevodayaṃ śailaṃ sūryeṇābhivirājitam

नौपम्यं विद्यते तस्य त्रिषु लोकेषु किंचन

naupamyaṃ vidyate tasya triṣu lokeṣu kiṃcana

सोऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषसत्तमम् ।
उवाच मधुरं राजा स्मितपूर्वमिदं तदा

so'bhigamya mahātmānaṃ viṣṇuṃ puruṣasattamam |
uvāca madhuraṃ rājā smitapūrvamidaṃ tadā

सुखेन ते निशा कच्चिद्व्युष्टा बुद्धिमतां वर ।
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत

sukhena te niśā kaccidvyuṣṭā buddhimatāṃ vara |
kaccijjñānāni sarvāṇi prasannāni tavācyuta

तथैवोपश्रिता देवी बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
वयं राज्यमनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे स्थिता

tathaivopaśritā devī buddhirbuddhimatāṃ vara |
vayaṃ rājyamanuprāptāḥ pṛthivī ca vaśe sthitā

तव प्रसादाद्भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम ।
जयं प्राप्ता यशश्चाग्र्यं न च धर्मच्युता वयम्

tava prasādādbhagavaṃstrilokagativikrama |
jayaṃ prāptā yaśaścāgryaṃ na ca dharmacyutā vayam

तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजमरिंदमम् ।
नोवाच भगवान्किंचिद्ध्यानमेवान्वपद्यत

taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ tu dharmarājamariṃdamam |
novāca bhagavānkiṃciddhyānamevānvapadyata