अध्याय 369: नाग लौटते हैं; पत्नी धर्म की बात कहती है

अथ काले बहुतिथे पूर्णे प्राप्तो भुजङ्गमः ।
दत्ताभ्यनुज्ञः स्वं वेश्म कृतकर्मा विवस्वता

atha kāle bahutithe pūrṇe prāpto bhujaṅgamaḥ |
dattābhyanujñaḥ svaṃ veśma kṛtakarmā vivasvatā

तं भार्याऽप्युपचक्राम पादशौचादिभिर्गुणैः ।
उपपन्नां च तां साध्वीं पन्नगः पर्यपृच्छत

taṃ bhāryā'pyupacakrāma pādaśaucādibhirguṇaiḥ |
upapannāṃ ca tāṃ sādhvīṃ pannagaḥ paryapṛcchata

अथ त्वमसि कल्याणि देवतातिथिपूजने ।
पूर्वमुक्तेन विधिना युक्ता कर्मसु वर्तसे

atha tvamasi kalyāṇi devatātithipūjane |
pūrvamuktena vidhinā yuktā karmasu vartase

न खल्वस्यकृतार्थेन स्त्रीबुद्ध्या मार्दवीकृता ।
मद्वियोगेन सुश्रोणि विमुक्ता धर्मसेतुना

na khalvasyakṛtārthena strībuddhyā mārdavīkṛtā |
madviyogena suśroṇi vimuktā dharmasetunā

शिष्याणां गुरुशुश्रूषा विप्राणां वेदधारणम् ।
भृत्यानां स्वामिवचनं राज्ञो लोकानुपालनम्

śiṣyāṇāṃ guruśuśrūṣā viprāṇāṃ vedadhāraṇam |
bhṛtyānāṃ svāmivacanaṃ rājño lokānupālanam

सर्वभूतपरित्राणं क्षत्रधर्म इहोच्यते ।
वैश्यानां यज्ञसंवृत्तिरातिथेयसमन्विता

sarvabhūtaparitrāṇaṃ kṣatradharma ihocyate |
vaiśyānāṃ yajñasaṃvṛttirātitheyasamanvitā

विप्रक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषा शूद्रकर्म तत् ।
गृहस्थधर्मो नागेन्द्र सर्वभूतहितैषिता

viprakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣā śūdrakarma tat |
gṛhasthadharmo nāgendra sarvabhūtahitaiṣitā

नियताहारता नित्यं व्रतचर्या यथाक्रमम् ।
धर्मो हि धर्मसंबन्धादिन्द्रियाणां विशेषतः

niyatāhāratā nityaṃ vratacaryā yathākramam |
dharmo hi dharmasaṃbandhādindriyāṇāṃ viśeṣataḥ

अहं कस्य कुतो वाऽपि कः को मे ह भवेदिति ।
प्रयोजनमतिर्नित्यमेवं मोक्षाश्रमे वसेत्

ahaṃ kasya kuto vā'pi kaḥ ko me ha bhavediti |
prayojanamatirnityamevaṃ mokṣāśrame vaset

पतिव्रतात्वं भार्यायाः परमो धर्म उच्यते ।
तवोपदेशान्नागेन्द्र तच्च तत्त्वेन वेद्मि वै

pativratātvaṃ bhāryāyāḥ paramo dharma ucyate |
tavopadeśānnāgendra tacca tattvena vedmi vai

साऽहं धर्मं विजानन्ती धर्ननित्ये त्वयि स्थिते ।
सत्पथं कथमृत्सृज्य यास्यामि विपथं पथः

sā'haṃ dharmaṃ vijānantī dharnanitye tvayi sthite |
satpathaṃ kathamṛtsṛjya yāsyāmi vipathaṃ pathaḥ

देवतानां महाभाग धर्मचर्या न हीयते ।
अतिथीनां च सत्कारे नित्ययुक्ताऽस्म्यतन्द्रिता

devatānāṃ mahābhāga dharmacaryā na hīyate |
atithīnāṃ ca satkāre nityayuktā'smyatandritā

सप्ताष्टदिवसास्त्वद्य विप्रस्येहागतस्य वै ।
तच्च कार्यं न मे ख्याति दर्शनं तव काङ्क्षति

saptāṣṭadivasāstvadya viprasyehāgatasya vai |
tacca kāryaṃ na me khyāti darśanaṃ tava kāṅkṣati

गोमत्यास्त्वेष पुलिने त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ।
आसीनो वर्तयन्ब्रह्म ब्राह्मणः संशितव्रतः

gomatyāstveṣa puline tvaddarśanasamutsukaḥ |
āsīno vartayanbrahma brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ

अहं त्वनेन नागेन्द्र सत्यपूर्वं समाहिता ।
प्रस्थाप्यो मत्सकाशं स संप्राप्तो भुजगोत्तमः

ahaṃ tvanena nāgendra satyapūrvaṃ samāhitā |
prasthāpyo matsakāśaṃ sa saṃprāpto bhujagottamaḥ

एतच्छ्रुत्वा महाप्राज्ञ तत्र गन्तुं त्वमर्हसि ।
दातुमर्हसि वा तस्य दर्शनं दर्शनश्रवः

etacchrutvā mahāprājña tatra gantuṃ tvamarhasi |
dātumarhasi vā tasya darśanaṃ darśanaśravaḥ