अध्याय 356: नारायणीय का समापन; व्यास ही नारायण

श्रुत्वैतन्नारदो वाक्यं नरनारायणेरितम् ।
अत्यन्तं भक्तिमान्देवे एकान्तित्वमुपेयिवान्

śrutvaitannārado vākyaṃ naranārāyaṇeritam |
atyantaṃ bhaktimāndeve ekāntitvamupeyivān

उषित्वा वर्षसाहस्रं नरनारायणाश्रमे ।
श्रुत्वा भगवदाख्यानं दृष्ट्वा च हरिमव्ययम् ।
जगाम हिमवत्कुक्षावाश्रमं स्वं सुरार्चितम्

uṣitvā varṣasāhasraṃ naranārāyaṇāśrame |
śrutvā bhagavadākhyānaṃ dṛṣṭvā ca harimavyayam |
jagāma himavatkukṣāvāśramaṃ svaṃ surārcitam

तावपि ख्यातयशसौ नरनारायणावृषी ।
तस्मिन्नेवाश्रमे रम्ये तेपतुस्तप सत्तमम्

tāvapi khyātayaśasau naranārāyaṇāvṛṣī |
tasminnevāśrame ramye tepatustapa sattamam

त्वमप्यमितविक्रान्तः पाण्डवानां कुलोद्वहः ।
पावितात्माऽद्य संवृत्तः श्रुत्वेमामादितः कथाम्

tvamapyamitavikrāntaḥ pāṇḍavānāṃ kulodvahaḥ |
pāvitātmā'dya saṃvṛttaḥ śrutvemāmāditaḥ kathām

नैव तस्यापरो लोको नायं पार्थिवसत्तम ।
कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद्विष्णुमव्ययम्

naiva tasyāparo loko nāyaṃ pārthivasattama |
karmaṇā manasā vācā yo dviṣyādviṣṇumavyayam

मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः ।
यो द्विष्याद्विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम्

majjanti pitarastasya narake śāśvatīḥ samāḥ |
yo dviṣyādvibudhaśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim

कथं नाम भवेद्द्वेष्य आत्मा लोकस्य कस्यचित् ।
आत्मा हि पुरुषव्याघ्र ज्ञेयो विष्णुरिति श्रुतिः

kathaṃ nāma bhaveddveṣya ātmā lokasya kasyacit |
ātmā hi puruṣavyāghra jñeyo viṣṇuriti śrutiḥ

य एष गुरुरस्माकमृषिर्गन्धवतीसुतः ।
तेनैतत्कथितं तात माहात्म्यं परमात्मनः ।
तस्माच्छ्रुतं मया चेदं कथितं च तवानघ

ya eṣa gururasmākamṛṣirgandhavatīsutaḥ |
tenaitatkathitaṃ tāta māhātmyaṃ paramātmanaḥ |
tasmācchrutaṃ mayā cedaṃ kathitaṃ ca tavānagha

नारदेन तु संप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहः ।
एष धर्मो जगन्नाथात्साक्षान्नारायणान्नृप

nāradena tu saṃprāptaḥ sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥ |
eṣa dharmo jagannāthātsākṣānnārāyaṇānnṛpa

एवमेष महान्धर्मः स ते पूर्वं नृपोत्तम ।
कथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः

evameṣa mahāndharmaḥ sa te pūrvaṃ nṛpottama |
kathito harigītāsu samāsavidhikalpitaḥ

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् ।
को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत् ।
धर्मान्नानाविधांश्चैव को ब्रूयात्तमृते प्रभुम्

kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum |
ko hyanyaḥ puṇḍarīkākṣānmahābhāratakṛdbhavet |
dharmānnānāvidhāṃścaiva ko brūyāttamṛte prabhum

वर्ततां ते महायज्ञो यथासंकल्पितस्त्वया ।
संकल्पिताश्वमेधस्त्वं श्रुतधर्मा च तत्त्वतः

vartatāṃ te mahāyajño yathāsaṃkalpitastvayā |
saṃkalpitāśvamedhastvaṃ śrutadharmā ca tattvataḥ

एतत्तु महदाख्यानं श्रुत्वा पारीक्षितो नृपः ।
ततो यज्ञसमाप्त्यर्थं क्रियाः सर्वाः समारभत्

etattu mahadākhyānaṃ śrutvā pārīkṣito nṛpaḥ |
tato yajñasamāptyarthaṃ kriyāḥ sarvāḥ samārabhat

नारायणीयमाख्यानमेतत्ते कथितं मया ।
पृष्टेन शौनकाद्येह नैमिषारण्यवासिषु

nārāyaṇīyamākhyānametatte kathitaṃ mayā |
pṛṣṭena śaunakādyeha naimiṣāraṇyavāsiṣu

नारदेन पुरा यद्वै गुरवे तु निवेदितम् ।
ऋषीणां पाण्डवानां च शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः

nāradena purā yadvai gurave tu niveditam |
ṛṣīṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ

स हि परमर्षिर्जनभुवनपतिः
पृथुधरणिधरः श्रुतिविनयपरः ।
शमनियमनिधिर्यमनियमपरो द्विजवर
सहितस्तव च भवतु गतिर्हरिरमरहितः

sa hi paramarṣirjanabhuvanapatiḥ
pṛthudharaṇidharaḥ śrutivinayaparaḥ |
śamaniyamanidhiryamaniyamaparo dvijavara
sahitastava ca bhavatu gatirhariramarahitaḥ

भयदो मखभागहरोस्तु शरणं स ते

bhayado makhabhāgaharostu śaraṇaṃ sa te

त्रिगुणो विगुणश्चतुरात्मधरः
पूर्तेष्टयोश्च फलभागहरः ।
विदधातु नित्यमजितोऽतिचलो
गतिरात्मवतां सुकृतिनामृषीणाम्

triguṇo viguṇaścaturātmadharaḥ
pūrteṣṭayośca phalabhāgaharaḥ |
vidadhātu nityamajito'ticalo
gatirātmavatāṃ sukṛtināmṛṣīṇām

तं लोकसाक्षिणमजं पुरुषं पुराणं
रविवर्णमीश्वरं गतिं बहुशः ।
प्रणमध्वमेकमतयो यतः
सलिलोद्भवोपि तमृषिं प्रणतः

taṃ lokasākṣiṇamajaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ
ravivarṇamīśvaraṃ gatiṃ bahuśaḥ |
praṇamadhvamekamatayo yataḥ
salilodbhavopi tamṛṣiṃ praṇataḥ

स हि लोकयोनिरसृतस्य पदं
सूक्ष्मं परायणमचलं हि पदम् ।
तत्साङ्ख्ययोगिभिरुदाहृतं तं
बुद्ध्या यतात्मभिरिदं सनातनम्

sa hi lokayonirasṛtasya padaṃ
sūkṣmaṃ parāyaṇamacalaṃ hi padam |
tatsāṅkhyayogibhirudāhṛtaṃ taṃ
buddhyā yatātmabhiridaṃ sanātanam