अध्याय 372: नाग ने सूर्य में जो आश्चर्य देखा

विवस्वतो गच्छति पर्ययेण
वोडुं भवांस्तं यथमेकचक्रम् ।
आश्चर्यभूतं यदि तत्र किंचि
द्दृष्टं त्वयाशंसितुमर्हसि त्वम्

vivasvato gacchati paryayeṇa
voḍuṃ bhavāṃstaṃ yathamekacakram |
āścaryabhūtaṃ yadi tatra kiṃci
ddṛṣṭaṃ tvayāśaṃsitumarhasi tvam

आश्चर्याणामनेकानां प्रतिष्ठा भगवान्रविः ।
यतो भूताः प्रवर्तन्ते सर्वे त्रैलोक्यसंमताः

āścaryāṇāmanekānāṃ pratiṣṭhā bhagavānraviḥ |
yato bhūtāḥ pravartante sarve trailokyasaṃmatāḥ

यस्य रश्मिसहस्रेषु शाखास्विव विहंगमाः ।
वसन्त्याश्रित्य मुनयः संसिद्धा दैवतैः सह

yasya raśmisahasreṣu śākhāsviva vihaṃgamāḥ |
vasantyāśritya munayaḥ saṃsiddhā daivataiḥ saha

यतो पायुर्विनिःसृत्य सूर्यरश्म्याश्रितो महान् ।
विजृम्भत्यम्बरे तत्र किमाश्चर्यमतः परम्

yato pāyurviniḥsṛtya sūryaraśmyāśrito mahān |
vijṛmbhatyambare tatra kimāścaryamataḥ param

विभज्यं तं तु विप्रर्षे प्रजानां हितकाम्यया ।
तोयं सृजति वर्षासु किमाश्चर्यमतः परम्

vibhajyaṃ taṃ tu viprarṣe prajānāṃ hitakāmyayā |
toyaṃ sṛjati varṣāsu kimāścaryamataḥ param

यस्य मण्डलमध्यस्थो महात्मा परमत्विषा ।
ीप्तः समीक्षतेऽलोकान्किमाश्चर्यमतः परम्

yasya maṇḍalamadhyastho mahātmā paramatviṣā |
īptaḥ samīkṣate'lokānkimāścaryamataḥ param

शुक्रो नामासितः पादो यश्च वारिधरोऽम्बरे ।
तोयं सृजति वर्षासु किमाश्चर्यमतः परम्

śukro nāmāsitaḥ pādo yaśca vāridharo'mbare |
toyaṃ sṛjati varṣāsu kimāścaryamataḥ param

योऽष्टमासांस्तु शुचिना किरणेनोक्षितं पयः ।
प्रत्यादत्ते पुनः काले किमाश्चर्यमतः परम्

yo'ṣṭamāsāṃstu śucinā kiraṇenokṣitaṃ payaḥ |
pratyādatte punaḥ kāle kimāścaryamataḥ param

यस्य तेजोविशेषेषु स्वयमात्मा प्रतिष्ठितः ।
यतो बीजं मही चेयं धार्यते सचराचरम्

yasya tejoviśeṣeṣu svayamātmā pratiṣṭhitaḥ |
yato bījaṃ mahī ceyaṃ dhāryate sacarācaram

यत्र देवो महाबाहुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः ।
अनादिनिधनो विप्र किमाश्चर्यमतः परम्

yatra devo mahābāhuḥ śāśvataḥ puruṣottamaḥ |
anādinidhano vipra kimāścaryamataḥ param

आश्चर्याणामिवाश्चर्यमिदमेकं तु मे शृणु ।
विमले यन्मया दृष्टमम्बरे सूर्यसंश्रयात्

āścaryāṇāmivāścaryamidamekaṃ tu me śṛṇu |
vimale yanmayā dṛṣṭamambare sūryasaṃśrayāt

पुरा मध्याह्नसमये लोकांस्तपति भास्करे ।
प्रत्यादित्यप्रतीकाशः सर्वतः समदृश्यत

purā madhyāhnasamaye lokāṃstapati bhāskare |
pratyādityapratīkāśaḥ sarvataḥ samadṛśyata

स लोकांस्तेजसा सर्वान्स्वभासा निर्विभासयन् ।
आदित्याधिमुखोऽभ्येति गगनं पाटयन्निव

sa lokāṃstejasā sarvānsvabhāsā nirvibhāsayan |
ādityādhimukho'bhyeti gaganaṃ pāṭayanniva

हुताहुतिरिव ज्योतिर्व्याप्य तेजोमरीचिभिः ।
अनिर्देश्येन रूपेण द्वितीय इव भास्करः

hutāhutiriva jyotirvyāpya tejomarīcibhiḥ |
anirdeśyena rūpeṇa dvitīya iva bhāskaraḥ

तस्याभिगमनप्राप्तौ हस्तौ दत्तौ विवस्वता ।
तेनापि दक्षिणो हस्तो दत्तः प्रत्यर्चितार्थिना

tasyābhigamanaprāptau hastau dattau vivasvatā |
tenāpi dakṣiṇo hasto dattaḥ pratyarcitārthinā

ततो भित्त्वैव गगन प्रविष्टो रश्मिमण्डलम् ।
एकीभूतं च तत्तेजः क्षणेनादित्यतां गतम्

tato bhittvaiva gagana praviṣṭo raśmimaṇḍalam |
ekībhūtaṃ ca tattejaḥ kṣaṇenādityatāṃ gatam

तत्र नः संशयो जातस्तयोस्तेजः समागमे ।
अनयोः को भवेत्सूर्यो रथस्थो योऽयमागतः

tatra naḥ saṃśayo jātastayostejaḥ samāgame |
anayoḥ ko bhavetsūryo rathastho yo'yamāgataḥ

ते वयं जातसंदेहाः पर्यपृच्छामहे रविम् ।
क एष दिवमाक्रम्य गतः सूर्य इवापरः

te vayaṃ jātasaṃdehāḥ paryapṛcchāmahe ravim |
ka eṣa divamākramya gataḥ sūrya ivāparaḥ